 .  .  
 -


1859.                ,      .       .     ,  ,         .      .   :       -,          ,    ,     .

    .

       .   .

  .





 -

 .  .  





, 

- 

  .

.

  

 

 .

.

( )







  ,     ,       ,  .   ,      .    :

      ,    ,    ,           ,    .          ,         

 .         ,    .      ,   ,               ,   ,  .

      

!    .   .   

     .        .   ,  .  , ,  .

    ,      .     !

    ,         .   -             I,     

        .

 ,   ,       ,    .

    !

   ,                    .

 ![1 -  ; ,       (, ) ().].. !!

[2 -   ,              (.)]      

 ,      ,   .  ,      .

  ? !   !

 ! , !..

 ?  ?!

--!   ,         !

 I I!        ,     ,       .

, ,  

   ,     ?    .        .    .

   ,  !    !        .

     !      .

 !  !




 1


1859 .  .  .

   ,    ,            ,   .     ,               .               .      . -!            .

   ,              ,     .

 ,  !

-, ,  

    ,   ,      .        .        ,    .   .    ,   .     ,            ,   ,   .

 ,  ,  ,     . !     , , .   :           ,    ,                 .

* * *

            .    -    ,     . 1         -.               ,     .  -     ,       .

           ,                    .

         .  : ,   ,     ,    ,    ,        ,         -.[3 - -         , , 1990.]

,   ,        ,    ,    .      :     ,   ,        . -!     ,    ,    .   ,        :  I I ,     ,      .

   .       .

      ,         ,     .   :        ,            .

    ,       ,   (-)       ,         .   :        ,        .     ,    ,       ,        ,     ,  ,      !  ,      ,      ,    ,     .

  :          .        廠   ,        .

-!         ,           .

--!        ,        .       ;     ,  ,         .                 ,    .

   ,       1859     , ,          .        .     ,              ,     .

     ,     .        . -  :   ,      ,      ,     ,    ,      ,     . !    ,    ,       . ! ,   !

,  ,     ,        ,     ,   ,       ,           .  !           .     ,             .

   ,     ,      ,                  .  !      ,             .

         ,  ,     .        ,   ,     ,         .

* * *

       .  - ,       . ,     . ,  ,       ,          .     -   ,    .     , ,     ,          . ,   ,     .

   , ,  ,   ,    ,    .

      ,   ,  ,    ,        .       ,   :        ,       ,      ,    ,    , ,  ,    .               ,   ,   ,    .

,    ,     .          :      ,   ,   .   ,  ,     ,   .       ,   ;       ,         .

 , ,     ,    ,          .

        ,       ,   .

, ,   , . -!   ,     ,     .   . -,    ,  .    ,  !  ,   .   ,    ,     ,   !     !

     ,        . ,  , ,   ,  ,  -      ,   ,   .          ,  -, ,   , , (    , -   )   .    ,    , ,  .

!       .  -!    !   ,       .

    !       . ! ,     ,    .

 !  ,   -.

   ,     . ,       .         .    .        ,     .       .        : , ,   .

            .       ,   .       .  :       ,  ,      

      , ?    .        .

   :

-, !    ?

    ?

-!      ?  .        .

! II!   .  ,  ,     ,     .  ,     . .

 -!  , ,   .

    , !  ,   ,  .  :   ,    ,  ,  ,        -, ,  ,   !    !      !   :     ,   .

    !   .  !    , , ,   ,     .        ! ,     ,   ,    !

 ,     ,       ,  ,     ,   ,       .     ,  .     ,    .       ,    :

    !      ,       ! -!      !

      !   .   !    ?!  !      !

-    , !   .   ,     ? -?..

 !   !     .   ,   !

-,   !            !

!   ! !     !! , -!    ?

  ,   ,  ,        .          .    ,      ,      . ,     ;    ,          , ,   ,  ,     ;   ,    ,   ,   ,       . , ,   ,   .

      .  .

 I  ,    .  !        .   ,    .   ,   .  !   .   ,  ,  .    ,      . !    . .

    , !  , -,     ,    .  , ,  . -  ,  ,       ,   . , !   ,  !     .      !

 !

