     
 


          (19111993)   ,             .    ,    ?      .  ?   ໠        , -,       . ??,     Fons Monachorum,        .     ,  ,  ,  .





 

     



 Les ditions du Cerf, 1957

           , 2015

     ? , 2015


* * *







     ,          ?  19551956 .   ?    .  -,  ?    .        ,       ,          .        .

          (   )   (     ),       ,    ,           .  , ?,  ,   ,      .  ?, ,     .        .           ,  ,     -  , ,  ,    .       ,    XIII .

   ,       ,   ,        ,    .       ,          .  ,  .. , .  , . , .   ,        .  ,  ,    ,        ,   ,   .   :    ,   ,     , ,        , ,    .            ,       .      ,  .    ;    ,      ,     . , ,      ( ,   )      ,   ,    .               ,           ( )    ,       .     ,        .                , ,    .






  




     .      .?        : ,   .   ? .


       .        ?       , ,   ,    ,       , ??- ?  ,    ?,     ,       ,   ,  ,  ,    ,    XII .

 XII          .    ,  XX ,  ,    , .?, .??, .? ? ,      ,  , , .?  .   ,   XII         XIII .             ,   ,      XIII ,   (Hochscholastik), ,   ,     (Spaetscholastik).   ,    XII?    XIII .    -,      :      ,  ,   ?  ,      ,        .  ,          XII ,      ,        .   - (ausserscholastische).

,    .  ,          .        ,      . , ?       ,   [1 -           .]: ,          ;        .   , ,    ??,   .          [2 - Geschichte der scholastischen Methode, Freiburg im Breisgau, 1911.]. ??           (           XIII );       ,  ,        ,    (    ,       ).  ,        ,    (scholastica) ,    quaestio ?  sacra pagina.           XII ,        quaestiones,          , ?     [3 - . .].

          ,      ,   ,         .         , ,   ,    .     (       ),    ,     XII ,    :        ( ).   ,      ,    ;   ,        ;       (trivium)   (quadrivium),    , ?? ( ).

 ,         ,          quaestio,  ,   ,  ,       ,     .          ,  , ,   .      .    ,   ,   ,      ,    ;      ,       ,   .         ,      ,    .    ,    ? (ad scholas ire),  XII      ,   .

  ,      ? , ,   ,  .        .      -,   1185 .     ,  :     ,   ,     ,       [4 - L.3, ch. 189, d. P. Delhaye, Lille, 1951, p. 210.].     ()  :    ,     ,  ,   - (claustrales).

 ,     ()         .     ,          .      :  ,  ,   ,  .   ,   .          ,  ,       ,      .

 ,              .          ? [5 - PL, 191, 1297.]: ,  ,  ;   , ,    ,   ? ,        ,      .

 ,  ,       ,     ;      ,    .   :     ( : sciendum quod),     quaestio: quaeritur quare        ,          :      , ,     .         , auctoritates;    . ,           .        ,   (    ), ,       .        - XII     ,      ,      ;        .

       ,    .      ,          : 1-      .      ? : , ,   ,  , ,  ,   ,  셻      .     :              ,    .    ?    ,  ,      ,    ;   ,    doctrina spiritus.     , ,    ,   : sapientiam loquimur.   ,     ,  ?   ?.  ,     .         ,   ,           .      ,       ,  ,   ,   .       ,        .

   ,   ,  ,      ,  , theoricus sermo, ,      ,     .        (          ), ??   ,    , ?.  ,  ,  , ??    .           ,  ?    .      ,   :  affectus,   ,          .   ,    (allicit), , .    :    (investigare)    (inquirendi difficultas). ?        ,  :            ;  ,            .        ,      ,            .    ,  ,     ,   , ? .       ;       .        quaeretur, ?desideratur;  sciendum,  experiendum,     .      ,       :   []   ,       . ,   ? ,   .       ,  .

,     ,       .     , ?     . ,   , ,  ,           .  ,           . ,         ,       :  ,  .       ,    .     .     ,   ,    ,          ,      .  ,   ,    .   ,  ,        ,    ,          . ,     , ,   , ,     ,  ,   ,           .

                     . ,     ,  .      ,   ,     ?     : -,         ,        .     ,     ?.     ,   ໠    (     );      (     )       .    ,    ,    ,          . ? ,    , ?    .   ,  , ? , ,   ,    ,      (grammatical),          ;      , ,  .          ,      ,  ,     , ,     .         ,   ,   ,       ,           . ? ,        ?  .




 

  








 I

  




  :  ,   .   ,      .   lectio, meditatio.     .   .      .


             ,      ,        .   ,    ,     ,         ,     ,      .    ;  ,        ? ,        .    ,    ,    :   augusto initio.

    ,  ,   ,      :   ,    ( II  ),   ,       .   ,      .        ?    ,    ?    ,       .          .       ,     .    (   II  )   ,       ,         ,  ?[6 - Ed. U. Moricca, Roma, 1924, pp. 7172.].         .       : ?  ,            ,    .   ,     ,     .    :  ?  ?     ?

,   ?       liberalia studia.        ,   [7 - . H.I. Marrou, Histoire de lducation dans lantiquit, Paris, 1948, p.?456.].   ,     ,  ,   ,   [8 -       S. Brechter, Benedikt und die Antike, : Benedictus der Vater des Abendl?ndes, M?nchen, 1947, p.?141.    VI  . F. Ermini, La scuola in Roma nel?secolo?VI, : Medio Evo latino, Modena, 1938, pp. 5464.].      ?   :     (puer),    . ,?,     grammatica (),     . ,    :      .   , ,    ,        ,       . ?  ,     (   ),  ,   ?         [9 -    Dom J. Winandy, Beno?t lhomme de Dieu. Considrations sur lhagiographie ancienne et moderne, : La vie spirituelle, mars 1952, pp. 279286.].        ,      ,  ?   , ??   ,  . ,  ?        ,     :   ,?? ?, ,    ?,     ,    .  ? ?.      . ,     ?  :    ,  -     ,    ?  ,         . ,   , ,       .           ( ,  ,     ,  ? )[10 - Vita, 9, ed. G. Morin, S. Caesarii Arelatensis opera, II, Maredsous, 1942, pp. 299300.].

            : scienter nescia et sapienter indocta;      ,  ,  ,        ,        .

     .    :        ?    ( )   ?  ,       ,   :      ,  .  ,       ,    ,   .            ,     .  ,      ,     ,    .          ,      .         ,  ,     ,     , ,    .

          :          ?        .       .  ,     ?  .     ?    , , ,  ,    ,        .  ,         (,  ):          ,   .   ,   ? ;   ,    ? ,      ?      .

     ,    ?  :       .  ,        lectio divina,       : meditari aut legere. ,   ,        ,       [11 - M. van Aasche     Divinae vacare lectioni (:?Sacris erudiri, I, 1948, pp. 1314)     ? ,      .].          :  bibliotheca,   ,  ?    ,    [12 - A. Mundo, Biblioteca. Bible et lecture de Careme dapr?s s. Beno?t, :?Revue Bndictine, 1950, pp. 6592.]. ,?? ,      ,   :  ,          codex; ??     ,        .       ,   ,  .

  ,     ,    .    ,     ,    .    ,     [13 - . 32, 35.];     [14 - . 32, 58.].         ;           [15 - . 33.];        [16 - . 55.]. ,         ,   , , .     ,         ,        .       ; ,        ;   ,      .       ,           .   ,    .           ,      [17 - . 52.].

    ,    .          ,     ,    ? ,  .    ,      ,   .   , ?VI?   ,       .      [18 - . 58.],   ,       ,     . ,      ?, ,   .   ?  ,       ,      ?,        ? (?      ), ?    ,   ,  .  , ? ,   ,   ,     ,    ?   : , ,  ?  .   , ?   ?55-  ,    ?  ,   .

,    ,    lectio divina.     ?   , ,     legere  meditari    (?    ). ,    ,            :  , ,      .   ,    ,  ? ,    ,   ,      (.. ), ,  , ,   ()    ,  voces paginarum ().  ,    ,  ;  legere   ? audire.   ()  ,  , ?  ,     entendre le latin[19 -     entendre     .] (?   ). ,          ;       ,  tacite legere  legere sibi, ?  legere in?silentio (  clara lectio). ? ,  legere  lectio   ,   , ,    ,  ?,  .  ,    ,       ,  ,    ?[20 - F. di Capua, Osservazioni sulla lettura e sulla preghiera ad alta voce presso i antichi, : Rendiconti della Accademia di archeologia, lettere e belle arti di Napoli, nov. ser. 28 (1953), Napoli, 1954, pp. 5962.].  ,     ,  , ?       ,       [21 - H.J. Chaytor, The Medieval Reader and Textural Criticism, : Bulletin of?the John Rylands Library, 1941, p. 49.].         .    (  ),   ,   [22 - J. Balogh, Voces paginarum. Beitr?ge zur Geschichte des lauten Lesens und Schreibens, : Philologus, 1927, S. 83, 202.].        .

,   :    ?   ,      ,    ;  ,       [23 - . 48.].    ,       , ??  lectio[24 - Pierre le Vnrable, Saint-Wandrille, 1946, p. 27.].    ,         [25 - PL, 202, 491. La spiritualit de Pierre de Celle (11151183), Paris, 1946, pp.?2122.]. ,          ;  lectio divina         .

       meditatio.    ,   ,   , ?        .  meditari  meditatio   ?:      ? ,      ,    ,    .       ;  meditatio       ,      ,           .

   meditari   , ,  cogitare  considerare.             :     -  ?  ,   ,   , , -    , ?   [26 -  : Thesaurus linguae latinae, sub voce. Voir aussi plus loin, p.?72.].     ?   , ? ? ,  ,  ,  ,  , ,   .   -,  ?,?     .    ?? ;      ,  ,   .   ?  ,   ,     ,    per excellentiam.     ?      ,  ?       ,     [27 - E. von Severus, Das Wort Meditari im Sprachgebrauch der Heiligen Schrift, : Geist und Leben, 1953, S. 365. Das Wesen der Meditation und der?Mensch der Gegenwart, ibid., 1956, SS. 109113. H. Bacht, Meditation in?den??ltesen M?nschquellen, ibid., 1955, SS. 360373.].    ,  ,     haga, ,  ,     ,    ,    (  ),  ,        .     , ?   .     : os justi meditabitur sapientiam. ?       ,    ,   .         ,          .     ?  ?.     :      .  ,   ,   ,      ?.  ,  ??, ,  meditari   ?, ?    ,          lectio divina. ?     :       . ,   ,    ?    .       ,       .          ,       ,       ,     ; ,     ; ,    , , , ,    ?.

 ,          .          ,        .        :     , ??? .      .

   ,               ,       ?.     . ,        (  );     .       ,   , ,   ,   grammatica.

     ?  ,       ,   ?     .  ,  ?         litteratura,   ,  , :  ,    ,    ,   , , .     , ,   . ,      ?  ,   - grammaticus ?litteratus  ,     ,     .    ,    . ,       [28 - Op. cit., p. 372.]. ? ,      .    ,  ,    ,  ,  , , :  ,     , ?       . , ?       ; ?             ,    ,   , .           ;  ,    ?  , ,  ?,    .     , ?   [29 - P. Rich, Le Psautier, livre de lecture lmentaire, : Vie des saints mrovingiens, : tudes mrovingiennes, Paris, 1953, pp. 253256.    . B. Bischoff, Elementarunterricht und probationes pennae in der ersten H?lfte des Mittelalters, : Classical and Mediaeval Studies in?Honour of E.K. Rand, New York, 1938, pp. 920.].  ?  ,          ,  ,        , ,         .  ,   ? ,  ,  ,  ,       ,  ?. ?     ( ??)   ? ?.         (    grammatica),   (    ); ,?,       ? .           , dominici schola servitii.

