   . - 
  


     -         .                  .    -     ,     .





  

   : - 



    , 2016


* * *







    , , , , ,    .         ,            .  ,   ,        .           ,    ,      ,    ,     .              - .

       ,    , , ,  .        .  ,         ,    .

        1970-    , .           ,    .    -         .            (, , 1998).

        ,  ,       ,     - ,    ,   ,   ,    ,  ,  .

    (resilience)   , , ,  (  ),        .        -,  ,   resilience      .      .    ,               , . .         :    ,     ( )         ,             (, 2003, . 17).    ,            : , , . ,   ,          , ,    .     (, , , )       ,    -, ,      .

 1970-          resilience,       .             ,    ,   :

1)    ,

2)   ,    ,

3)       resilience  ,

4)       ;

5)       .

 (resilience)     ,          .         ,   . ,   ,            ,      , ,      ,   ,  (Masten, 2007).       :    ,    . ̸,     ,    ,    ,    .         ,            .           ,        ,               .

 ,                  (Rak, Patterson, 1996),    .

       ,     , ,        .  M. K. , . ,          ,    ,    .       ,                  (Alvord, Grados, 2005).   ,  ,      . ,                 (Cicchetti, Rogosch, 1997).  ,         ,         (Alvord, Grados, 2005).

  ,       ,    ,              1970 1980-  (Anthony, 1987; Barnard, 1994; Cicchetti, 1993; Cowen, Work, 1988; Egeland et al., 1993; Garmezy, 1976; Luthar, 1991; Masten, 1994, 1999; McCubbin, McCubbin, 1988; Rutter, 1985; Werner, 1993).     .   1942.  ,    ,       ,     (Scoville, 1942).  . ,  ,             ,      ,           /     (Masten, 2011).

  K. , . ,          : 1)   ,     ; 2)      ; 3)       (Tusaie, Dyer, 2004).       :  ,      ;    ;     (Grotberg, 1995).                           .

           :  ,  ,         (Anthony, 1987; Garmezy, 1983; Luthar, Cushing, 1999; Rutter, 1985; Werner, 1993)     : ,  ,   (Friborg et al., 2006; Tiet et al., 2010; .).            ,          .  , -          , :   ,    ,   .

  . .   40    :    ,         ,                 (Holling, 1973). -,             ,           .

,              .   , ,   :     : , ,     ,  ,    ,  . ,            ,        ,       .          ,      .

           ,        .     :        ,      (, 1998).

   ,    ,               ,        .        ,    -                ,    .               .         .  (Handbook of family resilience, 2013),            .

        ,    -       .         ,         .              ,               .

 ,    ,  ,   ,    ,          ,     ,              .  ,   ,           .




 1

    





 1

    



     .  ,   ,     ,     ,    ,  ,    ,     ,      .       ,     ,         ,   , , , ,  , , , , .

                       ,           :   .                  , , ,    .




1.1.      


                 ,          . ,      ,       .       ,            .

        . . ,           (, 1927)[1 -    .   . .     , ,    (, ,  ,    .)      .].         ,  , , ,   ()   ,         ,   ,      .

       .     . .      :   .      .   ,      :           -  ;          .        . .          .  (, 1995).    ,  ,    . .       ,  ,     . .        ,          ,       . ,  ,     , ,  ,   .   . . ,     ,   . ,      , ..        .     ,   ,   ,       .        (, 2003).     . .   ,       ,         ,       .

 ,        (., : , 1959)       ,  ,      . . .   ,        ,       .                .   . . :   ;           ; ,   ,    ,     ,               ,     (, 1989, . 215216).

       ,          ,      , , , ,  .  ,   ,    . .    , ,                .    , ,    ;   - ,     (, 2001).  1926.        (  ,         ),     . .  ( , 1995).

 ,  ,  . . ,   ,     ,       ,              [2 - ,  1980- , , ,             (, 2001; , , 1998; .).].

        ,        , , .       . . ,          (, 2013, . 100).            .   ,        .          ,   .      ,          .      .  ,    ,  ,       ,  ,    (, 2013).    :    (),         ,      ,       (),         , ,    .         , ..      (     ),         ,   (, 2001).  ,            .       ,          .