 -!!  -!!

* * *

        ,     .        .        , , .       . . .

    . -      .               ,             ,      ,    .

        ,           .     ,      ,    . ,       : , ,     ,     .    ,    :   ,  ,    ,   ,   ,        ,    ,  ,       ,    

!     .     ,     .         .

       .        ,        ,   ,    .

-!   ,     ,    ,   .      .   ,     ,           .   ,  , ,        ,      ,      ,      .

       ,    , ,    ,     ,    ,     ,       .

    ,         .        .         .

!! ! !  !          .




 2


    ,   ,      .    ,        -.   -      ,      ,  , .  :         ,  ,   ,    ,      ,       .

-    ,         :     .

-!   ?

!     ?..

   !   ,    ,     .

   .   .       .     ,       :     .   .  ,       , ,   ,   . ,      ,     ,      -.

     ,   ,   .    .     ,       ,          .    -    ,      .

  , -!

   , !    ,        .

   .       ,      .  ,   -  ,   .     ,        .  ! ,     .

 .  ,   , :  .   .  !   !    .    ,    

    ?!  ,  .

    ,         ,  ,           .

 .   ,    .

! , ,   !    -    ,    .   ,     ,  . -!      ?

!!

?!   ?    ,  .

?!   .

 III!  , !

 ,        -!      .     .

 ?

  ,  -,   ?        .

--!  ?!    !

   ?!     .    ,    .

   !    !

  ?

    ,   .   ! ! !

?

  !    !

          .      ,   ,       ,       . -!         .  .   .         -.         ,      ,   ;  ,    ,          .

  ?    .

  .    ,  ,     .     . ,  , ,     .  ,  ,       :       ,     ,          !    .    : ,   ,      .    .

-, !    ,   .     ,         .      ,     .      ,     ,   :  ?    ?!             ?!

-!  ?!     .  ?

-!   !    .

  !

       ,       ,     ,   .

 ! !   .    ,  .  ! , ,  !  ?      .

,    .

.

   , . ,  .   .      ?     .  

   !  .    .     ,     !

 , !   ,  ,      .        ?

  .     .    .     ,   .    ,    .   ?             .

- ?!  ,  ,   .        .

! ,  !        :    ,   .   , ?       .

      ,     ,    .  ,   ,   .

!     ,      . -!         . . !

! !

 !!   .

,  !    !..   ,       .

   !

--!!

   ,     .

* * *

       ,    ,    ,    , ,    .     .   ,         .

       .     .           .     -        ,    ,      . , -   ,  ,     -      ,     .

,  ,    . ,  ,   .   -  ,    ,  - -,  .

     -.   :

  .

   .

, !

,   ,       ,         .

! -   .   -, -  .  ,  ,     .     .  ,     I I!       .   -  ,  - ,    ,  .

 !     , ,  , -     .   :    . , -  .    :   ,   ,   ,       .

    , -.       . ,   ,   ,   ,         . , , , ,      ?  .

  : , ,   , ,   , ,        : , ,   .   .   .    .

   .   , ,   ,      .

   ,    ,   廠    ,  -   . ,       ,      , ,  , ;       ,   .

     ?  

  ?.    ?.

 -        :     

 ,            ?!

* * *

  ,     ,     ,   .

    ,  ,    .         .

,   ,          .      ,        ,      ;   ,         .      ,     ,   ,   -       .

     .     .  ,    , .        .         .     ,        ,   , ;        . ,  ,   .    ,  ,   ,  ,   .

* * *

-     ,  , :

 ?  ?   !

   : --!

 ,   ,    ,      :

  ,  ! , !   !        ,  :     ,  . ,      ,  ?         !     ,      .  -  , ,   .       :

     :  ,  ,     ,   .

,     .

 !          .   ,  ,  !    !   ,    .   .

  !..    .   ! -!.

 !   ,       .   !   , , -  , ,  ?  ,  , -.       ,  ! -!           ,    .     ,        :   ,    ,   ,   ,    .

 , , ? -!  , ,       .  ,     ,   ! ,          ,  ,        !      ,              ,   ,          :              ?  , ?  -       .  -    . ,  ! -,  ,   .     !       ,  ,       ,        ?     ? -, !      !    , !       ! .    .  , .     

