Cc d?n t?c Nam. Ng?n ng?, Di c?, H?iquan
Andrey Tikhomirov


Cu?n sch k? v? ng?n ng?, d?n t?c, cc phong tr?o di c? c?a cc d?n t?c Nam , v? cch c?ng d?ng Nam  pht sinh, v? s? h?nh th?nh t?n ng??ng, phong t?c, nghi l?, nghi l?. Nhi?u ngu?n l?ch s? v? d?n t?c h?c c?a cc th?i di?m khc nhau c li?n quan. Ng? php ng?n g?n c?a m?t s? ng?n ng? Nam  d??c cung c?p.





Cc d?n t?c Nam

Ng?n ng?, Di c?, H?iquan



Andrey Tikhomirov



Andrey Tikhomirov,2020



ISBN978-5-4498-1636-8

     Ridero




Cc d?n t?c Cc d?n t?c Nam


Ng??i Nam D?o hay ng??i Cc d?n t?c Nam  l? t?n ch? nhi?u nhm s?c t?c ? D?ng Nam , Ch?u D?i D??ng v? D?ng Phi ni cc ng?n ng? thu?c ng? h? NamD?o.

H? bao g?m cc th? d?n D?i Loan, da ph?n nhm s?c t?c ? Malaysia, D?ng Timor, Philippines, Indonesia, Brunei, Madagascar, Micronesia v? Polynesia, Qu?n d?o Cocos (Keeling), ng??i M? Lai ? Singapore cung nh? cc d?n t?c Polynesia ? New Zealand v? Hawaii, v? nh?ng ng??i phi-Papua c?a Melanesia. Ng??i Nam D?o cung d??c t?m th?y ? mi?n Nam Thi Lan, cc khu v?c sinh s?ng c?a ng??i Cham ? Vi?t Nam v? Campuchia, d?o H?i Nam (Trung Qu?c), m?t s? khu v?c ? Sri Lanka, ph?a nam Myanmar, c?c nam C?ng h?a Nam Phi, Suriname, v? m?t s? d?o thu?c Qu?n d?o Andaman. Cc d?n t?c n?y d??c k?t n?i th?ng qua ng? h? NamD?o.

Cc cu?c di c? th?i hi?n d?i khi?n c? d?n ni cc ng?n ng? Nam D?o t?i M?, Canada, ?c, Anh Qu?c, H? Lan, T?y Ban Nha, B? D?o Nha, H?ng K?ng, Ma Cao, v? Mauritius cung nh? cc n??c T?y Nam,

Cc gi? thuy?t tr??c d?y cho r?ng ng??i Cc d?n t?c Nam  c ngu?n g?c ph??ng b?c, t? d?ng nam Trung Qu?c v? D?i Loan. Tuy nhi?n nh?ng nghi?n c?u m?i cho th?y ng?n ng? Nam D?o c ngu?n g?c b?n d?a ? Melanesia ho?c D?ng Nam.

Cc d?n t?c Cc d?n t?c Nam  theo ph?n b? d?al?:

Th? d?n D?i Loan (D?i Loan): ng??i Ami, ng??i Atayal, ng??i Bunun, ng??i Paiwan.

Malay-Polynesia:

Nhm Borneo: Kadazan-Dusun, ng??i Murut, ng??i Iban, ng??i Bidayuh, ng??i Dayak

Trung v? nam d?ng b?ng Luzon: ng??i Tagalog, ng??i Bicolano

Nhm Cham: Cc s?c t?c Cham ? Campuchia, H?i Nam v? Vi?t Nam; ng??i Aceh ? b?c Sumatra, ng??i Gia Rai, ng??i Utsul.

Igorot (Cordillera): Balangao, Ibaloi, Isneg, ng??i Kankanaey.

Lumad (Mindanao): Kamayo, Manobo, Tasaday, Tboli.

Malagasy (Madagascar): Betsileo, Merina, Sakalava, Tsimihety.

Melanesia: ng??i Fiji, ng??i Kanak, Ni-Vanuatu, ng??i Solomon

Micronesia: ng??i Carolinia, ng??i Chamorro, ng??i Palau.

Moken: Myanmar, ThiLan.

Moro (Mindanao, qu?n d?o Sulu): ng??i Maguindanao, ng??i Maranao, ng??i Tausug, ng??i Bajau.