     . ,      , ,      ,  quaerere Deum.    ,  ?    ,   ,          ? ?     . ,   ,     ,      .      . ,   ,         .   ,            .   ? , ? ,        ?     (     ). Conversatio    conversio, ,  ,     ,      ,    . ?          ,    ?      [30 - .     : H. Dedler, Vom Sinn der Arbeit nach den Regel des Heiligen Benedikt, : Benedictus der Vater des Abendl?ndes, loc. cit., pp. 103118.].

      . ?       ,    ,  ,     ,       ?    . ,           ,         .   , ? ,  ,        .  ,   -,          ,    . ,  Vivarium     ,  ,      [31 -    M. Cappuyns   Cassiodore : Diction. dhist. et de gogr. eccls., XI (1949), col. 13591360.].    ,  ,        ,    .  ,  , ?artes,       . ?  , -,       .   ,   Vivarium,      ,  ,     ,  ?      .       ,     .        ,       ;      .  ,   Institutiones,      [32 - Ed. R.A.B. Mynors, Cassiodori Senatoris Institutiones, Oxford, 1937.]. ? ,        ?    ,    ? :     ,  ? ?.  ?    ?, ?   .

   ,       schola christiana,        -  .  ,  ,    :    (?       )       (    ?  ).            . ,        ; ??  :   ,   .     :    ? ,       ? .           ,  : utrasque doctrinas.          ,   ,   ,         .         .             .          ?          trivium,   ,   ,  quadrivium,    [33 - P. Courcelle, Les letters grecques en Occident de Macrobe ? Cassiodore, Paris, 1943, p. 340, 326.].    ;     ,   ? . ,        ,   lectio divina. ,?    ,     ,  ,     [34 - M. Cappuyns, loc. cit., 1404.].  meditatio      ,    .  meditari    [35 - I, XVI, 3: Curiosa vobis intentione meditanti sunt, d. Mynors, p. 53;     . Ibid., I, praef., 7, d. cit., p. 7.].       ,      .    ,     .

     ,        ,       ;           .          ,     .    : ,             .    ?    ,  .     Vivarium    .     , professos doctores,     .     ?     .          .       ,     . -,   ,     ,      ,  ,      ,       ,    ,  ,  , ? .

      ,     . -,          ,  .        .          [36 - A Marsili, Alcuini de orthographia, Pisa, 1952, pp. 1477.].    ,         ,     ,   ,       ,   .        ,    ,    ?      , ?? [37 - . , p. 119; : Cassiodore, Instit., I, 30, d. Mynors, pp.?7576.].      ,    , ,    .   ,      ,     ,      ? .       ,     ;     ,     .

Vivarium   -,       .    ,       ,         .      , ? ; ,   ,      ,   ?  .        ,   ,    .     ,      ,        .     :  ,   ;  ,      . ? ,          ,     ,     [38 -    .D. Knowles:   ,    , ,         ,  ;                        ,     : The Benedictines, New York, 1930, p. 13, . Sr. L. Megher, : The Benedictine Review, 1956, p. 29.].

    .           (  )      .      ,     ,  ,        .      ,       .          .    .             , instrumenta studiorum.  ratio studiorum  ,    .       . ,    ,    ,    ,         .        :           ratio studiorum.      ,       ,     .          ,   ,   ;  ,    .

           ;    ,         .         ,   .          :       , ??   ,   ,  ,    ,      .     ,           ,       ;        .      ,         ;     .   ,                    ,     .




 II

 ,   




   .  .   .     .    . :   .   .  .  .


    ,  ,       ,   ,  ,       ,       ,      ,        :   .

        .         ,        .          ,    .   ,       ,       .      ;     ,   ,  . ,        [39 - Saint Grgoire le Grand, : La vie spirituelle, 1943, p. 442. Dom B.?Capelle,     , . : Rev. bnd., 1929, p. 210.],   .         ,      ,  ,        ,     .               .      ,   .    ,  ,      .         ,   ()   ,   ,   ,   ,    .

,       ,           .         :        ,       (         ),        . ,   ,    ,      ?.

   ,      . ?    .      [40 - Dom H. Rochais, Contribution ? lhistoire des floril?ges asctiques du?haut moyen ?ge latin, : Rev. bnd., 1953, p. 256.].       (  )     [41 - Un centon de Fleury sur les devoirs des moines, : Analecta monastica, I, Roma, 1948, pp. 7589.].    ,        [42 - Petrus Venerabilis, Contra Petrobusianos, : PL, 189, 839. Pierre le?Vnrable, Saint-Wandrille, 1946, p. 261. Dom J. Laporte, S. Odon disciple de S. Grgoire le Grand, : A Cluny. Congr?s scientifique, Dijon, 1950, pp.?138143.],    [43 - Dom E. Bertaud, Une traduction en vers latins des Dialogues de?S.?Gregoire, : Jumi?ges. Congr?s scientifique du XIII-e centenaire, Rouen, 1955, pp.?625635.].        : ,   ? ;       , ,  ,   [44 -      ; . Dom H. Rochais, Pour une nouvelle dition du Liber scintillarum, : tudes mrovingiennes, Paris, 1953, p. 260.]; VIII ?  ,  ,   ;     ,  ,        .      ?    .   ?      ,     Dialogos,       ( ,      ,   )[45 - I. Hausherr, Penthos, Roma, 1944, p. F. Halkin, Le pape Grgoire le Grand dans lhagiographie byzantine, : Miscellanea Georg Hofmann, S.J., Orientalia Christiana periodica, 1955, pp. 109114.].  ,       ,    : ?         ,    [46 - Indices in Summa theologica et Summa contra gentiles, Roma, 1948, pp. 213215.];   ? ? ;       Moralia;    (   ), ,      ?.  XVII     ? ,  ,  ,    .         ,    .   ,    [47 - F. Bouchage, Paris, 1930.].           ?  ,     , ?   -[48 - Dom G. Lefebvre, Pri?re pure et puret d coeur. Textes de S. Grgoire le Grand et de S. Jean de la Croix, Paris, 1953.].     ? .          ,   ,  ,   ? .   ?,        ,      ,       . ? -       .  ,    ,     ,   .  ,     ,  .      ?       ,   ,  ,  ,      ,       ,  ,     .        .       . , ,     ??  .



    (590604),    .        ,       .     ?   .    579 ?586      ,  ,  ,  Morales in Job.       ,   ,  ,    ,        ;      [49 - PL, 7577.].       : ,      ,      :   , otium,      .      ,        .

                   ;     (    -):    ? . ,     ?      .  ,       ,          ,   ,  apatheia (),   , ,  ,   .    ,        .          ,   ,    , ,     ,   [50 -    .   .       (SCh, Paris, 1950, pp. 81109).   ,      , ,            , ..   ,  -,       .].   ,        [51 - O. Porcel, La doctrina monastica de S. Gregorio Magno y la Regula monasteriorum, Madrid, 1950, pp. 129155.].   , ,     -, ,     ??    .

      ?      :   , ,   ?      ;  ;    .   ? ,    ,      VI ,    , ??.               ,     ,  , ,   .          .  ,      .            ,?           .           [52 - Epist., XI, 30.     ,     .].  ,           ,          ?     ,      ,    .  ?       ;     ,     ,    -   . ,      ,   ,     .      ;   ,         . ?         ,      ,    ,   ,       ? ?  .     ?,     .      ,            .

     ,    .           .  ,    ,       ,     ,      .    ,   ,     :         .     ,  .                .

          : , ,    ,   .       -  .      ?  ,  ?    [53 - , or. 8, 89; 8, 5354.].   ? ?  ,   ,  ,     ,    ?    ,  .     :      ,       ,      .     ,     .    , , ;    , .      [54 - Corruptionis gravitas, mutabilitatis pondus : Ezech., II, I, 17; Mor. 8, 19, 53; 11, 68; 12, 17.].    , ,     , .    ,    ,    ,      ? .

     ,      ,   ,  ,   ,   ,  ,    ?.    ,    : ,  ,  ,  .   compunctio ?    [55 - Thes. ling. lat., sub voce.]:     , .        , ,      ,    .     ,      :  ?      (compunctio paenitentiae, timoris, formidinis),     ,   ?  .      ?   ,   ?  , , ,         .     ? compunctio cordis, animi       ?   (compunctio amoris, dilectionis, contemplationis).   ?   ,      ;  , , , [56 - Mor., 32, 1.].     ,  (cum-pungere),     .     ; ?,   ,       [57 - Mor., 6, 4043; 27, 42.].

       ?  ,  ,   ?      :  (flagella Dei),   ,   [58 - Mor., 2, 79.],   ?  [59 - Mor., 2, 70, 83; 9, 20.].         ,  ? .  , ,         ,    ?.   , ,  .     , ,       ,  [60 - Mor., 33, 25; 22, 3134.].            ,  ? ,   [61 - Mor., 27, 4041.].     ,  , ,        ,         [62 - Mor., 6, 4046.].       ?   ,    ,       :    ,     .     ,  palatum cordis  in aure cordis, ,  , ? [63 -  : Un ma?tre de la vie spirituelle au XI-e si?cle, Jean de Fcamp, Paris, 1946, p. 99. Aurem cordis       .].  ,  ,  [64 - Mor., 30, 20; 27, 42; 5, 52.]:     ,  ,      ,   ? .     ,   ?   . ,    ?.         :  (irriguum inferius)  ?   (irriggum superius)  .      ;  , -    [65 - Dial. III, 34; In Ezech., II, 10, 2021; Epist., VII, 26.].

       ,       .           .      ,  anhelare, aspirare, suspirare[66 - Termes de S. Grgoire exprimant le dsir cleste, . : Analecta monastica, I, p. 90.],     ,  .       ,   :        ,  ,   [67 - Alae spirituales aquilae pennae ,  : Un ma?tre de la vie spirituelle...]. ?      ?  , ?      ?  .    ,    ;   ,   ,  ,         . ,  ?         ,     ?[68 - Mor., 5, 2; 7, 49.].          ;  ,   (    );  ,   (caelestia)     .   ,    ,  ,    .   ,             .

    ,    ??   .   ?         ,      [69 - Mor., 26, 34.]. ,      ,      .      ,          ,   ,    .         ,      ,       ? ?.  ,  ,  ,    ,    ,    [70 - Mor., 10, 13; 22, 4851; In Ezech., II, I, 18.]. ,     ,  -   ,  [71 - In Ev., 30, 1.].   ,   . Quies in labore, fatigatio in requie (     ?):         .      .     ,     ,    [72 - In Ev., 25, 12.].       酻[73 - In Ezech., II, 7, 5.]    ,   [74 - Mor., 6, 58.]. ,     (obdurata),  (emollitur)[75 - Mor., 18, 45.];        [76 - In Ev., 25, 2, 10.];     , ,  [77 - In Ev., 30, 5; Mor., 10, 48; 12. 44.], [78 - Mor., 9, 64, 80.], [79 - Mor., 4, 71; In Ezech., I, 4, 13.]. ,   [80 - Mor., 33, 63; 4, 58.].    ,      [81 - Mor., 2, 2829.].        ;   ,     ;  ,      ;   [82 - Mor., 18, 70.].     ,        [83 - In Ezech., II, 2, 815; II, 3, 813.].

     ,    .       ,    .   ,     [84 - Mor., 10, 13.],     [85 - Mor., 8, 4950; In Ev., I, 1.].  ?,      ,  ,  , ,      ?? .  ,   . ?     ,           ,    .       (sublevari)  :    ,  ,    , ?       ?  [86 - In Ezech., I, 10, Le doigt de Dieu, : La vie spirituelle, mai 1948, pp. 492507.].    ,    ? ?,    ,   ? ?      . ?       ?    , ?     ; ,  ?       ,     (transcendit), ?   (de longe)       : per amorem agnoscimus[87 - Mor., 10, 13; 31, 101.].   ?  ?  ;  , ,  (sapientia), ??[88 - Mor., 43; 28, 19; In Ezech., II, 6, 12; II, 3, 14.].  ?   ,   ,  .  ,  ,  ,  [89 - In Ev., 14, 4.].    ,    ,  ,       [90 - In Ev., 27, 4.].         :     ,   ;      ,    , ? ,       (re?verberatio)[91 - Mor., 1012.      R. Gillet, op.?cit., pp. 5054.].         ,     ,       ?,     .    ?    , ?,    : in?contemplatione Dei homo sibi vilescit[92 - In Ezech., I, 8, 11, 1718; II, 1, 18; II, 2, 1.].    (vilescit); ? ?, ?,   .  ,  , ,   :   ?    , ?    :  ?   ,  ? , ??,   [93 - In Ev., 28, 3.]. ,   ,  ,  ,      ?  , ?   ?, ? ?  ,   ?,      .