  , ! - !     !    . , !  ? ?  ,      !  -    . , !      .  !

    ,  !   .  , .    ,    ! , , ,  ?  ,      ,   

  ?   

-, -   -!     .    ?

  :     

 -  !           !       .     !      .

-, 

          ?

    ,      ,  .

-, !  ,   . , !

* * *

   .      .         .         ,    .

     ,      ,      ,         ,         -,        .

  ,    .            .  -   ,    ,   .    ,       ,     .

  ,    

    .  ?    .

  ,   ,        .    ,   ,       .

,    .        .     .  , ,  .   .

   , !    ,  ,  .

! !   .  !   . 

,   . -!         .             !

!  ,         ,    !     ,  ,     ,  ,     ,     ! -!        ,   ,     .                ,          . ! !

 !

 !!

 -!!!

 ,    ,    .    , ,    ,       .       ,        .     ,    ,  .  ,          ,     .   ,        .  ,  ,      ,   ,    ,  . , ,    ,    ,     -.




 3


 1856    , -   . .      II,    ,        .         ,             ,     .         . -       ,        ,    . ,          .

        . . ,           ,             .

,     ,   ,       XIX .

     ,        ,     .           .   ,     ,   ,        .    , ,   ,   .[4 - ..   , , 2008.]

  :         .  -,  ,   ,     .   ,   ,   .

             軅

,  ,   ,      .

,     ,  !       .

    !..

, ,  ,        .         . ,  , ,   ,  , ,   .

              ,           .            .

,       ,       ,     .       - .       ,   ,      . ,     ,     .

  !            .   1857         ,      ,    .

  -,       ,       ,      1840-1845 .      :    .   ?     ,       .       ,          .

  ,    !          ,  ,   ,  ,     ,    .

 ,      ,              ,       ,  ,      ,   .           ,        .

    ,       ,   ,        ,    ,  .           ,             .

* * *

   ,   . ,      ,         .   ,   ,  ,       . ,  !

-!       1834 ,         .     ,       .         1-    1212  ,  , 26  1797 .       ,     ,                  .  ,  ,       , ,     ,        .

,      ,  ,   -.     ,      ,  . -!         ,     .  -    ,   .    ,  ,   !    , ,    ,   ,     ,  .            .

 ,     ,   .    :    ,          -I,      ,      

 ,    ,       ,   ,          .     ,    :   ,    ,     ,  

     ,     .

       .   ,    , ,     .    ,                . !       .  仠       .        ,      .

      -   .           .  ,   ,       . - !      .      -.

     .

,   ,         ,      .      ,     ,       , .

-!   ,    ,          ,     

   ,        ,     .

    (),     - .     ,       ,  ,    ,  ,  , 

-!    ,    ,    -   .

     ,       .         :  ,  ,     ,      .     ,    ,    

!   ,  ,       . .  ,  :   ,    ,    . .

* * *

               . ,      ,    ,        , ,       .              .

         ,    .      , , ,           ,   ,          .   ?..

   -     ,        1820- .

             (1834.)   (1840.).     : , , , , , , -  .

 ,             .                ,   ,   -    -.

               .    , :  , ,    .

           -  .

 !      :  ,    ,    ,               ,          .

!        ,   .   -         .    16-  60    . ,       -    .

         .   .              .    ,  ,     .

  ,              ,   ,      .   ,   .    ,   ,   ,          . ,       ,        .     ,       ,       .      ,        ,                         -  .

  :              . !        ,   .. , ..    .. ,   -    .

-!  ,    軠  ,      , ,  ,       .

       ,          -  (    - )       .[5 - .. , .  .]

* * *

     . , ,           -         ,     -    .   :     ,  : , , , ,    ,      .

        - ,    --; ,  ,     ,         , ,     ,  .

!            ;      ,    .    ,   .        .  :  , ,   ,    ,   .

     ,       .       , -,  ,    :      .

 !     ,  ,   ,        .       ,    ,    ,    ,    , ,  ,   .[6 -  .  , .,1997]

    . ,       ,         .     ,         ,         .