B?c ph?n d?ng b?ng Luzon: ng??i Ilocano, ng??i Kapampangan, ng??i Pangasinan, ng??i Ibanag

Polynesia: ng??i Maori, ng??i Hawaii, ng??i Samoa.

Qu?n d?o SundaSulawesi: ng??i M? Lai, ng??i Sunda, ng??i Java, ng??i Bali, ng??i Batak (v? d?a l? g?m c? Malaysia, Brunei, Pattani ? Thi Lan, Singapore, d?ng v? trung Indonesia).

Bisaya: ng??i Aklanon, ng??i Cebuano, ng??i Hiligaynon, ng??i Waray.

B?ng ch?ng kh?o c? cho th?y c th? c li?n h? gi?a cc n?n van ha n?ng nghi?p c?a mi?n nam, g?m khu v?c D?ng Nam  v? Melanesia, v?i cc di ch? d??c bi?t d?n tr??c ti?n ? l?c d?a Trung Qu?c. K?t h?p cc b?ng ch?ng kh?o c? v? ng?n ng? d?n d?n gi?i th?ch ng?n ng? Nam D?o c ngu?n g?c ph??ng b?c, t? mi?n d?ng nam Trung Qu?c v? D?i Loan.

Tr??c khi di?n ra s? Hn ha, ng??i Cc d?n t?c Nam  lan xu?ng b? bi?n ph?a nam Trung Qu?c qua D?i Loan v? v?nh B?c B?. Theo th?i gian, Hn ha lan r?ng t?i t?t c? cc qu?n th? Cc d?n t?c Nam  tr?n d?t li?n, t? thung lung s?ng D??ng T? t?i cc khu v?c ven bi?n ? v?nh B?c B?, v? qu tr?nh nh? v?y hi?n dang di?n t?i D?i Loan.

N th? hi?n ? ch?, cc ng?n ng? Nam D?o hi?n d??c ph?n lo?i th?nh 10chi, th? d? c 9l? chi Formosa ch? d??c bi?t d?n ? D?i Loan. N d?n d?n l?p lu?n r?ng m? h?nh gi?i th?ch t?t nh?t l? s? pht tn c?a nh?ng ng??i n?ng nghi?p l? t? D?i Loan d?n cc d?o D?ng Nam , Melanesia, v? cu?i c?ng l? Thi B?nh D??ng. M? h?nh n?y d??c g?i l? chuy?n t?u t?c h?nh t?i Polynesia l? ph? h?p v?i cc d? li?u c s?n, n?n d??c quan t?m nhi?u.

Nh?ng nghi?n c?u sinh h?c ph?n t? d? d?n t?i m?t m? h?nh khc. Nghi?n c?u c?a D?i h?c Leeds v? d??c xu?t b?n nam 2011trong t?p san Molecular Biology and Evolution (Sinh h?c Ph?n t? v? Ti?n ha), xc d?nh r?ng ki?m tra d?ng ADN ty th? cho th?y r?ng ng??i Cc d?n t?c Nam  d? pht tri?n trong v?ng d?o D?ng Nam  (ISEA) cho m?t kho?ng th?i gian d?i h?n so v?i d? don tr??c d?y, t?i v?ng d??c g?i l? Sundaland.

S? pht tn d?n s? x?y ra khi m?c n??c bi?n d?ng v?o h?i 10Ka BP, d?n d?n di c? t? Philippines sang D?i Loan. T? ti?n c?a ng??i Polynesia d?n cc qu?n d?o Bismarck c?a Papua New Guinea ?t nh?t l? t? 6d?n 8Ka BP. Oppenheimer d? phc th?o cch m?c n??c bi?n d?ng l? d?ng ba d?t lu l?t l?n g?y ra cho d?n khi d?t m?c nh? hi?nnay.

Nh?ng pht hi?n m?i t? T? ch?c B? gen lo?i ng??i (HUGO, Human Genome Organisation) cung cho th?y d?n c? ph?a d?ng ch?u  l? k?t qu? s? ki?n di c? duy nh?t t? ph?a Nam l?n. H? t?m th?y s? t??ng d?ng di truy?n gi?a cc qu?n th? tr?n to?n ch?u , v? t?nh da d?ng di truy?n gi?m d?n t? ph?a vi d? Nam d?n mi?n B?c. M?c d? d?n s? Trung Qu?c r?t l?n, n l?i c ?t t?nh da d?ng di truy?n h?n so v?i qu?n th? sinh s?ng trong khu v?c D?ng Nam  c d?n s? nh?h?n.