 ,   ,      ;     ,  ,  ,    .  ,    ,      ,             .             -:      ;     ,           .        ,       :             .       ,    ,     ,   ,       ,  .           ,       ,  ,  . ,      ,   . :       ,     ,  .     ,         ,   ,       .

,      . ?  ,       (       ).    ,      ? ,       ;     ?,      ?     ,    ,    .       ,      .    ?    .  ,    ,              .   ,   ,    .  ,   ,      .  :     .     ,  ?            .   ,     ,          . ,  ,      .




 III

  




        . - ?  .  .?      .?  . .   .?    . :      .    ?   .?  .


   ,           ,      , ,    ,     .     ,             VIII? ? IX .          .

      . ,     ,    ?          ,     .           ,     .        ?   .             .          ,      ,    ,         .   ,   ,      , ,       - , , , ,         .     ,      ,   ,         ,   .



     ,       .  ,       ,        .       ,  ,        , ?? . , ,   ,  [94 -        M.M. Dubois, Aelfric, sermonnaire et grammairien, Paris, 1942.].  ,     ,    ,       .     Ars grammatica     ,    [95 - W. Levison, England and the Continent in the Eighth Century, Oxford, 1946, p. 148.].        :         ?         !     ?      ,  : , , , ,     ,   .      ,  ,  ,          . ?  ?       , ? ,   ;       ,    ,     [96 - Sed poeta, ut gloriam sanctae in individuae Trinitatis clara voce decantaret, neglexit regulam grammaticae dispositionis, d. E. Keil, Grammatici latini, VII, I, 1878, p. 252.]      [97 - Ut veritatem dominici sermonis apertius commendaret, postposuit ordinem disciplinae saecularis, ibid.].

       ?  .   ? ? ,     : ,     ,   ,     V    ?  VII  VIII ,   ?[98 - P. Lehmann, The Benedictine Order and the Transmission of the Literature of the Ancient Rome in the Middle Ages, : Downside Review, 1953, p. 408,   p. 409:  ,             .]. ??   :      . ,   ,      ,  .       ? ?.   ?  ?,   ?  ,  ?,    ,    ?  ,  ,   ,        . ,    ,    .

,  Ars grammatica     [99 - d. A. Mai, Auctores classici, Roma, 18281838, VII, 475.] ,?,     ?    ,     ?.       ?   ,      .     ?   ??,   ,  ?          [100 -     -,         : M.G.H., Epist., IV, 564565,        P.?Lehmann, : Historische Vierteljahrsschrift, 1931, S. 754.  ,    (Levison, op. cit., pp. 70, 145), ,     .].   ?,  ,     ; , ? ,     ?  .

??  ,      . ?  , ?  ????  .   ,      ,       ,    .  ,   , , , ?    ?  ,  ,    ,   ,      [101 - Priscorum quippe consuetudines, qui multa aliter in eloquentia observasse dinoscuntur quam moderna urbanitas canonicum esse adprobat, ex latere quodammodo tangebam, ut, quandocumque tale aliquid in tramite scripturarum moderni usus refragans regulis nanciscaris, scias quo pacto percipias, vel quo ritu recuses Verum in unaquaque regula illum praeceligens maxime sequi nisus sum, cuius vestigial ab ecclesiasticis dogmatistis frequentissime trits in sacrosanctis tractatibus et cotidianae lectionis intentione usitata repperi, d. P. Lehmann, loc. cit., p. 754; M.G.H., loc. cit., pp. 564565.    ,  De?caesuris verborum  De metris, ms. Palat. 1719, f. 114115,   : Refert hieronimus canticum deuteronomii exametro versu esse conscriptum, quem moises longe ante ferecidem et homerum cecinisse certissimum est. Unde et apparet apud hebraeos antiquissimum fuisse studium carminum quam apud gentiles. Psalmi quoque David trimetro et?exametro scripti sunt versu.   ,       , . A. Wilmann, Der Katalog der Lorscher Klosterbibliothek aus dem zehnten Jahrhundert, : Rheinisches Museum f?r?Philologie, 1868, SS. 403404.].  ,     ,    ,  .     ,    ;       ,      [102 - Quia peritia grammaticae artis in sacrosancto scrutinio laborantibus ad subtiliorem intellectum, qui frequenter in sacris litteris inseritur, valde utilis esse dinoscitur, eo quod lector huius exspers artis in multis scripturarum locis usurpare sibi illa quae non habet et ignotus sibi ipsi esse conprobatur, ibid.]. ?    ,           ?  :   ,  ,   ? ?        ,  ? ,   ,  ,   ,     ,    ?,    :  ,  .         ,    ,    ? .     ?   ?      .       ,     [103 - Interea, circulum quadrangulum in fronte huius laboris apposui, in?medio figuram sanctae cruces continentem Ihs Xrs et experimentemNunc autem circulum in scemate novi ac veteris testamenti universa quasi semiplena et imperfecta tendebunt (sic) ad plenitudinem legis, id?est ad?christum crucifixum, et per gratiam Christi accepta remissione peccatorum ad integrum omnia renovate et perfecta sunt. Porro hoc est quod per circulum ago initimus precordiorum penetralibus inplorans obsecro, ur quicquid per lata spatiosissimarum scripturarum arva scrutando, lecitando, lustrando inveneris, sive in arte grammatica, sive in metrica, in histories aeternorum vel gentilium sive in sacri eloquio novi vel veteris testamenti, simper memor sententiae apostoli: Omnia probate, quod bonum est tenete, ad tutissimum catholicae fidei vinculum sensus tui, litteris occurentibus, dirigas et extra moenia huius circuli mentis inconstantia vagare non praesumas et singular quaeque veteris ac novi testamenta decreta tunc te canonice intellexisse scias, cum in meditullio Christum crucifixum destruentem malignae cupiditatis aedificium et construentem benignae caritatis templum spiritalibus oculus contemplando contueri potueris, d. P. Lehmann, Hist. Viert., p. 755.].         :           ,        [104 - Vale Christo veraciter // ut et vivas pereniter // sanctae matris in?sinibus // sacris nitens virtutibus // Hierusalem agricola // post et mortem caelicula // et supernis in sedibus // angelorum cum milibus // Christum laudes per ethera // saeculorum in saecula, ibid.].

   ,   :  ,   ,  ? ,          ,               .

  :           . ?  IX       XVI [105 - J. Calmette, Le monde fodal, Paris, 1934, p. 349.].      [106 -       ?  . P.?Lehmann, A.?Monteverdi, C.G.?Mor ? :?I?problemi della civilt? carolingia, Spoleto, 1954, pp. 309382;         F. Heer, Die?Renaissance  Ideologie im fr?hen Mittelalter, : Mitt. des Inst. f.?oesterr. Geschichtsforsch., 1949, pp. 3040.].

         ?     .  780        ,     .              : , , ,  .        :     .

        ,        ( IV ?VI ),  .      ?;             .   ,    ,    :   ,   ,     ,  ,       ,  ,         .  VI  VIII               ,    ,           .     ,          ?    lex credendi;  ,   ,   ,     .

  ,    ,     ,       ,     .   ,            ,  ,      .     -  ,  ,  ,   ,  .   ?,          ;    ,     .     ,    .     ,        ,    .     (      ,      )  .         ,          .     ,        .      idiotae,   ,      .     ,    , ?  ?      ?  ,   ,          [107 - Admonitio generalis de 789, id. M.G.H., Capit, I, 6162; Epist. de litteris colendis, ibid., p. 79; Epistola generalis, ibid., p. 80.].

        .    -. ,   , ,  ,   ,  ?    ,        .       ,   [108 - Dom J. Winandy, Ambroise Autpert moine et thologien, Paris, 1953.].          .  ,       [109 - Ed. A. Amelli, Monte-Cassino, 1899.]. ? ,   , ,     ,    ?    ,  .    ,       , , ,     ,         :      , ?      [110 - Ihesus quoque nomen nobis venerabile nostri Redemptoris, quod ad?latinitatem placet inflectere, ibid., p. 10, 8.].

     . ,    , .     , : ,    ,  ,  ,    .      ;  , ,   ,    ,      ,    via media. , stabilitas loci ( ),           ,       ,     ?    ad?portum stabilitatis[111 - Levison, op. cit., p. 153.   . R.R. Bolgar, The Classical Heritage and its Beneficiaries, Cambridge, 1954, pp. 110117.]. ? ,      ,     .  ,        .   ,      ,   ,   .      ,       :  ,   ,      ,    ,    .          [],     ?  ,         [112 - Ed. M.G.H., Epist., IV, 106.].         .        ,   ,    [113 - Ed. A. Marsili, Pisa, 1952.           . ? ,    ,    (ibid., p. 8385),           .  ,    ,  ,  ,        ,   ,       .].      ,    ?    . ,        .     , , ,   -, ,     ;      ,   ,   ,   .         .   ,   ,      816  ,            ,   : Usum latinitatis potius quam rusticitatis[114 - Statuta Murbacensia, ed. B. Albers, Consuetudines monasticae, III, Monte-Cassino, 1907, p. 93.].

   , ,   ,           , ,   ,    :   .     ;       ,      [115 - Les Munimenta fidei de saint Beno?t dAniane, : Analecta monast., I, pp.?174.],    ,     .  ,      ,    , , ,   :     ,            ,    .  ,       .                 ,           -.        ;        .     ,  ,        [116 - Ibid., pp. 62, 1020.],    ,        :        ;          [117 - Ibid., pp. 63, 3334].  ,    ,   ,      [118 - Ibid., pp. 64, 7576.].       ,      ,      :   ,       .       .

,   ,        ,  .        ?     :         (  ),   [119 - M.G.H., Poetae latini aevi Karolini, 4 vol.; G.M. Dreves et C. Blume, Analecta hymnica medii aevi, 55 vol., Leipzig, 18861922, passim.     B. Bischoff  , , : Studien zur lateinischen Dichtung des Mittelalters, Ehrengabe K. Strecker, Dresden, 1031, passim.];      ,    ,    , ,     -.  , ,        ,  ,       -,       .  :         ;   ,  ,   , ? ,        ? .      ,   ,     ? ,    .     ?  ,        [120 - W. von der Steinen, Notker der Dichter und seine geistige Welt, Bern, 1948, SS. 79, 80 et passim. R.R. Bolgar, The Classical Heritage, p. 103.].    ??,     ;      .       ? ,         ,    ? ??.  ,  ? ,     ,    ,?      .        ,      .      ,   ,      ,     -  ,  . ?    ,    ; ?        . ,     , ,   ,   ,    .

     ,     ,  ,    ,     IX?.      ,  ,  ?? , ,    .           , ,  ,  [121 - Quia enim per notitiam latinitatis maxime ad cognitionem electi venuint Trinitatis, et ea duce regia gradients itinera festinant ad supernam tenduntque beatitudinis patriam, necesse fuit ut tota latinitatis compleretur oratio, d. Smaragde et la grammaire chrtienne, : Revue du moyen ?ge latin, 1948, p. 16.]. ?     ?        ,  ,        . ?  ,   ,   ,      .      ,         (    ,   ):       ,     .       ,    ;      ;      .      ,  ,  .      :   ,    .   ,   ,     ,    [122 -    : M.G.H., Poet. lat., I, 607.].