         . .   . .  (, 1997; , , 1998).   ( )          .              .  ,       .      :     ,     ,    ,         (, , 1998).  ,     (, ),          .   ,             ,    , , ;    (, , 1998).   ,  ,            ,      .                     .   . . ,          ,  : 1)  (..   ); 2)    ,    ,  ,          (   )      ; 3) ,     ; 4) ; 5) ; 6) .           ,        (, 2001).    ,       ,   ,    .    ,                        .    ,    ,      ,       ,         ,    ,      (, 1999).

,    . .     ,   , ..     ,  ,      ,          .                 (, 1996, . 5960).     ,   ,   , ()   , () , ,  ,  ,    ,    ,      .  ,   ,   ,       , , ,           . . .        , ,   ,     ().         ,  ,          .

 . .        ,   .            .     ,     , ,  (, 2006).     ()  , . .         , ,  ,     .     ,    : )         ; )       ; )    ,      ; )      ,     ;     ; )      ,           ; )         (, 1997).

. . -        ,    (        ):     (  )    ,         (-, 2010, . 18).    ,    ,  : 1)  ()          ; 2)   (,   ,  , ); 3)     :    ; ,   ,   ; ; ; ; 4)  (-, 2010, . 2223).     ,   . . ,                (, 1991, . 12).  . ,         . , ,      .     ,    ,    .  ,    ,                 .     ,        .      ,   ,      .           .        . ,  . ,       ,         .       .          .    ,    ,          ,         .    .          ,         , ,  ,   ,       (, 1991, . 2526).

          .   ,   , ,  ,  ,      ,       .           :    .             .                 (, 1998).      .  :            ,    ,     .  ,       ,  ,      , ..   . ,  ,    ,      .      .       .        (, 1995, . 31).      , ..        :    ,    :  .        .          ,       ,      .        ,      .                .        ,           ( , . 32).      , ,  ,     ,  ,     ,         .   . ,                   ,    , ..    ( . . .)     (, 1995).       .     ,     ,  :     ,       .              .    ,   ;      .        .     , , ,          (, 2000, . 180).      . , .    :       ,        ,   ,      ,         .  ,              .  (, 1997, . 137).  . ,    ,    ,                 .          .     ,        :   ,    ..,      ,   - .             ? (, 1997, . 137). .            :      ,    ,   ,     ,   ( , . 137).   .      ,         .

      (, 1927; , , 1998; -, 2010; --, 1990; , 2006; , 1995; , 2006; .),            ,        .

 ,               ,       ,   ,   .              ,    .         ,   .  ,  -                 .

             . ,   -   ,      ,  ,        . ,      , ,   (, , 1998, . 10),           :  ,     .               ,      ,        ,      .      ,    ,    ,      ,       ,        ( , . 29).  ,     ,                         .




1.2.       


       1960-         . ,     . , . , . , .  .     .  (Viable System Model  VSM)         ,     ,  ,       .        ,   , , .   . ,  -              ,     ,   ,               (Dijkstra, 2007). .            ,     (, 1959). ,       .      ,      .

    ,              .      ,    ,  ,    ,    .  ,              ,      ,    (, 1959, . 126127).         .     , ,       ,    ()   ( , . 108). .      ()   ,         .    ,              ( ; . 120).   ,    ,         ,      .  ,  , .   . ,      :

1)  ,      :

)          ,     ;

)        ,      ;              ;

2)  : ,   ( ),   ( )     ( );  ; ,    ,    (Hollnagel et al., 2006, . 347348).

  . . ,    ,      ,    /  ,              ,             .              ,              ,            (, 2015, . 87).

 ,      ,     ,        ,       ,   , ,  ,   .

 ,    , , , ,   ,     ,        , ,  ,       .  ,        1980-            ,   .

        ,   ,    .         resilience  .                  .   ,    ,   ,       .            ,   , ,   ,          .  ,        ,    ,    .

               .     ,         , ,        ,     .

         ,            ,  ,  ,       .    /    ,     ,  ,           .                   .

       ,  ,             ,     (,    ).             ,         . ,     ,      ,   ,    ,         ,    .

           ,        -     . , . , .   .               ,  ,        / .   ,   ,    ,           (., : , 2015).

 ,          ,       .     , ,     ,       ,       : , , , , ,    .




1.3.          


               (. , . , . . , . ).   1935.      . .               (  , 1935, . 870).

        ,   ,         ,  ,   , , .     ,      -         . ,     :    ,    ,       (, , 2013).