Di?u n?y cho th?y s? lan t?a c?a van ha Trung Qu?c x?y ra r?t g?n d?y, theo sau s? pht tri?n c?a n?ng nghi?p l?a, ch? trong v?ng 10Ka tr? l?i ng?ynay.

C ngu?n g?c t? v?ng d?t hi?n n?m ? ph?a nam Trung Qu?c v? mi?n b?c Vi?t Nam, ng??i Vi?t d? ti?n v? ph?a nam trong ti?n tr?nh ko d?i h?n hai ngh?n nam d? chi?m l?y cc v?ng d?t b? bi?n ph?a d?ng bn d?o D?ng D??ng. D?n t?c Vi?t Nam, hay ng??i Vi?t (th??ng d??c g?i ch?nh xc l? ng??i Kinh), s?ng ? nh?ng v?ng d?t th?p v? ni ti?ng Vi?t. Nhm d?n t?c n?y chi?m ?u th? tuy?t d?i v? van ho v? ch?nh tr? ? Vi?tNam.

S? ph?n lo?i hi?n d?i c?a cc d?n t?c Nam.

Cc d?n t?c Nam:

D?nt?c

D?n t?c Khmer

Ng??i Katuysky

Ng??i Nicobari

Cc d?n t?c c?a Munda: Munda, Savara, Santal,Ho.

Cc d?n t?c Mon-Khmer: Bahnar, Bulans, wa, ti?ng Vi?t (ti?ng Vi?t), Ze-Cheng, Khashi, Khmer, Khmu, Lamet, Ma, Mona, Mueong, Palaun, Sedangs, Salmon, Senoy, Sinmun, Sre, Tro,Tho.

Cc d?n t?c Katuysky: Bru, Katu, Suai, Taoy.

Ng??i Nicobari.

Munda l? m?t nhm cc d?n t?c ? Trung v? D?ng ?n D?. Cc nhm nh? cung s?ng ? cc n??c lng gi?ng. T?n gio Kit? gio, ?n D? gio, t?n ng??ng truy?n th?ng. Cc d?n t?c khc nhau dang ? cc c?p d? pht tri?n khc nhau. Munda, Santal v? Kho d? pht tri?n n?ng nghi?p tr?ng tr?t, Savar, Kharia v? Bhumij c n?ng nghi?p ch?t v? d?t b?ng tay. Nh?ng ng??i nh? Juang v? Birchors g?n d?y d? chuy?n sang n?ng nghi?p. Cc lo?i c?y tr?ng ch?nh l? l?a, ng?, c?y h? d?u, rau. Cc ho?t d?ng khc l? thu th?p, san b?n, dnh c v? chan nu?i. Th? c?ng g?m, ch? bi?n g?, d?t. T?n d? b? l?c d??c b?o t?n trong x? h?i. B?y gi? m?t ph?n c?a mund d??c d?ng ha b?i cc d?n t?c l?n c?n, m?t s? d??c s? d?ng. Ni?m tin v?o tinh th?n, s? t?n k?nh c?a t? ti?n, n? th?n m?, m?t tr?i, v?n v?n. Munda, adivasi, l? m?t d?n t?c ? ?n D?. T? ch? d?nh horoko (ng??i). N thu?c v? nhm ng??i c?a mund. D?y l? m?t trong nh?ng b? l?c dang k? l?n nh?t ? ?n D?. ?ng s?ng ? Bihar v? trong cc nhm nh? ? T?y Bengal, bang Orissa v? Madhya Pradesh. H? tuy?n x?ng Kit? gio, ?n D? gio v? b?o t?n t?n ng??ng truy?n th?ng. Theo ngu?n g?c, n c l? l? d?n s? b?n d?a l?u d?i nh?t c?a ?n D?. Ng?n ng? Mundari (Mundari-ho), l? th?nh vi?n c?a nhm Munda. N c ph??ng ng?: kera mundari, nagori, tamar, fraad. Ngh? nghi?p ch?nh l? tr?ng tr?t, hi l??m v? dnh c. T? c?y tr?ng, l?a, ng?, v? c?y h? d?u d??c tr?ng. Nu?i v?t nu?i, l?n, d?, tr?u, b?, b?. Gia s?c d??c s? d?ng nh? s?c m?nh d? th?o. Th? c?ng: g?m, trang s?c, d?t, d?t t? tre v? l c?. D?ng b?ng tr?n d?ng b?ng c b? c?c tuy?n t?nh. Ng?i l?ng d??c chia th?nh nhi?u ph?n theo s? l?n sinh. C nghia trang gia d?nh, khu r?ng linh thi?ng, d?a di?m cho cc di?u nh?y nghi l?. Nh? ? l? h?nh ch? nh?t trong k? ho?ch, bu?ng d?n. Cc v?t li?u d??c s? d?ng trong x?y d?ng nh? tre, s?y, d?t st. Mi nh? l? m?t mi nh? hai ho?c b?n d?c l?m b?ng r?m ho?c ngi. D??i m?t mi nh?, c? ph?ng khch v? cui d?u c th? d??c d?t. Trang ph?c truy?n th?ng cho nam gi?i l? botoys, ch?ng h?n nh? dhoti. Ph? n? m?c m?t m?nh v?i v?i d??ng vi?n m?u qu?n quanh h?ng (lahanga). Th?c ph?m truy?n th?ng l? g?o lu?c, cc lo?i d?u v? ng?. C v? th?t chi?n trong d?u th?c v?t d??c s? d?ng l?m gia v?. D? c l?nh c?m s?a. Th?c u?ng y?u th?ch l? biag?o.