 ,    (   )   .     ; ,  .             ,        ? ,      .  ?     ,   ,        .         :    ,        ,     ,      .  ,  ,      ,  ?   . ,      ,       . ?,   ,     ,      ??, ?,      [123 - Smaragde et la grammaire chrtienne, pp. 1521.].

      .   ,  , ,       ,     .   , ,        .     ,      ,       ,   .                 ,     , ,      ,     ,        [124 - Ibid., p. 22, n. 36. ,     ,     VIIIX    .    W. Stach, Mitteilungen zur mittelalterlichen Glossographie, : Liber Floridus, Festschrift P. Lehmann, St.?Ottilien, 1950, SS. 1216.].                  .      ,  ? ? [125 - Benedictions pour les lectures de loffice de Noel, : Miscellanea G.?Mercati, Citt? del Vaticano, 1946, II, 477.].   ,        ,    ,           (    ,   )[126 - Smaragde et son Cuvre. Introduction ? la voie royale. Le diad?me des?moines, La Pierre-qui-Vire, s. d., pp. 3.]    [127 - PL, 102, 689932.].        ,     ,    ,   ? ,   ,   ? .  ,     ,    -  .     ,    ,     : ,    ,   .     ,    ,  :   ,      [128 - Eius (regulae) tenentes rectitudinem, aeterna spirant perfrui beatitudine, ibid., 691.].   ,    ?   .     (obsculta  ausculta)   ;  (   o fili)  , ? .        ,     .      ?  [129 - Ibid., 694.]. ,         ,            817 , :       ,    ;       [130 - Capitula Aquisgranensia, I, ed. B. Albers, Consuetudines monasticae, III, Monte-Cassino, 1907, p. 116.].



       .    ,          ,    ?  .   ,              ,   ; -,         ,     .         ,         , ,?? ,   [131 - P. Lehmann, The Benedictine Order, loc. cit., pp. 420421.].         .        ,   ?,  ,     ,      .           .

 ,        ;      ,     .   ,  artes, ,   ,    ;       . ,       ,   ;  ໠  ,    .   ,       ,            ,        : ,      ,  ,   ,    [132 - Item, 141, 42.].

    ,       .          , ?  ,   ,     .         ,     ,      .          ,  ,        ,        -  . ??    -,       ,    .     (     )       X    .        ,    : hoc tempore fuit claritas doctrinae[133 - S. Bonaventure, . : E. Gilson, Lesprit de la philosophie mdivale, Paris, 1932, II, p. 194.].

,     ,  ?   ,   ,    :  ,   , ?  ;    ?  ,   .    ,    .   ?        ,      (, , )          .   ,    ?,   .   :             [134 -      , . M.G.H., Epist., I, 1, p.357.].    ,     ,     .    ,    ,         ,     .    ,        (captiva gentilis):   [135 - XXI, 1013]     ,  ?   ,     .  , ,    [136 - De clericorum institutione, III, 18, PL, 107, 396.      . J de Ghellinck, Le mouvement thologique au XII-e si?cle, Bruges, 1948, p. 94.]:      ? ,    ,  ? ?     .  ,   ? ,      (ad nostrum dogma convertimus).  ,     :        .   ,?   ,?    , ?     ,  .      ,     : ,       ,          .  ,    ,   . -           ,       ;         ,  ?      .  ,  ,  ,    ?;   ,   ,         .    ,  ?       ,       [137 - R. de Gourmont, Le latin mystique, Paris, 1892, p. 15.].             ,   ,      ??     .        ,     :  ? ,   ,   ?,  ;   ,   ,  ,   ,    ?,    ? ,  .       , ?  .    ,      .




 

  








 IV

 




  .  : , , , , , ,  ,  .  .? ?   : , ,   .      ? .


     .    ,   ,     ,     .     .     ,       ,         .   ,   ,        :  ?.   ,  ,       ,    ; ??     ,     . ,    ,    grammatica       ,      , ,??   ,   ?    ,       :   . ??   ,    .

    ,         ,    .        ,     ,        ,        . , ,   ,  ,  ,  ,     ,       - . ?    ,      ,  :   ,     ,  , ?     ,   ?[138 - Theoretica, ad quam iste liber tendit, est contemplative, quae solis caelestibus facit inhiare, sicut sancti monachi faciunt et heremitae, ms. Paris, B.N. lat. 568, f. 2, recension A   . Le?commentaire du Cantique des cantiques attribu ? Anselme de Laon, :?Rech. de thol. anc. et mdiv., 1949, pp. 2939.].  ,     ,  ,  ,    ,     .    ,      ,   ?  .        ,    .     ,           ,      ?    .



,      .                  . ?   ,    ,     [139 - Visions monastiques doutre-tombe, : Analecta monastica, V.].         ,    .      ,    , , ,  : ? [140 - . : Smaragde, Diadema monachorum, c. 25, PL 102, 620.],         ,      [141 - . : Ps.-Alcuin, De Psalmorum usu, I, 5, PL 101, 474.   :?De?varietate librorum sive de amore caelestis patriae,        (. 812), PL 118, 875958.];   [142 - : Eadmer, S. Anselmi liber de similitudinibus, c. 44, PL 159, 624.];    [143 - Eadmer, PL 159, 587606.        .  : S.A. Hurlbut, The Picture of the Heavenly Jerusalem in the Writings of Joannes of Fecamp De contemplative vita and in the Elisabethan Hymns, Washington, 1943,     ,        .].            ,           .           ? ,      :       ,     .    ,    ,       ,    .      ,      ,   ,    ,      , , ,   .      ,   ? .   ,     ,   ,  ,      ,    ,     ,   ,   .     ,     , , ,   ,    .      ,       .

    .                . , ,    ,   locus amoenus,  , ,           ,     ?? .        . ,     ,   ,         ,   .          ;         . ,   ?.

 ,   .      : monachus et Ierosolymita.  ?,       ,   ,  ,      .     ,      , ,     ,   ,   .      ; ?    ,  ,  ? ,    ,    ,      .

     .   ,     ,        .         .    :     ,  ?    .  ,     ,        [144 - Sup. Cant., 55, 2, PL, 183, 1045.].      ,  ,        : conversatio nostra in caelis est[145 -       ( 3, 20).],   : ?   ,     ,      ,    ;     ,               , ? ,   ?  .   ,     .     ,   ?    ,       .       ,   .      ,       ,      ,  ,   [146 - Epist., 64, PL 182, 169.].  , ?   ,   ?,        ,    ?   .     ?    ,   ,  :  ,   ,   .     ?[147 - A. Schneider, Vita B. Davidis monachi Hemmerodensis, : Analecta S.?Ord. Cist., 1955, 35. . : G. Constable : Rev. bnd., 1956, p. 106.].

  ,       ?      ,   ?     .     ,      ,    ?  .  ,    , ?  ;     .   ,    (   , ?   ,    ), ?,   ,  .  ,    ,     ?   . Typos,    ,    ? ,  ,         ;      .     ,  :   ?  ,      ,    ?      ,    .

        .                    [148 - La spiritualit de Pierre de Celle (11151183), Paris, 1946, pp. 3336.].

   ,    .        ,  ?    ,       .  ,   .  ?        ??  ,    [149 - Le myst?re de lAscension dans les sermons de S. Bernard, : Collect. Ord Cist. Ref., 1953, pp. 8188.].   .    ,   ,?,?   ,    ? ?,   ,    ,        : ?   in caelestibus habitemus.    ?    ,      , ?   , ,      ,     .        ,          .     -    .  ,  ? ,     ,      .     ,  ,  ,   , ?   ,  ,    .      ,     ,       ; ,    ?      .

   ,       .                ??   ,             .            .    ,    [150 - Pierre le Vnrable, Saint-Wandrille, 1946, pp. 326332: La lumi?re de?Thabor, pp. 379390: Loffice de Transfiguration.].

     .     , ,      vita angelica.    ,   [151 - La vie parfaite. Points de vue sur lessence de la vie religieuse, Paris  Turnhout, 1948, pp. 1956: ch. I. La vie Angelique.].     :    ,    ,     ?  .   ,         ,   ?    .     ,      ,    ?     .   ,        ,  ,     ,      ,  ,  ,   ,     .        ( 20, 30;  22, 30).        ?   ,   ,  ? ,  ,   ??[152 - J.C. Didier, Anglisme ou perspectives eschatologiques? : Mlanges de?sc. relig., 1954, pp. 3148.].    ,   ?  ,    ,  ?   .       ,          , ?     .      ,      .

 ,      .  ,       54:     ,  ,  ?   ,       ,             [153 - Technique et rdemption, la mystique du vol, : La revue nouvelle, pp.?162164.].       [154 - M. Walter, Pondus, dispensatio, dispositio. Werthistorische Unter suchungen zur Frommigkeit Papst Gregors des Grossen, Luzern, 1941.].  ,        ,   ,         . ?? ,         .

      , ,      (). ,  ,      .    (, concupiscentia)  ,       [155 - Concupiscentia vero spiritus mentem lassam, ne deficiat, spe futurae gloriae corroborat, Diadema monachorum, c. 94, PL 102, 684. Smaragde et?son Cuvre, loc. cit., p. 22.].        ,  ,  , ,      ,    ?,     ,     ?  .

,     ,   .  ,  ,    ,  .   ?,    .           ,  ,   .        ,  ,   ,         .  ,  ,    ,   ,  ,    ?  [156 - Un ma?tre de la vie spirituelle au XI si?cle, Jean de Fcamp, pp. 8993: Suavit de Dieu. Les larmes, et passim.].           suspiria[157 - crits spirituels de lcole de Jean de Fcamp, II. Une aspiration indite, : Analecta monastica, I, pp. 108114.],  ,    .

  ,      ,       .  ,    .     ?        .  ,    ? ,    ,   .     , ,    ,     ? [158 - Rythmus de gloria paradisi, PL 145, 980.].     ,   ?    ,      .         :      . ,  ,    ,     ;       ,     .     ,       .       ?    .    ?  ,   ,           : , , ,  ,    ,    , ,  ,       ,   ??   ,      ?  .        ,         ? ;     , ? ,     ,   ;       ,   .   , ,       ?,   . ,     ,  ,     :     ,   ,  .     , ?,  ,  ? . ,  ,  ,  [159 - Loc. cit., 982.]. ,    ,  ,      .       ,      ,    .    ?      ,    ,     ,      .

           [] . ,     XII   ,       [160 - Ed. G.M. Drevers, Analecta hymnica medii aevi, 50 (1907), pp. 499506.].                  ,    .        :  ,    .       .   , , ,  .  ,  ,     :    ,  ,            !   :    ,   44- .  ?  ,    .     :  tempus interminabile?  , , ;    ,  ,  .  ,    ,   ,    .   ,    .      -   ,    ( ,   ,    Urbs Jerusalem beata).          ,     ,      . ?                , ?  .    ?,   ,    ,    ?       : ,   , ;     ?.     interminabilis,       ,     .        ,        ,    ;    ,     ,     ,   :       .

         ,    .  ,        .   , -,    ; -     (  )       ,       :        ,  , ,  ,   , , ?        ,     .        ??-           .       Confessio theologica,    ?:    ,   ,  ,     ,   ,   ,       ,     ,       ,  ,? , :     ,  , ??[161 - Un ma?tre de la vie spirituelle, p. 142.]

,        [162 - Une elevation sur les gloires de Jerusalem, : Mlanges J. Lebreton (Rech. de sc. Relig., 1952), pp. 326334.].    , ,   XII        .   ,         .        .   ,      ,   ;   ,      ,   .      ?.      ,    ,     ?,      ,           ?.    ,   .

     ,    .       ;     ,     .

   ,     .   :       ;  ,        .

      .          ,      . ,     ,    ,  :     ,      .

     ,            .       ,    ,       , ,   ,       ,     ,   ,    .

    , ,  ,   -   .    ,      ?  :

        ?   ,    ,   .           ,    .               ,          .    ,   ,      ,   ,       ,  ,  ,   .    ,    , ?    .      , ?        