      .            .             .  ,         : , , , , , , . ,   ,          .

  ,   -    ,    .        .   ,       .         ,    ,  ,   .[7 - - -,       . . 1990]

        .           -    .  !    .      .        !  ,  ,   ,      .         ,     .      !..

,   ,        ,    ,    ,         !   ,    ,   .

          ,          ,         ,          .

 :          ,      ,      ,    .

* * *

    1859            ,      .      ,      ,      .

   ,    ,     ,       ,    ,           ,               .



--, --, --, -!

--, ----

      ,

       ,

 ,  ,

   ,

 ,      ,

       

   

    

--, --, --, --, -.

--, ----[8 -    (  - .     ).,   :    ,    .]



 I I!

  ,    ,

     ,   .     :

, ,..    - ,         .   ,      .        ,     ,  , ,   .

      ,          .            ,   .       ;      ,        . , , ,     .   ,  ,     ,      ,      . , -      ,       

        , ,    ,  , , ,  ,   ,  ,  ,     .       .     ,   , ;  ,        , ,    .   ,

* * *

-!  ,   ,  ,       .

               .     ,      ;        ,      .

I I !   , !   , ?     - !    !!      .

!       

 ,    !         !    !   !    !     .

 !

 , !    !!

   !       . ,   !  ,  :     !   .  ,    !        ,   !

 -!   !   .    ,  ,     .

-!  ,   ,      ,      .

     .      ,      ,        ;     .     .  ,   ,          ,       ,      ,   .

    ,   ,   ,    . ,  :   ,        , .  -.  ,  -, - ,   

    ,    ;        .    ,       -;  :   ,   .

--!      ,     .            ,   -,   ,  ,  . -!  .   ,    ,  ,    . -,   ,      ,     .    , ,   ,    

* * *

   ,       .   ,    ,  ,    .    ,    .   

    ,     ,       .    ,  ,   ,   ,   ,        -     ,  .  .     ,    ,              .  ,   , ,    , ,      :     ,   ,   ,     ; -         ,   .     ,         .    ,   

   ,      .         ,          ,        - .      , , ,  

       .         , -.       .       ,      

       ,     ,    , ,      ,   .     ,         :  , ,  ,             ;    ,  .

   ,     ,  ,  .        .        ,  -  .       . ,  ,     , , .   .   .     . ,   ,    ,      .

 !     ,  -,    ,   

* * *

-!   ,    ,           .

,        ,  .       ,  .           ,    ,           ,   (   ),         .

,      .  !    ,    .  !   ,   .    : ,   ,     .

,            ,        ,      .        .    -              .




 4


 ,  .

       ,     ,        .          , ,   , .    ,    .    ,  ,  .  :    ,    ,   , ,  ,  ,          .

    ,        -       ,   ,     .

          ,   .       . !              -,     ,     ,      ,      ,      .

 ,       . ,  , ,   ,        ,           :   ,    .

 !  ,  ?   ,        ,       ,      ,        .

 ,  ,   ,     ,     .    ,  ;   ,           .          .  ,         .    , ,          : ,   ,     ,  -       ,    ,      .

     , -   ,    ,         .    ,        ,          .

   .    ,     .

  ! !      .    ,         .

,   ,  .      ,      ,  .   .   !            .

 !          ?

   ,   ,    ,   ,     .

     ,      .     .     . ,           .      .   ?!    .    .  ,    ,    ,  .        .  - - .    ,       .

, ,      ,           .  ,     ,  -        ,   .

             .       .     ,    .          ,  ,    .      -  .

-腻   .   .     ,  .    : , !  -  ,  . ,     .      .

   ,      .    ,       ,  .

 ,   ,     ,    .        ,    ,    ,        ;         .     .            .        ,       .       ,   ,  ,     ,            .      ,     .

     -  .      ,  :   .        ,     .  ,        ,    ,    ,       .     ,        ?  ,   ?

 .   ,               .          ,  . ,      ,          .   ,     ,  ,               .

    ,    .     ,     .        ,    .

     .    ,   - ,        ,    ,     .

  ,      ,       .