Ng??i Nicobari (t? ch? d?nh shom ng??i) d?n s? c?a Qu?n d?o Nicobar (?n D?). Duy tr? t?n ng??ng truy?n th?ng, m?c d? c ng??i H?i gio v? C? d?c gio. Ng??i d?n b?n d?a tr?n qu?n d?o Andaman v? Nicobar d??c chia th?nh Nicobarians v? Shompens. Ngh? nghi?p ch?nh l? gi?t m? (khoai m?n, khoai m?, thu?c l, c? d?a) v? c?u c. L?n v? g? d??c nh?n gi?ng. D? g?m v? s?n xu?t thuy?n bu?m d?i (l?n d?n 14m) v?i b? c?n b?ng d??c pht tri?n. Nh? ? l? nh?ng t?p l?u h?nh tr?n ho?c h?nh ch? nh?t tr?n s?n cao t?i 4,5m. Cc ng?i l?ng c t? 4d?n 30t?p l?u nh? v?y v? d??c bao quanh b?i m?t b?c t??ng. Qu?n o cho nam bao g?m m?t chi?c kh?, ph? n? m?c t?p d? ng?n l?m t? s?i th?c v?t. Quan h? x? h?i d??c d?c tr?ng b?i s? s?p d? c?a h? th?ng x? nguy?n th?y; nh?ng ng??i s?ng st c?a ch? d? m?u h? d??c b?o t?n. C m?t gi? d?nh r?ng ng??i Nicobari d?n t? Bn d?o Malacca. Trong s? xu?t hi?n c?a h? c cc t?nh nang Mongoloid. Shompens s?ng ? n?i s?u th?m c?a D?i Nicobar coi ng??i Nicobari l? ng??i ngo?i h?nh tinh. H? r? r?ng l? ng??i b?n d?a. Ch?ng kh?ng gi?ng nhau v? m?t nh?n h?c v?i ng??i Nicobari d?c di?m australoid c?a ch?ng r? r?t h?n, nh?ng ng??i Mongoloid ?t d??c pht ?m h?n. Ng?n ng? thu?c nhm Nicobar. D?y l? kar (pu), Trung Nicobar (th?c ra l? Nicobar), v?i cc ph??ng ng? c?a camort, swing (kutchell), Nankouri, Trinkat, Tetat, Shom Peng, South Nicobar (d? th??ng), Teressa (Teng Long). Ch? vi?t xu?t hi?n v?o th? k? 20. d?a tr?n d? h?a Latin. Ngh? nghi?p ch?nh l? n?ng nghi?p n??ng r?y. Chu?i, du d?, d?a, pandanus, g?o, ng?, cau, khoai m? d??c tr?ng. Pht tri?n ngh? c, chan nu?i l?n. Th? c?ng: l?m ca n?, d? g?m, dan r?, chi?u. Gi?a cc nhm d?o ri?ng bi?t, giao th??ng s?i d?ng d? d??c ti?n h?nh. C m?t chuy?n m?n, m?i h?n d?o s?n xu?t m?t ci g? d c?a ri?ng m?nh. V? d?, v?. Chaura l?m g?m, m?c d? d?t st d? d??c khai thc v?. Teressa, v? d?a c? ?y v?. Chaura. Ca n? d??c s?n xu?t tr?n cc h?n d?o ph?a nam v? trung t?m v? giao cho ng??i mi?n b?c. M?t vai tr? d?c bi?t trong trao d?i n?y ch?i v?. Chaura, ng? t? tr?n cc tuy?n d??ng th??ng m?i. Khch t? cc d?o khc nhau d? t?p trung t?i d?y. D?nh c? ch? y?u ? b? bi?n, nh? ? truy?n th?ng khung c mi h?nh nn bi?n th?nh t??ng. Mi nh? d??c ph? c?, l c?, lau s?y. Qu?n o m?t ci kh? (kasat), m?t d?u c?a n treo t? l?ng xu?ng d?t. B?y gi? qu?n o qu?c gia d??c thay th? b?ng x? r?ng ki?u Indonesia, cung nh? qu?n short v? o s? mi ch?u ?u. Th?c an ch?nh l? rau lu?c ho?c h?m, c, th?t l?n, th?t gia c?m, v?i gia v?. C?y c? d?a kh?ng ch? cung c?p th?c ph?m, m? c?n l? nguy?n li?u cho nhi?u d?i t??ng. M?t mn an ph? bi?n l? Cuven (bnh my). Y?u th?ch u?ng nicobartsev r??u c? Toddy. Nhai tr?u l? ph? bi?n. Trong m?t t? ch?c x? h?i, cc c?ng d?ng gia d?nh l?n v?n c?n. Ng?i l?ng d??c l?nh d?o b?i ng??i d?ng d?u. H?n nh?n l? m?t v? m?t ch?ng, nh?ng da th? x?y ra trong cc gia d?nh gi?u c. M?t phong t?c d?c tr?ng l? Kuwada, t? ti?ng Php. couvade n?, m?t lo?t cc phong t?c d?c bi?t d??c th?c hi?n b?i ng??i ch?ng trong khi mang thai, sinh con v? ngay sau khi sinh v?. Ng??i ch?ng ki?ng khem c?ng vi?c, tu?n th? ch? d? an ki?ng, m?c vy ph? n?, b?t ch??c sinh con, v.v., trong khi ng??i ph? n? chuy?n d? th??ng l?m vi?c v? cham sc ch?ng. Gi?i th?ch c?n k? nh?t v? phong t?c n?y, d??c d? xu?t b?i nh? khoa h?c ng??i Th?y SiI.Ya.Bakhofen v? d??c pht tri?n b?i nh? khoa h?c ng??i NgaM.M.Kovalevsky trong cu?n sch M?t ti?u lu?n v? ngu?n g?c v? s? pht tri?n c?a gia d?nh v? t?i s?n, coi Kuwada l? m?t hi?n t??ng dnh d?u s? chuy?n d?i t? quan h? h? h?ng c?a m?. tothe patrilineal (theo ng??i cha): m? t? mang thai v? sinh con, m?t ng??i d?n ?ng, nh? n d? d??c, ch?ng minh quy?n l?m cha v? quy?n c?a m?t t?i kho?n quan h? chacon.