,    ,    ,      ;     ;      . ?   ,   ,  ,    ,  .       ;     ;        ?.      ,   ,   ;   ?       .        ,      ;  ,    ,  ,              .

    .    .    ,  .   ,   , ,  .      ;   ,  ,  ,  ,    ,  .      ,     : , , , ,    .   .

 ,   ,  .      ;           ;          ,  , ; , ; , .  ,  ,  .

 ,       ; ,    ; ,   ? ? .  ,        ,     .

    ;         .   .  ,   .    ?,   ,   ,   ,  .

      .      ,     ,          .

        ,      .    ,   ,        , ,  ,      ?  ,        ,             .

    ,      .   ,      .    ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,   ,   .      ,    ,   ?.    ,   , ? .   ,  ,  .

,      ,    ?       ?        ,     ?   ,  ,       ?          ,  ,  ,   ,  , ,   ,   ?    ,    .   ,   ,  .     ,             .

    ?  ,   ,   ?   ,   ,   ,    , , ,  ?   ?     .       ,     .         ;   ,         ,    ,   .   ,  ,  .     ,  ,    .   ,       ,       .      .

,      !     !    !  ,    ,    ,    , ?? ,  ,      .    , ,          .    ;  ? ,      .  ? ,    ,   ,   ?  .    ,   ,    ,  ?.

    ,        ?      ,   ,     ?     ,      ?     ,     ,    ?      ,     ?

,  ,    ,           ,  ,     ,     -,  ,     ,     ?     ,    ,        ,      .

   ,  ,    .   ,   ,      .    ,      .       ,    .    ,   ,  ,   .     ,    ,    ,     ,    .

    ,   ,            ?       ,  ,        ,   ,       ?

 !     !      ,      .  ?  ,    ,  .     ,   ? .  , ,     ,   ,       ,   ,      , ,     : !

 , ,  !         ,   ?  .     ,  ,  .

       ,  ? .       .   ,     ,      ,    ?.  ,     :     .

 ,   ,  ,     ;  ,      ,          .  ,      ;  , ,   ,     .

          ,      ,     ,    .        ;    ,    ,        .             ,  ,      ,    :  ,  ,      ,  ,  ,             . !.



,    ,                ,       .           .      ,    . ?         ;      interim.        ,     . -,  ,    ? ,   [163 - La spiritualit de Pierre de Celle, pp. 7581: La prelibation du ciel. Un?ma?tre de la vie spirituelle, pp. 83 et passim.].    ? , , -  ,     ?.       :   [164 - Jours divresse, : La vie spirituelle, avril 1947, pp. 576591.]. -,  , .  ,     ,   ,    [165 - La vie parfaite, pp. 161169: le paradis.]    .   ,     ,  otium, quies, vacatio, sabbatum,    ?  : otium quietis, vacation sabbati[166 - La spiritualit de Pierre de Celle, pp. 8290: Otium quietis. Les deux compilations de Thomas de Perseigne, : Medieval Studies, 1948, pp. 206207. Dom J. Winandy, Ambroise Autpert, moine et thologien, pp. 7182: Vacatio sabbati.].     :   ,    ,     ,   hiesychia  . Otium       : otiositas  negotium;     otium. Otium    ,  , negotiosissimum otium,        .  ,    ,   . ,        otium.

 , ,  ?-       otium pingue,      [167 - J.-M. Dechanet, Guillaume de Saint-Thierry, Lhomme et son Cuvre, Bruges, 1942, pp. 5865: Pingue otium.    ?  Dom Dechanet, Guillaume de Saint-Thierry, Lettre dor, Paris, 1956, p. 168.  pingue      otium, secessus, ?  .      ,       ; cf. ibid., p.?35.]? ,     ,   -: Sapientia scribae in?tempore otii ( 38, 25).      ,    : Lectulus noster floridus[168 -  1, 15. Thomas de Perseigne, PL, 206, 157, 325, 361.]. ?   , ?lectulus  [169 - Sermon ancient sur la perseverance des moines, : Analecta monastica, II, pp. 25, 135138; p. 20, n. 3. S. Bernard, Sup. Cant., 42, b. Geoffroy dAuxerre, Le temoignage de Geoffroy dAuxerre sur la vie cistercienne, : Analecta monastica, II, p. 178. .  Analecta S. Ord. Cist., 1949, pp.?117118.].        [170 - , S. Bernard, Sup. Cant., 52.].        ,      ?  ,       . ?       ,    , .

            .      (    ,   ),       ,   .   ?      ,   ? ,       ,    ,   ,      , ?      , ?   ,  ?.          ??    ;    . ?         , : [171 - Contemplation et vie contemplative du VI au XII si?cle, : Diction. de?spiritualit, t. II (1953), col. 19461948.].

      ?   ,    [172 - A Schneider, Vita B. Davidis monachi Hemmerodensis, : Analecta S.?Ord. Cist., 1955, p. 39. Pierre de Celle, Epist., 46, PL 202, 468.].    ,      ;      ,    [173 - Repausat anima sponsi, sui desiderio inflammata, tot delicis fluens, quot caelestibus studiis studens, tanta beati fructus ubertate se satiens, quanta fuerit in appetite facultas, Speculum virginum ( - XII ), ed. M. Bernards, Speculum virginum. Geistigkeit und?Seelenleben der Frau im Hochmittelalter, K?ln  Graz, 1955, p. 193.]. ??,       , ??    ?:     , ?[174 - Contempletur ex desiderio incommutabilem et immensam unitatem Dei, eamdemque Trinitatem Deitatis incapabilem fidei intellectu comprehendat. Ob cuius amorem, expletis gradibus ab omni strepitu rerum et appetite concupiscentiarum alienum se faciat, quoad posit videre Deum, quantum potest ab his qui huic saeculo moriuntur. Hunc itaque tantum quisque videt inquantum saeculo moritur. Videt, inquam, quodammodo, certior quia iucundior ei species lucis incipit apparere, Pascase Radbert, In?Math., III, 5, PL 120, 2. Contemplation et vie contemplative, col. 19381939 et passim.].    :      ,    ( ?   ).     Proslogion, ? , ?  ,     ,      ,     ,           [175 - Proslogion, c. 2526, ed. F.S. Schmitt, S. Anselmi opera, I (1938), pp.?118122.].       ?. ?  ,    ? ,   ,   ,  ,    ?   ,       Proslogion[176 - Epist., 112, . ., III (1946), p. 246.       : unde se ad patriae caelestis amorem accenderet.]. ,   ,   ?   .  -     ,        ,   ,          .   - XII    ,              :  ,      ,  ? ,   .  :       ,  ,     ,    ,   ?.      ,   , ?    ,   ; ?   ? ,    ?     ,  [177 - Ad promerendum aeternitatis solium, solum quaerit Deus ab homine sanctum desiderium, id est: si laborare pro aeternis digne non possumus, saltem per desiderium aeternorum iacentes curramus. Equidem iuxta famis mensuram cibus quaeritur, iuxta lassitudinem requies; sic ex qualitate sancti desiderii Christus colitur et quaeritur et Christus amatur, Speculum virginum, ed. M. Bernards, op. cit., p. 193, n. 220.       , Sermo de S. Andrea, II, 6, PL 183, 511. Cf.?J.?Nicolas, S. Bernardo e il desiderio di Dio, : Camaldoli, 1953, pp.?119127.].




 V

 




    .  .? . .  .? :  .   .   .?    .       .    .   :   ?.  :         .


     :  ,    ? . ,     ,  ,     ? , ,         .  ,          .      ,         .        : , ,       -,    .     ,     ,   ,     ? ,    ,      .       ?[178 -      -  , B. Smalley, The study of the Bible in the Middle Ages, Oxford, 1952, p. 72.];      ,    .       ,         .

 ,     ?,  -,   .   ,    , ,     .        .        ,  ,    ?IX   XIII   -    [179 - F. Stegm?ller, Repertorium biblicum, t. 25, Auctores, Madrid, 19501955.].      ?[180 - crits monastiques sur la Bible aux XIXIII si?cles, : Medieval Studies, 1953, pp. 95106.].   ,    XII  -   ,     ;  -    -.

     ,  , ,     ,       ,          . ,  ,   ,      .

  ,     ,    ,    ?    .    ,      ,       .         ,        ,        . ,         ,  , ,     [181 - Praelibata in hac urbe grammatica, qua introduceretur ad divinam altitudinem Scripturarum, Vie par Hildebert de Mans, I, 2, PL, 158, 861. ?    ,    ? (Mathieu de Rievaulx: Grammatica pueros sapiens prius imbuit heros?// Ha citer est menti scripturas scire volenti. d. A. Wilmart, Les mlanges de?Mathieu, prechantre de Rievaulx au debut du XIII si?cle, : Rev. bnd., 1940, p. 59.].           ,     .

              ,      .      ,       ,   ,    .   lectio divina ?sacra pagina     .   ,  ?? , lectio divina    ,  , lectio (.. ),  .            ,   .       pagina,    ,    ,    .     .       , ,   ,      . ?       (sacra, divina); ?  ?   ;      ; ,   .  ()    quaestio  disputatio.        : quaeri solet.      meditatio  oratio.      ,    .  lectio divina  ,    ,         .

  ,    ,  , ,  ,  ,   ,   ,     ,      ,   .  ,     ,   ?      . Meditatio   ,        ,  ,   lectio.     ,    ,   ,  .

             :     ,       ,    .          ruminatio. ,    ,    ,   :      [182 - Os sine requie sacra verba ruminans, De miraculis, I, 20, PL, 189, 887.]. ?   ,    ?    [183 - Et in morem apis Psalmos tacito murmure continuo revolvens, Jean de Saint-Arnoul, Vie de Jean de Gorze (mort en 976), n. 80, PL, 137, 280.].  (meditari)      ,    ,    ; ?   ,    ,    .  ,  ,  ? ?   ,    : palatum cordis  in ore cordis[184 -  : Un ma?tre de la vie spirituelle au XI si?cle, Jean de Fcamp, p.?99, n. 3.].     ; lectio divina?   [185 - Lecture et oraison, : La vie spirituelle, mai 1944, pp. 392402. La?lecture divine dans la Maison-Dieu, n. 5 (1946), pp. 2133. Lecture spirituelle et vie mystique, : Un ma?tre de la vie spirituelle, pp. 97103. De la lecture a?la contemplation, : La spiritualit de Pierre de Celle, pp. 97107. Bernard homme de pri?re, : tudes sur St. Bernard et le texte de ses crits, Roma (Analecta S. Ord. Cist., IX, III), 1953, pp. 180182.       . ,   : PL 66, 413414.   ,   ,     .]. ,     ,   -,   :   ,   ,   .      ,    ,     . ,   ,    ? ,         [186 -  : crits monastiques sur la Bible, loc. cit., p. 104.].

   , ,  ( ,     -)       .      ,     ,      .       (reminiscentio),         ,        ,     .   ,  , -  ,     , ,?   ,    .        :  ,            ?       , ?,  -,          ,        .            ,   ,      ,   ,    ,  ?  :           ?? .

    ,     reminiscentio    : , ?     ,   ,    ,    ,       ? .     ,     ,   ,   ,  ,   ? ?       .    :    , ? ,  [187 - H.-I. Marrou, S. Augustin et la fin de la culture antique, Paris, 1938, p.?47.].         -:    ??-  ,   . ?  ,  ,   :     ,   ? ;        . ,     ,     :     ,       , ?     . ?  ?    .  ,     ,     ,      , ? .  75 : ?    ,      ?    .      , ?      ,    ,    ,          ,     ,       .   ,    ; ,    ,        ,   ,   ,      ,     ? ,  -        .       [188 - Sup. Cant., 1217.].