 , ,    ,   .      .         ,     .   ,       .     ,   ,   ,    ,   .   ,     ,    .

  ,   ,  ,      .   ,    ,  . -,    ;                 ,   ,          .

,  ,    ,    .  !         .   ,  -,    , ,           ,  ,   , , ,     ,  , ,    ,     ,    .

,    ,  ,   , .        ,   .              ,   ,   : ,                 

     :    ,   :  ,    ,   ,    .

* * *

 1816 ,          ,         .      ,    ;    .  -      .

       ,    .      ,            ,          .

 ,    ,  ,     -,  ,           . ,  .      ! ,              ,    ,   . ,    ,        ,   ,        .

         .     ,        . ,     !

* * *

      ,          .  ,   ,   ,   .

-!         ,   ,  - .   ,      ,  ,   .     ,  .         ,        

-!    ,     ,      .  : , , , , ,          . ,   !            .  , ,           .       ,            ,  ,  ,    ,        .

 I, I ,         .

      ,   .

!

    ,    , ,     ,    .    ,   ,     ,   ,   ,     ,    .  ,     ,         ,  , ,   .

* * *

-!   -  ,          ,   ,           ,       .

  

     ,      -.      ,      ,     ,  ,    ,   ,    ,         

       ;             .       : !     ,      ,          ,       . , ,        .                  ?

 !    !         ,   ;    ,      ;     ,   ,    ,     .         , ,     .      .     .   .   ,    ,        .

-!   ,      . , , !    ,  ,          ,    ,       ,   .

-,  ,       : , , , , ,       ,      ,     ,      ,   ? ,  !          ,   :  ,  ,    ? ,  !    ! ,      . ,     ,   ! ,     ,       .

-!     :   ,   ,            .   ,     ,         .                      .

   ?   ?  - ,    ,      ? ! !!  !!!

-!     .   .

     .

!

     ,    ,    ,        ?!

       ,        .

   ,   ,   :        ,             ,        .      ,    -     -,     ,   ,      ,       .

               :

 !    ,      !         .   ,  ,      !  , ,      .    ,        .  ,   ,  ,  !      ,   !      ,    !..

,                . !   !       .

   .   ,    -.

          ,   - ,         ,    -   .    ,            -.

            .

 ,   ,     (30-  40- .)       .  !   :   -           . ,   ,     ,  .

-!         ,  .  ,   .

* * *

,  ,      ,   ,   .     .   ,       ,        ,   ,        ,    :

-! ,  I?    .  ,  .       .    .  , !

,   ,    I,      ,      ,       .     ,   ,  ,    : , ,      .

      .  !        :  ,  ,   ,  ,       .     ,    .

 , ,         .        ;   ,   ,     , ,   -     ; ,          .

       . I,     ,  , , ,   ,  ,       .

 ,      .       ,    .

     -      ,  ,   ,  ,      ,     -  ,   , .

-!    .  ,     ,     ;    ,    , - ,    .        .      ,   ,         -  .

       .  .     ,       . I  ,         ,  .  ,    ,  .     ,    ,  .     . -!          .    . .    !




 5


 I I.    , !

      ,   ,       ,     .     !    

: ,   ,   ,            ,   .

: ,    ,    ,       ,    ,  ,        ,     -:    ,  ,   .

    :       .  ,    -   .

-!      ,   ,     .      I.  ,    ,   ,   .         . ,   ,     ,          -.

        ,     .     :      ,     .         ,       .

   ,    ,        .     ,   ,   ,     ,        ,       .   ,   ,    ,    ,   ,   ,  ,  ,    ,    ;   ,       ,    ,       .

    !    ,         ,  , -    ,  ,               ,   ,  ,         ,      ,     ,   , ,  ,      -  ,                    .  ,     ,     ; ,       .     , ,     .

   ,  ,    .

    . ,     :       ,      ,    , ,   ,     !

      ,    .       ,  ,   ,          :



   

   ,

   

   .



   

   ,

   

  



   , ,   ,  ,      :



 ,  ,

    .

  ,

    .

   , 

   ,

   

  .

  

   

   .

   ,

 -  ,

׸    



, !..     ,  ,   ,   .       ,    ,        . -!    ,     ,  ?  !   ,       ,      , ,   ,    .