    1987.    ,        : ,   ,      ,     .        ,         (, , 1998).    ,    ,      ,  ,    .     .       ,     ,        .   ,           ,        ,      ,  ,  .     ,       ,       ,         ,     (, 2004, . 31).             ,    .                 :    ,       .                    .

        , .      ,    .   ,       , ..         ,    (, 2004, . 54). . .      .     ,    -      . . ,            . .              .    ,         (, 1983, . 249). . .       ,            .  ,  , , ,        .            (Lemay, Ghazal, 2001; Malik, 2013; Panter-Brick, Eggerman, 2012; Roger, 2006; .).

     -       (. , )       ,     .  ,        ,           ,      2008.              . ,   ,           ,           .   . . ,               ,           (, 2008).                      (, 2008;   ., 2009).  -  ()    ,        .           ,      .                       (, 2014).

  ,   ,        .  (Fredmund Malik),       - ()  1970-  .      .    .       :    ,   ,      .     ,     ,   ,     ,      (, 2008).

       ,      ,   (, 2005).              .         ,    , ,   ,    .  ,    ,  ,         ,     (, 2006).          ,      .                ,          .   ,   . . ,         (resilience)         ,    ,     .            ,    ,      ,     (, 2010).    (, 2006)        .      ,         ,     ,     (, 2007, . 7).     

          .           ,   -  (, 2002).  ,           ,   , ,    ,      (, 2004).

 ,           .   ,    ,      , ,   ,      ,        ,   .      ,                  .    ,           - .             ,     ,    , ..      .            -    ,     ,   -     .           ,  ,           . ,        :    ,  - ,   ,         ,  ,     ,     ,             .

          ,         ,    ,         .                     -    .




1.4.   ,     


          ,    ,    ,     ,           .

       ,     ,       .      .   .    ,    :

1) ;

2)  ;

3)   (Ponomarov, Holcomb, 2009).

               ,  ( , 2005)     (-, 2010; , 2011; , 2002).    ,  ,      ,      .         ,         ,       (  ,   )     . ,  ,   ,     ( )   (    ).  ()      , ,     ,    , ,     (, 2007).

               ,     :        ,    , ,        .    ,             ,           ,    (, 2011, . 124).     ,           .        , . -.  ,          ,   :   ,      , ..          ,   .   ,          ,      ( ).

  ,   ,     ,    ,  . . ,     .       , ,   ,        (, , 2007).

1.     ,   , ,      ,    .

2.   ,        ,    .  ,     ,                  .       .  ,         .

3.,          ( ).            .   ,       ,        .

4.      ,           .     , ,  , , ,  , , ,   .    ,              .

5.       : ,   .        :

)           ;

)  ,       ,   ..,         ;

)             ( ) (, 1994, . 4549).

     , . .  :        ,             (, 2004, . 3).              ,   -              ( , c. 21). ,       ,      ,    ,    ,    (  ., 1998, . 227).                 .

          ,           ,  ,  ,        (, 2000, . 17).          (    )       .                 .        . . , ,     (       ),           .     : 1)     ; 2)     ; 3)    ; 4)    ,        ; 5)   ,    (    ,       ); 6)      ; 7)    (Binnendijk, 1987, . 217219).   ,   . . ,                    (, 1995).      .                    .       ,   ,      (Authoritarian Regimes, 1987, . 219).      ,         ,  ,    ,        ,      .       ,         . . .              ,     ,     .   ,          ,      (, 1895, . 154).

      . .   . . .            ;    ;  ;        ;   , ,        ;       ,    ( );   ;      (, , 2011).         ,   .

-,                ,    ,        .         , ,  ,           ,    .

     ,  ,      ,          .              (Buckle et al., 2001).    ,           /    . ,    ,        . .   . ,             ,         ,  ,  ,      (ibid., p. 9).          ,     .          ,      ,       .         .  ,   (     ),  :      ;    (,   ,    .).           (), : , ,  (,  , ), , ,   ( , ),  , , , , .    (, ,   )        ,       (ibid, p. 10).

         ,     .

 ()       ,         ,      .      ,               .            .

      .    ,      ,   .  ,     (, 2001).             ,          (, , 1998, . 129).            ,    ,    ,     . . .    ,                 ,     (resilience),       (  ., 1996).

             . ,                .                   ,      ,    ,    ,    .              , , , ,     (, 2002; , , 2012).

   ,         ,    ,  ,     , ,       ,      .               .  (2007).           ,        (, 2003).     . . ,   ,   ,    (    )      .              ,  ,      (, 2001).           ,     ?   ,            1990-    .