   ,    ruminatio  reminiscentio,  ,      ,        ,    .       ,  ,  .    .        .        ?.    ,  ,  ,   ,       ,    ?  :    , ,    , ,    .    ,      ,       .           ;    ,   .      ,  ,        .         ;    ,    .      ,  ,       ,     [189 - La spiritualit de Pierre de Celle, pp. 5258: Le langage mystique; pp.?5969: La posie biblique.].  ,       ??,    . ,   ,     ,      .     ,     ;      ,      ,   -,  , ,  ,   ,    .       . -,     ,       ,  ,    ;     ,    .         ,   ,    .              .    .

 ,   ,    ,    ,   .      ,    . ,  ,    ? ,         .     ,            .      ;      ,  ,     .       .     ,    ,   ?  . ,     ?        ,  ,  :    ?     ,  ,     .  ?   ?   : initium sapientiae timor Domini.          ,      .    ,   ,        , ?   .      -. ,   ,     ,  a?priori;      . ?  ,   ?-  :     ,   , ? ?   ? :     ,      ?  .           ?.     , ,    ,      ,       ? ? .    , ?     ,     ,      ,    ,   , ,  , ?    .      ,  :     , ??    ? ?  ?[190 - Smaragde et son Cuvre, loc. cit., pp. 1416: Vertus bibliques.].

,  reminiscentio      ,    [191 -   ,           E. Kleinedam, Wissen, Wissenschaft, Theologie bei Bernhard von Clairvaux, Leipzig, 1955, 44, n. 129.]               .     ,        ,     .              ,      .           .   ,  ,    ,   ,      ,   .       ,     ,        .      ;   ,        .   , ,     distinctiones,     ,    ,     ,   [192 -     ,  A. Willmart, Un?repertoire compose en Angleterre vers le debut du XIII si?cle, :?Memorial Lagrange, Paris, 1940, pp. 307335,   ,    .   R.W. Hunt, Notes on the Distinctiones monasticae et morales, : Liber Floridus, Festschrift P.?Lehmann, 1955, pp.?355362,     .    ,  ,   XII ,          Notes sur?les?plus anciens recueils de?distinctions bibliques, ibid., pp. 335346, ,    ,           XIII ;           .];   ,   ,  ,    reminiscentio.

  ,             .           ,   ,    ,       .

       , ,    ,  ,    .    ?.     nomina sacra.  ,                [193 - Ed. P de Lagarde, Onomastica sacra, G?ttingen, 1870.].  ,     ?,        ,     [194 - R. Baron, Hugonis de Sancto Victore epitome Dindimi in Philosophiam, : Traditio, 1955, p. 136,          .].        ,    ?  .

     ,  -      , ?   .        ,     , , , .          ,         . ,   ,   ,     . ?      ,  ,       ,     . ?   ,     ,  -     ,     .

, , ? ,    ; ?         (   ),    ?     ?   .  ,   ?  .     ? , ?  , ,    ,     ?. ?, ?, ?     ,      [195 - tudes sur S. Bernard, loc. cit., p. 118, n. 1.  ,  ,      ,      : La vie de sainte Marie Madleiene, XVII, PL, 112, 1456 C (  . V. Saxer, : Mlanges S. Bernard, Dijon, 1953, pp. 408421),   Hugues de Fouilloy, De bestiis et aliis rebus, IV, 12, PL, 177, 153  ..].

      ,          ,   ,   , ?   :    ?  ,        .     ? : , ,      ,  ,    , ?? ?    ,     .     ,  ,      :   11- [196 - Eloquia Domini, eloquia casta: argentums igne examinatum]   ,   ,     ,  ,      .      ,       .    ,     : ,    ,   ,   .     ,         . ? , ,       .   , ,      (coccus bistinctus),    ,        ,    ,    :            ;   ?    :        .  ,         ,      .        ,   ,     (  )      . ,  ?    [197 -      De tabernaculo Moysi  , d. La spiritualit de Pierre de Celle, pp. 147167,       . ., ,  Arnaud de Bonneval, De VII verbis Domini, PL, 189, 1719, 1724; Pierre de Celle, De tabernaculo Moysi, PL 202, 1050 A; De tabernaculo, d. J. Leclercq, La?spiritualit de Pierre de?Celle, Paris, 1946, p. 163, 9 ss; : In Exod., IX, 3, d. Baehrens, p. 240; Isidore, Etym., 18, 41, 1927: Quest. in Num., PL 83, 349, 25; B?de, De?tabern., I, 3, PL 91, 399D; II, 2, 425428; In Exod., XXVII, PL, 91, 324 B.].

       ,  ,  : ,      -,               [198 - G. Morin, Un critique en liturgie au XII si?cle. Le trait indit dHerv du Bourg-Dieu De correctione quorumdam lectionum, : Rev. bnd., 1907, pp.?3661. Dom R. Weber, Deux prefaces au Psautier dues a Nicolas Maniacoria, ibid., 1953, pp. 317.].   ,     ,  ,    ,   ,   .        ,            .       ,        ,   ,         [199 -             C. Spicq, Esquisse dune histoire de lexg?se latine au?moyen ?ge, : Bulletin thomiste, 19421945, pp. 5967.].            ,      .           [200 - De afflictione et lectione, d. : La spiritualit de Pierre de Celle, pp.? 19.].        ,     ,                    .  ,    ,   ,       .          .    ,     ,         ,       , ?     ;           .

        .  ,       ,   .   ?   ,     ; -     ,   ; -  ,  .       , ?   .  ,    ,       ,          , -    ,      컠 salutaris scientia[201 - Exhortatio ad amorem claustri et desiderium divinae, d. : Analecta monastica, II, pp. 2844.].  -     ,        ,      ,   .              ,      .      ,    ,  ,   .       ,    ,  ,   , :      :      ,      ,    ,      [202 - Un ma?tre de la vie spirituelle au XI s., Jean de Fcamp, pp. 5660: La?Bible, miroir de lame. La spirituelit de Pierre de Celle, p. 67.    : R. Bradley, Backgrounds of the Title Speculum in Medieval Literature, : Speculum, 1954, pp. 100115.].

    ,  ,        .  ,    ,   ,     ,   ?        [203 - Lexg?se mdivale de lAncien Testament, : LAncien Testament et?les?chrtiens, Paris (Rencontres, 36), 1951, pp. 168182.].         ,      ,    ,    ,  .  ,   ,              .         ,      ? :      ,          .        ,    ,    ?         ,      .  ,  ,?         .    ?     ,      , ,   ,  ,  .        .         ,        ,     ,      .




  .


   .

   ,     (https://www.litres.ru/zh-leklerk/lubov-k-slovesnosti-i-zhazhda-boga/)  .

      Visa, MasterCard, Maestro,    ,   ,     ,  PayPal, WebMoney, ., QIWI ,       .



notes



1


          .




2


Geschichte der scholastischen Methode, Freiburg im Breisgau, 1911.




3


. .




4


L.3, ch. 189, d. P. Delhaye, Lille, 1951, p. 210.




5


PL, 191, 1297.




6


Ed. U. Moricca, Roma, 1924, pp. 7172.




7


. H.I. Marrou, Histoire de lducation dans lantiquit, Paris, 1948, p.?456.




8


      S. Brechter, Benedikt und die Antike, : Benedictus der Vater des Abendl?ndes, M?nchen, 1947, p.?141.    VI  . F. Ermini, La scuola in Roma nel?secolo?VI, : Medio Evo latino, Modena, 1938, pp. 5464.




9


   Dom J. Winandy, Beno?t lhomme de Dieu. Considrations sur lhagiographie ancienne et moderne, : La vie spirituelle, mars 1952, pp. 279286.




10


Vita, 9, ed. G. Morin, S. Caesarii Arelatensis opera, II, Maredsous, 1942, pp. 299300.




11


M. van Aasche     Divinae vacare lectioni (:?Sacris erudiri, I, 1948, pp. 1314)     ? ,      .




12


A. Mundo, Biblioteca. Bible et lecture de Careme dapr?s s. Beno?t, :?Revue Bndictine, 1950, pp. 6592.




13


. 32, 35.




14


. 32, 58.




15


. 33.




16


. 55.




17


. 52.




18


. 58.




19


    entendre     .




20


F. di Capua, Osservazioni sulla lettura e sulla preghiera ad alta voce presso i antichi, : Rendiconti della Accademia di archeologia, lettere e belle arti di Napoli, nov. ser. 28 (1953), Napoli, 1954, pp. 5962.




21


H.J. Chaytor, The Medieval Reader and Textural Criticism, : Bulletin of?the John Rylands Library, 1941, p. 49.




22


J. Balogh, Voces paginarum. Beitr?ge zur Geschichte des lauten Lesens und Schreibens, : Philologus, 1927, S. 83, 202.




23


. 48.




24


Pierre le Vnrable, Saint-Wandrille, 1946, p. 27.




25


PL, 202, 491. La spiritualit de Pierre de Celle (11151183), Paris, 1946, pp.?2122.




26


 : Thesaurus linguae latinae, sub voce. Voir aussi plus loin, p.?72.




27


E. von Severus, Das Wort Meditari im Sprachgebrauch der Heiligen Schrift, : Geist und Leben, 1953, S. 365. Das Wesen der Meditation und der?Mensch der Gegenwart, ibid., 1956, SS. 109113. H. Bacht, Meditation in?den??ltesen M?nschquellen, ibid., 1955, SS. 360373.




28


Op. cit., p. 372.




29


P. Rich, Le Psautier, livre de lecture lmentaire, : Vie des saints mrovingiens, : tudes mrovingiennes, Paris, 1953, pp. 253256.    . B. Bischoff, Elementarunterricht und probationes pennae in der ersten H?lfte des Mittelalters, : Classical and Mediaeval Studies in?Honour of E.K. Rand, New York, 1938, pp. 920.




30


.     : H. Dedler, Vom Sinn der Arbeit nach den Regel des Heiligen Benedikt, : Benedictus der Vater des Abendl?ndes, loc. cit., pp. 103118.




31


   M. Cappuyns   Cassiodore : Diction. dhist. et de gogr. eccls., XI (1949), col. 13591360.




32


Ed. R.A.B. Mynors, Cassiodori Senatoris Institutiones, Oxford, 1937.




33


P. Courcelle, Les letters grecques en Occident de Macrobe ? Cassiodore, Paris, 1943, p. 340, 326.




34


M. Cappuyns, loc. cit., 1404.




35


I, XVI, 3: Curiosa vobis intentione meditanti sunt, d. Mynors, p. 53;     . Ibid., I, praef., 7, d. cit., p. 7.




36


A Marsili, Alcuini de orthographia, Pisa, 1952, pp. 1477.




37


. , p. 119; : Cassiodore, Instit., I, 30, d. Mynors, pp.?7576.




38


   .D. Knowles:   ,    , ,         ,  ;                        ,     : The Benedictines, New York, 1930, p. 13, . Sr. L. Megher, : The Benedictine Review, 1956, p. 29.




39


Saint Grgoire le Grand, : La vie spirituelle, 1943, p. 442. Dom B.?Capelle,     , . : Rev. bnd., 1929, p. 210.




40


Dom H. Rochais, Contribution ? lhistoire des floril?ges asctiques du?haut moyen ?ge latin, : Rev. bnd., 1953, p. 256.




41


Un centon de Fleury sur les devoirs des moines, : Analecta monastica, I, Roma, 1948, pp. 7589.




42


Petrus Venerabilis, Contra Petrobusianos, : PL, 189, 839. Pierre le?Vnrable, Saint-Wandrille, 1946, p. 261. Dom J. Laporte, S. Odon disciple de S. Grgoire le Grand, : A Cluny. Congr?s scientifique, Dijon, 1950, pp.?138143.




43


Dom E. Bertaud, Une traduction en vers latins des Dialogues de?S.?Gregoire, : Jumi?ges. Congr?s scientifique du XIII-e centenaire, Rouen, 1955, pp.?625635.




44


     ; . Dom H. Rochais, Pour une nouvelle dition du Liber scintillarum, : tudes mrovingiennes, Paris, 1953, p. 260.