Nh?ng l?i gi?i th?ch khc c?a Kuwada d?n t? ni?m tin ma thu?t v? m?i quan h? gi?a h?nh vi c?a ng??i cha v? s?c kh?e c?a m? v? con. Kuwada d??c ch?ng ki?n b?i nhi?u b? l?c ? Ch?u , Ch?u Phi, Ch?u D?i D??ng v? Ch?u M?, ? Ch?u ?u, ng??i ta bi?t d?n ng??i Basques, v? v?o th?i c? d?i v? ng??i Trung c?, ng??i Scythian, Celts, Tibarenes v? nh?ng ng??i khc d? bi?t d?n. gi?y ph?t cu?i c?ng tr??c khi sinh con, ng??i v? b? di t? d. M?t thng sau khi sinh con, h? kh?ng l?m vi?c v?t v?, ng??i ch?ng th??ng t?m bi?n, t?m r?a, b? coi l? ?m, di d??i m?t chi?c ? v? tu?n theo m?t s? di?u c?m. Ng??i ta tin r?ng vi ph?m c?a h? c th? g?y h?i cho s?c kh?e c?a d?a tr?. Ch?ng kh?ng th? d??c th?t n?t, v? linh h?n tr? con cung s? b? th?t n?t. Sau khi sinh nh?ng d?a tr? sau d?y, th?i h?n c?a nh?ng di?u c?m k? n?y gi?m xu?ng c?n 12ng?y. Phong t?c t??ng t? d??c t?m th?y ? nhi?u d?n t?c ? D?ng Nam  v? d?, cc b? v? dang ch? sinh con v? sinh con ? nh?ng ng?i nh? ri?ng bi?t, v? h? b? coi l? ? u? v?o th?i di?m n?y. Khi tn t?nh, ch?ng trai tr? th?m nh?p v?o c? d?u nhi?u l?n v?o ban d?m v? c? g?ng vu?t ve c?, trong khi c? dnh anh ta. N?u anh dau kh?, sau d, tin v?o s? ki?n nh?n c?a m?nh, c? d?ng ?. T?i s?n truy?n t? cha sang con. K?ch th??c c?a n d??c xc d?nh b?i s? l??ng l?n, c?y c?, nh? v? v??n. Ng??i Nicobari th?ch ng?y l?, l?, thi d?u (ch?o thuy?n, d?u v?t qu?c gia), nh?ng cc cu?c thi kh?ng d??c t? ch?c v? l?i ?ch v??t tr?i. Ng??i Nicobari r?t m? t?n, tin v?o linh h?n, c nh?ng ? t??ng ho?t h?nh, nh?ng kh?ng c t?n gio c?a h?. Ch?n trong l?ng d?t. C m?t truy?n thuy?t. Cch d?y r?t l?u, m?t tr?n l?t d? x?y ra ? qu?n d?o Andaman v? Nicobar. M?t nikobarets d? tr?n thot trong m?t ci c?y, n?i anh ta ng?i cho d?n khi n??c r?i di. Sau d, anh t?m th?y m?t con ch tr?n c?nh c?y, c?u c? v? l?m v? anh. Nicobar xu?ng t? h?. L?a ch?n th? hai ni r?ng m?t v? vua Mi?n Di?n d? g?i con gi di l?u vong, t?m hi?u v? m?i li?n h? kh?ng t? nhi?n c?a c? v?i con ch. ? qu?n d?o Nicobar, c?ng ch?a d? gi?t m?t con ch v? c??i con trai c?a m?nh t? con ch n?y. Nicobar xu?ng t? h?. Do d cc kh? v?i du?i.