, ! ,     , ,    ,      ,  ,     ,      :



 , , ,  ,

       .

  , ,   ,

      .



 ,  ,   , 

     .

 ,  ,  .

  ,   .



      ,

      .

      ,

      .



,   ,   ,     ,         ,        .   ? ,       ,   , ,  , .    ,    .     ,           ,      .   ,    , ,   ,     ,    .



* * *



          ,        .     ;     ,  - ,  ,  .   - , , ,     ,    ,     ;      ,  , , ,  .    ,       ,        ,  ,     . ,   ,    ,       ,    .

        .  ,  ,      .

  , ? I  I ?   ? ,    ,   . ,  ,  ,  ,    .

-, !  ,  ,   !

    ,          ?,  ,         .  ,  .

 I,  ,   :      ,  ,  .    ,        ,  ,  ,  ,      .

 I   I -.   .   . .  .    .  .    ,     .

    .   .        ,      .     .     ,       .       ,       .

  ,  ,   :     II-   ,   ,       .

 ,     ,    -      ,    , .        .

    ,      ,    ,  , ,   ,  , ,   ,  .

        .   ,    ,      ,    ,    ,             .

,      ,         .

,            .         ,   ,    , , , ,       ,      ,  ,  ,    

,          .   ,   ,    ,   . ,         :       ,     . .

   ,        ,    .        ,   ,       .      , ,  .    ,   ,    ,     ,  ,   .

         .     ,   ,    ,   ,   .

   .     ,      -;   ,     .

* * *

       .     ,    :     ,         ,   ,   ,  .

 !       ,  ,   :   , ,   !   ,  ,   ,  .     ,  ,   ,    ,   ,   .  ,   ,       .

 :   ,   -   ,     :

 ,    -- !     ,     I.

        .    ,  .   .   . , : ظ   ,    .

         .  .    ,   ,   .      ,      ,   :

-!      !

-!  -,  .       .   .    .

-     .    .   , ,  ,    !

  !      ,  ,   -,    , --  ,  !..



* * *

   :    .     ,      .        ? ,  -,       ,  ,   . .      ,       .

  ,        ,       ,      ,  ;    .  ,      ,       ,  ,      .         , ,  ,           , , ,             ,     ,       .

  ,  .      ,     ,     ,      .

     ,   -! 1859 .       .   ,     ,       .            .           .

    ,     .      兖  .     ,     .  ,     ,      ,    . -             .    ,    .  ,      ?..  ,   ,   ,   .  ?        ,    , !   ,        ,   .    , , !..    ,     !.

--!   ꅻ    .        .      . Ҹ       ,     .          . -,        .

!  !    ,   ,  ,   .

 I I! ,    ,     .

, ! ?! ,   ?      ? -      ?..  , ,    ?   ?   ? , -  , .    ,  , .   ,   ,    廠   .   ,    ! ,   .  ,   !

-,       ,  ! ,            ,     ,    .

-!   !  ,     !  ,    !   !

      ,   .       :         ,    ,     !

! -I  , -I           .    , ,   .

     ,  ,    .      ,    ,   ,   ,     , , --, , -, , 

       , ,  ,        .

-!   ,     ,             .   ,     ,        .        ,         , ,      .

     ,          ,     , , , 

    ,  ,       ,  ,      ,      ,     ,   ,  .    ,    ,   :   ,  ,   , ,  ,    -  ,  ,     ,       ,   .

-!       ;  ,    ,    ,      -,   ,   ,    ,    .     ,       ,  ,  




  .


   .

   ,     (https://www.litres.ru/andrey-voronov-orenburgskiy-210/imam-shamil-tom-pervyy-poslednyaya-citadel/)  .

      Visa, MasterCard, Maestro,    ,   ,     ,  PayPal, WebMoney, ., QIWI ,       .



notes








1


 ; ,       (, ) ().




2


  ,              (.)




3


-         , , 1990.




4


..   , , 2008.




5


.. , .  .




6


 .  , .,1997




7


- -,       . . 1990




8


   (  - .     ).

,   :    ,    .