45


I. Hausherr, Penthos, Roma, 1944, p. F. Halkin, Le pape Grgoire le Grand dans lhagiographie byzantine, : Miscellanea Georg Hofmann, S.J., Orientalia Christiana periodica, 1955, pp. 109114.




46


Indices in Summa theologica et Summa contra gentiles, Roma, 1948, pp. 213215.




47


F. Bouchage, Paris, 1930.




48


Dom G. Lefebvre, Pri?re pure et puret d coeur. Textes de S. Grgoire le Grand et de S. Jean de la Croix, Paris, 1953.




49


PL, 7577.




50


   .   .       (SCh, Paris, 1950, pp. 81109).   ,      , ,            , ..   ,  -,       .




51


O. Porcel, La doctrina monastica de S. Gregorio Magno y la Regula monasteriorum, Madrid, 1950, pp. 129155.




52


Epist., XI, 30.     ,     .




53


, or. 8, 89; 8, 5354.




54


Corruptionis gravitas, mutabilitatis pondus : Ezech., II, I, 17; Mor. 8, 19, 53; 11, 68; 12, 17.




55


Thes. ling. lat., sub voce.




56


Mor., 32, 1.




57


Mor., 6, 4043; 27, 42.




58


Mor., 2, 79.




59


Mor., 2, 70, 83; 9, 20.




60


Mor., 33, 25; 22, 3134.




61


Mor., 27, 4041.




62


Mor., 6, 4046.




63


 : Un ma?tre de la vie spirituelle au XI-e si?cle, Jean de Fcamp, Paris, 1946, p. 99. Aurem cordis       .




64


Mor., 30, 20; 27, 42; 5, 52.




65


Dial. III, 34; In Ezech., II, 10, 2021; Epist., VII, 26.




66


Termes de S. Grgoire exprimant le dsir cleste, . : Analecta monastica, I, p. 90.




67


Alae spirituales aquilae pennae ,  : Un ma?tre de la vie spirituelle...




68


Mor., 5, 2; 7, 49.




69


Mor., 26, 34.




70


Mor., 10, 13; 22, 4851; In Ezech., II, I, 18.




71


In Ev., 30, 1.




72


In Ev., 25, 12.




73


In Ezech., II, 7, 5.




74


Mor., 6, 58.




75


Mor., 18, 45.




76


In Ev., 25, 2, 10.




77


In Ev., 30, 5; Mor., 10, 48; 12. 44.




78


Mor., 9, 64, 80.




79


Mor., 4, 71; In Ezech., I, 4, 13.




80


Mor., 33, 63; 4, 58.




81


Mor., 2, 2829.




82


Mor., 18, 70.




83


In Ezech., II, 2, 815; II, 3, 813.




84


Mor., 10, 13.




85


Mor., 8, 4950; In Ev., I, 1.




86


In Ezech., I, 10, Le doigt de Dieu, : La vie spirituelle, mai 1948, pp. 492507.




87


Mor., 10, 13; 31, 101.




88


Mor., 43; 28, 19; In Ezech., II, 6, 12; II, 3, 14.




89


In Ev., 14, 4.




90


In Ev., 27, 4.




91


Mor., 1012.      R. Gillet, op.?cit., pp. 5054.




92


In Ezech., I, 8, 11, 1718; II, 1, 18; II, 2, 1.




93


In Ev., 28, 3.




94


       M.M. Dubois, Aelfric, sermonnaire et grammairien, Paris, 1942.




95


W. Levison, England and the Continent in the Eighth Century, Oxford, 1946, p. 148.




96


Sed poeta, ut gloriam sanctae in individuae Trinitatis clara voce decantaret, neglexit regulam grammaticae dispositionis, d. E. Keil, Grammatici latini, VII, I, 1878, p. 252.




97


Ut veritatem dominici sermonis apertius commendaret, postposuit ordinem disciplinae saecularis, ibid.




98


P. Lehmann, The Benedictine Order and the Transmission of the Literature of the Ancient Rome in the Middle Ages, : Downside Review, 1953, p. 408,   p. 409:  ,             .




99


d. A. Mai, Auctores classici, Roma, 18281838, VII, 475.




100


    -,         : M.G.H., Epist., IV, 564565,        P.?Lehmann, : Historische Vierteljahrsschrift, 1931, S. 754.  ,    (Levison, op. cit., pp. 70, 145), ,     .




101


Priscorum quippe consuetudines, qui multa aliter in eloquentia observasse dinoscuntur quam moderna urbanitas canonicum esse adprobat, ex latere quodammodo tangebam, ut, quandocumque tale aliquid in tramite scripturarum moderni usus refragans regulis nanciscaris, scias quo pacto percipias, vel quo ritu recuses Verum in unaquaque regula illum praeceligens maxime sequi nisus sum, cuius vestigial ab ecclesiasticis dogmatistis frequentissime trits in sacrosanctis tractatibus et cotidianae lectionis intentione usitata repperi, d. P. Lehmann, loc. cit., p. 754; M.G.H., loc. cit., pp. 564565.    ,  De?caesuris verborum  De metris, ms. Palat. 1719, f. 114115,   : Refert hieronimus canticum deuteronomii exametro versu esse conscriptum, quem moises longe ante ferecidem et homerum cecinisse certissimum est. Unde et apparet apud hebraeos antiquissimum fuisse studium carminum quam apud gentiles. Psalmi quoque David trimetro et?exametro scripti sunt versu.   ,       , . A. Wilmann, Der Katalog der Lorscher Klosterbibliothek aus dem zehnten Jahrhundert, : Rheinisches Museum f?r?Philologie, 1868, SS. 403404.




102


Quia peritia grammaticae artis in sacrosancto scrutinio laborantibus ad subtiliorem intellectum, qui frequenter in sacris litteris inseritur, valde utilis esse dinoscitur, eo quod lector huius exspers artis in multis scripturarum locis usurpare sibi illa quae non habet et ignotus sibi ipsi esse conprobatur, ibid.




103


Interea, circulum quadrangulum in fronte huius laboris apposui, in?medio figuram sanctae cruces continentem Ihs Xrs et experimentemNunc autem circulum in scemate novi ac veteris testamenti universa quasi semiplena et imperfecta tendebunt (sic) ad plenitudinem legis, id?est ad?christum crucifixum, et per gratiam Christi accepta remissione peccatorum ad integrum omnia renovate et perfecta sunt. Porro hoc est quod per circulum ago initimus precordiorum penetralibus inplorans obsecro, ur quicquid per lata spatiosissimarum scripturarum arva scrutando, lecitando, lustrando inveneris, sive in arte grammatica, sive in metrica, in histories aeternorum vel gentilium sive in sacri eloquio novi vel veteris testamenti, simper memor sententiae apostoli: Omnia probate, quod bonum est tenete, ad tutissimum catholicae fidei vinculum sensus tui, litteris occurentibus, dirigas et extra moenia huius circuli mentis inconstantia vagare non praesumas et singular quaeque veteris ac novi testamenta decreta tunc te canonice intellexisse scias, cum in meditullio Christum crucifixum destruentem malignae cupiditatis aedificium et construentem benignae caritatis templum spiritalibus oculus contemplando contueri potueris, d. P. Lehmann, Hist. Viert., p. 755.




104


Vale Christo veraciter // ut et vivas pereniter // sanctae matris in?sinibus // sacris nitens virtutibus // Hierusalem agricola // post et mortem caelicula // et supernis in sedibus // angelorum cum milibus // Christum laudes per ethera // saeculorum in saecula, ibid.




105


J. Calmette, Le monde fodal, Paris, 1934, p. 349.




106


      ?  . P.?Lehmann, A.?Monteverdi, C.G.?Mor ? :?I?problemi della civilt? carolingia, Spoleto, 1954, pp. 309382;         F. Heer, Die?Renaissance  Ideologie im fr?hen Mittelalter, : Mitt. des Inst. f.?oesterr. Geschichtsforsch., 1949, pp. 3040.




107


Admonitio generalis de 789, id. M.G.H., Capit, I, 6162; Epist. de litteris colendis, ibid., p. 79; Epistola generalis, ibid., p. 80.




108


Dom J. Winandy, Ambroise Autpert moine et thologien, Paris, 1953.




109


Ed. A. Amelli, Monte-Cassino, 1899.




110


Ihesus quoque nomen nobis venerabile nostri Redemptoris, quod ad?latinitatem placet inflectere, ibid., p. 10, 8.




111


Levison, op. cit., p. 153.   . R.R. Bolgar, The Classical Heritage and its Beneficiaries, Cambridge, 1954, pp. 110117.




112


Ed. M.G.H., Epist., IV, 106.




113


Ed. A. Marsili, Pisa, 1952.           . ? ,    ,    (ibid., p. 8385),           .  ,    ,  ,  ,        ,   ,       .




114


Statuta Murbacensia, ed. B. Albers, Consuetudines monasticae, III, Monte-Cassino, 1907, p. 93.




115


Les Munimenta fidei de saint Beno?t dAniane, : Analecta monast., I, pp.?174.




116


Ibid., pp. 62, 1020.




117


Ibid., pp. 63, 3334




118


Ibid., pp. 64, 7576.




119


M.G.H., Poetae latini aevi Karolini, 4 vol.; G.M. Dreves et C. Blume, Analecta hymnica medii aevi, 55 vol., Leipzig, 18861922, passim.     B. Bischoff  , , : Studien zur lateinischen Dichtung des Mittelalters, Ehrengabe K. Strecker, Dresden, 1031, passim.




120


W. von der Steinen, Notker der Dichter und seine geistige Welt, Bern, 1948, SS. 79, 80 et passim. R.R. Bolgar, The Classical Heritage, p. 103.




121


Quia enim per notitiam latinitatis maxime ad cognitionem electi venuint Trinitatis, et ea duce regia gradients itinera festinant ad supernam tenduntque beatitudinis patriam, necesse fuit ut tota latinitatis compleretur oratio, d. Smaragde et la grammaire chrtienne, : Revue du moyen ?ge latin, 1948, p. 16.




122


   : M.G.H., Poet. lat., I, 607.




123


Smaragde et la grammaire chrtienne, pp. 1521.




124


Ibid., p. 22, n. 36. ,     ,     VIIIX    .    W. Stach, Mitteilungen zur mittelalterlichen Glossographie, : Liber Floridus, Festschrift P. Lehmann, St.?Ottilien, 1950, SS. 1216.




125


Benedictions pour les lectures de loffice de Noel, : Miscellanea G.?Mercati, Citt? del Vaticano, 1946, II, 477.




126


Smaragde et son Cuvre. Introduction ? la voie royale. Le diad?me des?moines, La Pierre-qui-Vire, s. d., pp. 3.




127


PL, 102, 689932.




128


Eius (regulae) tenentes rectitudinem, aeterna spirant perfrui beatitudine, ibid., 691.




129


Ibid., 694.




130


Capitula Aquisgranensia, I, ed. B. Albers, Consuetudines monasticae, III, Monte-Cassino, 1907, p. 116.




131


P. Lehmann, The Benedictine Order, loc. cit., pp. 420421.




132


Item, 141, 42.




133


S. Bonaventure, . : E. Gilson, Lesprit de la philosophie mdivale, Paris, 1932, II, p. 194.




134


     , . M.G.H., Epist., I, 1, p.357.




135


XXI, 1013




136


De clericorum institutione, III, 18, PL, 107, 396.      . J de Ghellinck, Le mouvement thologique au XII-e si?cle, Bruges, 1948, p. 94.




137


R. de Gourmont, Le latin mystique, Paris, 1892, p. 15.




138


Theoretica, ad quam iste liber tendit, est contemplative, quae solis caelestibus facit inhiare, sicut sancti monachi faciunt et heremitae, ms. Paris, B.N. lat. 568, f. 2, recension A   . Le?commentaire du Cantique des cantiques attribu ? Anselme de Laon, :?Rech. de thol. anc. et mdiv., 1949, pp. 2939.




139


Visions monastiques doutre-tombe, : Analecta monastica, V.