Shompenes s?ng trong nh?ng t?p l?u nh? kh?ng c t??ng, ch? c m?t ci kh? d??c m?c t? qu?n o, c?n ph? n? l? vy. Tr??c d?y, h? kh?ng m?c qu?n o. Chu?i, d?a, g?u tr?c, th?c v?t khc v? th?t l?n r?ng d??c ti?uth?.

Cc d?n t?c Katui l? m?t nhm cc d?n t?c li?n quan sinh s?ng ? v?ng n?i mi?n trung Vi?t Nam v? v?ng cao nguy?n ph?a d?ng nam L?o. H? ni cc ng?n ng? c?a nhnh Katuy c?a gia d?nh Mon-Khmer. Nhm bao g?m Paco s?ng ? Vi?t Nam, cung nh? cc d?n t?c c?a c? Vi?t Nam v? L?o: Bru (Wankyeu), Suai, Taoy v? Kathu, cung nh? cc nhm d?n t?c h?c nh? h?n c?a cc d?n t?cn?y.

Ng??i Katuy dang tham gia l?m n?ng, san b?n v? dnh c, s?ng trong nh?ng ng?i l?ng nh? d??c x?y d?ng xung quanh m?t ng?i nh? chung. V? m?t t?n gio, h? v?n l? nh?ng ng??i ho?t h?nh, t?n th? cc linh h?n c?a r?ng, l?a v? t? ti?n.