                  ,             .   ,     .           , ,  (., : Alpert et al., 2004; Gross, 2010; Schuster et al., 2001).   ,    ,  .        ,      .    ,    ,       ;     ,       (, 2000, . 4748).           ,   ,        ,   ,      ,     .           ?     ,      ,      .     , ,     ,   ,   -       .        ,    ,      .    ,     ,     ,       .                     ,  ,             ,    .      ,      , ,   ,   ,    ,   (, , 2008, . 115116).         XXI.           .             ,       .           :   ,    ,     (, 2003, 2010).

    ,        .      ,       , ,   ,     .    .  ,       ,      ,  ,  :    .      ,     .    ,       :  ()   (),        .          .

 ,    .    ,         , ,    ,   ,   ,   ,     .   , ,             .         ,     ,       .    ,         ,   ,     .    ,  ,        ,   ,         .

    ,        ,         ,    .                    .   :     ,       (, , ),  ,             (, ,      ).           ,    , ,      (. . .)        (   ).     ,     ,       ,      ,      .  ,           ( , 2010).         ,       ,      . ,  ,        ,            .          ,    (sic!):  -     ,      (   . .).         - ,          .  ,                 .  ,    :    ,    ,        ,           .

 -     ,  , ,         . ,        ,      , ,       .           (, 2007, . 4).     ,      ,      ,    . ,         ,   ,      ,          .   ,          - ,           .   ,           ,         .           ,   ,  ,     ,            .    ,       ,  (, 2007).    ,   ,    , -,           .   ,                   , -    (, 2008).

              .          :    .     ,       ,      ,    ,              .        , ,       ,              .      :  ,  ,   ,     ,     .

 ,   -       .      , ,      ,    .         ,     (. : , 1995, . 123).       -          ,       ,      .  ,    ,             (, 1995).           .   1939.    ,           ,        -  19191921 .   ,      ,           .          ,   .            ,   ,      (, 2005).              .   1978.    . ϸ  .  :           ,  ,    ,         .             (Pearlin, Schooler, 1978, . 20).      ,   ,    :     ,   ,   ,  , .    ,       ,                ,         . ,     ,  ,       , ,   .                    .          ,  , ,       .

,          ,            (, 2002).    ,   . ,        .     ,         .        ,    .         , ,     . ,                 .      ,      . . .  ,       ,         . :       ,      , ..  ,     (, 2003, . 116).  . :        ,               ,       ,           .     ,                  (Marcuse, 1969).           ,                  .            :

1) ,   ,       (  );

2)         ;         ;

3)    ,   ;

4)  , ;  , ;      (, 2008).

         . . ,      ,     ,    ,    .                      , ,    .  ,        .    (, 2013, . 100).

                .                           ,              (, , 2005).   . .   . . ,          , ,  ,   ,     ,        ,  ,            (, , 2014).

 ,          :   , ,     .             ,  ,    ,    ,     .              ,           .        () ,  ,        .  ,     ,             .        ,   .




1.5.              


     ,         . .   , ,   ,      , , ,    ,  .     .          resilient  (, 2003). .          ,       .   ,   ,   ,          (Vaillant, 2002, p. 285).       (,   )        (, 1998; , 2003; , 1996; Ary et al., 1999; Bleuer, 1978; Cicchetti et al., 1993; Garmezy, 1976; Luthar, 1995; Masten et al., 1988; .).     .   . .      ,                   . ,   ,      ,  ,  ,   (, 1914, . 235).    ,      :               ,   .      , ..         , , ,         .        ,  ,      .     : - , ,          ,        ,        .             !    ,   ,    ( , . 236).

.    ,         ,       .  (Garbarino, 1995):

1) ,      ;                   ;

2)    ,  ,    ;

3)   ,     , , , , , ,          (Garmezy, 1985).

                  . . .         :         ,    , -     .  . . ,      () ,  ,        ,    ,    ,        .      ,




  .


   .

   ,     (https://www.litres.ru/aleksandr-valentinovich-mahnach/zhiznesposobnost-cheloveka-i-semi-socialno-psihologicheskaya-paradigma/)  .

      Visa, MasterCard, Maestro,    ,   ,     ,  PayPal, WebMoney, ., QIWI ,       .



notes








1


   .   . .     , ,    (, ,  ,    .)      .




2


,  1980- , , ,             (, 2001; , , 1998; .).