140


. : Smaragde, Diadema monachorum, c. 25, PL 102, 620.




141


. : Ps.-Alcuin, De Psalmorum usu, I, 5, PL 101, 474.   :?De?varietate librorum sive de amore caelestis patriae,        (. 812), PL 118, 875958.




142


: Eadmer, S. Anselmi liber de similitudinibus, c. 44, PL 159, 624.




143


Eadmer, PL 159, 587606.        .  : S.A. Hurlbut, The Picture of the Heavenly Jerusalem in the Writings of Joannes of Fecamp De contemplative vita and in the Elisabethan Hymns, Washington, 1943,     ,        .




144


Sup. Cant., 55, 2, PL, 183, 1045.




145


      ( 3, 20).




146


Epist., 64, PL 182, 169.




147


A. Schneider, Vita B. Davidis monachi Hemmerodensis, : Analecta S.?Ord. Cist., 1955, 35. . : G. Constable : Rev. bnd., 1956, p. 106.




148


La spiritualit de Pierre de Celle (11151183), Paris, 1946, pp. 3336.




149


Le myst?re de lAscension dans les sermons de S. Bernard, : Collect. Ord Cist. Ref., 1953, pp. 8188.




150


Pierre le Vnrable, Saint-Wandrille, 1946, pp. 326332: La lumi?re de?Thabor, pp. 379390: Loffice de Transfiguration.




151


La vie parfaite. Points de vue sur lessence de la vie religieuse, Paris  Turnhout, 1948, pp. 1956: ch. I. La vie Angelique.




152


J.C. Didier, Anglisme ou perspectives eschatologiques? : Mlanges de?sc. relig., 1954, pp. 3148.




153


Technique et rdemption, la mystique du vol, : La revue nouvelle, pp.?162164.




154


M. Walter, Pondus, dispensatio, dispositio. Werthistorische Unter suchungen zur Frommigkeit Papst Gregors des Grossen, Luzern, 1941.




155


Concupiscentia vero spiritus mentem lassam, ne deficiat, spe futurae gloriae corroborat, Diadema monachorum, c. 94, PL 102, 684. Smaragde et?son Cuvre, loc. cit., p. 22.




156


Un ma?tre de la vie spirituelle au XI si?cle, Jean de Fcamp, pp. 8993: Suavit de Dieu. Les larmes, et passim.




157


crits spirituels de lcole de Jean de Fcamp, II. Une aspiration indite, : Analecta monastica, I, pp. 108114.




158


Rythmus de gloria paradisi, PL 145, 980.




159


Loc. cit., 982.




160


Ed. G.M. Drevers, Analecta hymnica medii aevi, 50 (1907), pp. 499506.




161


Un ma?tre de la vie spirituelle, p. 142.




162


Une elevation sur les gloires de Jerusalem, : Mlanges J. Lebreton (Rech. de sc. Relig., 1952), pp. 326334.




163


La spiritualit de Pierre de Celle, pp. 7581: La prelibation du ciel. Un?ma?tre de la vie spirituelle, pp. 83 et passim.




164


Jours divresse, : La vie spirituelle, avril 1947, pp. 576591.




165


La vie parfaite, pp. 161169: le paradis.




166


La spiritualit de Pierre de Celle, pp. 8290: Otium quietis. Les deux compilations de Thomas de Perseigne, : Medieval Studies, 1948, pp. 206207. Dom J. Winandy, Ambroise Autpert, moine et thologien, pp. 7182: Vacatio sabbati.




167


J.-M. Dechanet, Guillaume de Saint-Thierry, Lhomme et son Cuvre, Bruges, 1942, pp. 5865: Pingue otium.    ?  Dom Dechanet, Guillaume de Saint-Thierry, Lettre dor, Paris, 1956, p. 168.  pingue      otium, secessus, ?  .      ,       ; cf. ibid., p.?35.




168


 1, 15. Thomas de Perseigne, PL, 206, 157, 325, 361.




169


Sermon ancient sur la perseverance des moines, : Analecta monastica, II, pp. 25, 135138; p. 20, n. 3. S. Bernard, Sup. Cant., 42, b. Geoffroy dAuxerre, Le temoignage de Geoffroy dAuxerre sur la vie cistercienne, : Analecta monastica, II, p. 178. .  Analecta S. Ord. Cist., 1949, pp.?117118.




170


, S. Bernard, Sup. Cant., 52.




171


Contemplation et vie contemplative du VI au XII si?cle, : Diction. de?spiritualit, t. II (1953), col. 19461948.




172


A Schneider, Vita B. Davidis monachi Hemmerodensis, : Analecta S.?Ord. Cist., 1955, p. 39. Pierre de Celle, Epist., 46, PL 202, 468.




173


Repausat anima sponsi, sui desiderio inflammata, tot delicis fluens, quot caelestibus studiis studens, tanta beati fructus ubertate se satiens, quanta fuerit in appetite facultas, Speculum virginum ( - XII ), ed. M. Bernards, Speculum virginum. Geistigkeit und?Seelenleben der Frau im Hochmittelalter, K?ln  Graz, 1955, p. 193.




174


Contempletur ex desiderio incommutabilem et immensam unitatem Dei, eamdemque Trinitatem Deitatis incapabilem fidei intellectu comprehendat. Ob cuius amorem, expletis gradibus ab omni strepitu rerum et appetite concupiscentiarum alienum se faciat, quoad posit videre Deum, quantum potest ab his qui huic saeculo moriuntur. Hunc itaque tantum quisque videt inquantum saeculo moritur. Videt, inquam, quodammodo, certior quia iucundior ei species lucis incipit apparere, Pascase Radbert, In?Math., III, 5, PL 120, 2. Contemplation et vie contemplative, col. 19381939 et passim.




175


Proslogion, c. 2526, ed. F.S. Schmitt, S. Anselmi opera, I (1938), pp.?118122.




176


Epist., 112, . ., III (1946), p. 246.       : unde se ad patriae caelestis amorem accenderet.




177


Ad promerendum aeternitatis solium, solum quaerit Deus ab homine sanctum desiderium, id est: si laborare pro aeternis digne non possumus, saltem per desiderium aeternorum iacentes curramus. Equidem iuxta famis mensuram cibus quaeritur, iuxta lassitudinem requies; sic ex qualitate sancti desiderii Christus colitur et quaeritur et Christus amatur, Speculum virginum, ed. M. Bernards, op. cit., p. 193, n. 220.       , Sermo de S. Andrea, II, 6, PL 183, 511. Cf.?J.?Nicolas, S. Bernardo e il desiderio di Dio, : Camaldoli, 1953, pp.?119127.




178


     -  , B. Smalley, The study of the Bible in the Middle Ages, Oxford, 1952, p. 72.




179


F. Stegm?ller, Repertorium biblicum, t. 25, Auctores, Madrid, 19501955.




180


crits monastiques sur la Bible aux XIXIII si?cles, : Medieval Studies, 1953, pp. 95106.




181


Praelibata in hac urbe grammatica, qua introduceretur ad divinam altitudinem Scripturarum, Vie par Hildebert de Mans, I, 2, PL, 158, 861. ?    ,    ? (Mathieu de Rievaulx: Grammatica pueros sapiens prius imbuit heros?// Ha citer est menti scripturas scire volenti. d. A. Wilmart, Les mlanges de?Mathieu, prechantre de Rievaulx au debut du XIII si?cle, : Rev. bnd., 1940, p. 59.




182


Os sine requie sacra verba ruminans, De miraculis, I, 20, PL, 189, 887.




183


Et in morem apis Psalmos tacito murmure continuo revolvens, Jean de Saint-Arnoul, Vie de Jean de Gorze (mort en 976), n. 80, PL, 137, 280.




184


 : Un ma?tre de la vie spirituelle au XI si?cle, Jean de Fcamp, p.?99, n. 3.




185


Lecture et oraison, : La vie spirituelle, mai 1944, pp. 392402. La?lecture divine dans la Maison-Dieu, n. 5 (1946), pp. 2133. Lecture spirituelle et vie mystique, : Un ma?tre de la vie spirituelle, pp. 97103. De la lecture a?la contemplation, : La spiritualit de Pierre de Celle, pp. 97107. Bernard homme de pri?re, : tudes sur St. Bernard et le texte de ses crits, Roma (Analecta S. Ord. Cist., IX, III), 1953, pp. 180182.       . ,   : PL 66, 413414.   ,   ,     .




186


 : crits monastiques sur la Bible, loc. cit., p. 104.




187


H.-I. Marrou, S. Augustin et la fin de la culture antique, Paris, 1938, p.?47.




188


Sup. Cant., 1217.




189


La spiritualit de Pierre de Celle, pp. 5258: Le langage mystique; pp.?5969: La posie biblique.




190


Smaragde et son Cuvre, loc. cit., pp. 1416: Vertus bibliques.




191


  ,           E. Kleinedam, Wissen, Wissenschaft, Theologie bei Bernhard von Clairvaux, Leipzig, 1955, 44, n. 129.




192


    ,  A. Willmart, Un?repertoire compose en Angleterre vers le debut du XIII si?cle, :?Memorial Lagrange, Paris, 1940, pp. 307335,   ,    .   R.W. Hunt, Notes on the Distinctiones monasticae et morales, : Liber Floridus, Festschrift P.?Lehmann, 1955, pp.?355362,     .    ,  ,   XII ,          Notes sur?les?plus anciens recueils de?distinctions bibliques, ibid., pp. 335346, ,    ,           XIII ;           .




193


Ed. P de Lagarde, Onomastica sacra, G?ttingen, 1870.




194


R. Baron, Hugonis de Sancto Victore epitome Dindimi in Philosophiam, : Traditio, 1955, p. 136,          .




195


tudes sur S. Bernard, loc. cit., p. 118, n. 1.  ,  ,      ,      : La vie de sainte Marie Madleiene, XVII, PL, 112, 1456 C (  . V. Saxer, : Mlanges S. Bernard, Dijon, 1953, pp. 408421),   Hugues de Fouilloy, De bestiis et aliis rebus, IV, 12, PL, 177, 153  ..




196


Eloquia Domini, eloquia casta: argentums igne examinatum




197


     De tabernaculo Moysi  , d. La spiritualit de Pierre de Celle, pp. 147167,       . ., ,  Arnaud de Bonneval, De VII verbis Domini, PL, 189, 1719, 1724; Pierre de Celle, De tabernaculo Moysi, PL 202, 1050 A; De tabernaculo, d. J. Leclercq, La?spiritualit de Pierre de?Celle, Paris, 1946, p. 163, 9 ss; : In Exod., IX, 3, d. Baehrens, p. 240; Isidore, Etym., 18, 41, 1927: Quest. in Num., PL 83, 349, 25; B?de, De?tabern., I, 3, PL 91, 399D; II, 2, 425428; In Exod., XXVII, PL, 91, 324 B.




198


G. Morin, Un critique en liturgie au XII si?cle. Le trait indit dHerv du Bourg-Dieu De correctione quorumdam lectionum, : Rev. bnd., 1907, pp.?3661. Dom R. Weber, Deux prefaces au Psautier dues a Nicolas Maniacoria, ibid., 1953, pp. 317.




199


            C. Spicq, Esquisse dune histoire de lexg?se latine au?moyen ?ge, : Bulletin thomiste, 19421945, pp. 5967.




200


De afflictione et lectione, d. : La spiritualit de Pierre de Celle, pp.? 19.




201


Exhortatio ad amorem claustri et desiderium divinae, d. : Analecta monastica, II, pp. 2844.




202


Un ma?tre de la vie spirituelle au XI s., Jean de Fcamp, pp. 5660: La?Bible, miroir de lame. La spirituelit de Pierre de Celle, p. 67.    : R. Bradley, Backgrounds of the Title Speculum in Medieval Literature, : Speculum, 1954, pp. 100115.




203


Lexg?se mdivale de lAncien Testament, : LAncien Testament et?les?chrtiens, Paris (Rencontres, 36), 1951, pp. 168182.