T? ti?n c?a Vieta v? Myongs hi?n d?i Lakviet (loyue Trung Qu?c) l? d?n s? b?n d?a c?a mi?n b?c Vi?t Nam hi?n d?i. H? tch ra kh?i cc d?n t?c Vi?t Nam khc sinh s?ng v?o d?u thi?n ni?n k? th? 1tr??c C?ng nguy?n. e. l?nh th? c?a mi?n nam Trung Qu?c hi?n d?i v? ti?n v?o l?u v?c s?ng M?ud?.

M?t n?n van ha Dongshon c? d?i, d??c pht hi?n trong l?nh th? c?a mi?n b?c Vi?t Nam hi?n d?i, g?n li?n v?i lakvietami. H? cung t?o ra c?c nam c?a t?t c? cc qu?c gia Vi?t Nam c? d?i v??ng qu?c Vanlang. Sau d, h? d??c tham gia b?i cc b? l?c d?i c li?n quan c?a Auwyet (Trung Qu?c Ouyue) v? t?o ra m?t nh? n??c chung m?i Aulak c?t l?i c? x?a c?a t??ng lai c?a Vi?tNam.

Ngh? nghi?p ch?nh c?a ng??i Vi?t l? n?ng nghi?p. Theo ngu?n g?c, ch?ng d??c li?n k?t v?i cc b? l?c Zhiao-chi c? d?i, v?n c?n trong thi?n ni?n k? th? 1tr??c C?ng nguy?n. e. d? t?o ra m?t n?n van ha cao v? d?c bi?t tr?n l?nh th? D?ng Nam Trung Qu?c v? D?ng B?c D?ng D??ng. Th?nh ph?n d?n t?c c?a d?n s? Vi?t Nam d??c h?nh th?nh do s? pha tr?n l?p di l?p l?i c?a con chu Jiao-chi v?i cc b? l?c khc ni cc ng?n ng? khc nhau: M?n-Khmer, Thi v? Indonesia. Hi?n nay, cc d?n t?c Mon-Khmer d??c d?i di?n t?i Vi?t Nam b?i ng??i Campuchia, ho?c Khmer (Khmer), s?ng ? khu v?c l?ch s? c?a Nambo, cung nh? cc nhm d?n t?c nh? c?a v?ng n?i Trunbo v? Bakbo. ? Bucco, cc nhm c?a t?i cung d??c bi?t d?n d??i t?n ti?ng Trung l? miao v? yao. Ph?n l?n, cc d?n t?c M?n-Khmer l? h?u du? c?a d?n s? D?ng D??ng c? d?i. Cc nhm d?n t?c thu?c nhm ng??i Thi (th?c ra l? ng??i Thi, ho?c Xi?m, Shai, L?o, v.v.) lan r?ng kh?p Vi?t Nam v?o th?i trung c? t? ph?a b?c v? ph?a t?y; h? s?ng ch? y?u ? bi?n gi?i v?i L?o ? v?ng cao Bacbo. Cc ng?n ng? Indonesia d??c s? d?ng b?i shamy (tyama) c?a cc v?ng ven bi?n Nambo v? Trumbo v? cc nhm d?n t?c khc nhau c?a cao nguy?n trung t?m, d??c bi?t d?n trong van h?c d?n t?c h?c tr??c cch m?ng d??i t?n g?i t?p th? l? m?n m?n (trong ti?ng Vi?t ti?ng man r? c?a ng??i H?i gio). H? dang tham gia v?o cc ho?t d?ng san b?n, c?u c, n?ng nghi?p. Tr??c d, th?c d?n Php d? duy tr? m?t cch gi? t?o s? l?c h?u c?a vua M? v? c? g?ng ch?ng l?i h? v?i ng??i Vi?t Nam. ? th?nh ph? Vi?t Nam cung c ng??i Hoa, ch? y?u l?m ngh? th? c?ng v? bu?n bn. Trong su?t l?ch s? c?a n, b?t d?u t? th? k? th? 3. BC e., Vi?t Nam g?n b ch?t ch? v? m?t van ha v?i Trung Qu?c.

B?t ch?p s? da d?ng s?c t?c c?a d?n s? Vi?t Nam, n c m?t s? th?ng nh?t v? van ha theo nhi?u cch t??ng t? nh? van ha c?a cc d?n t?c Indonesia. Th?i c? d?i, Lakvieta (loyue) l? m?t ph?n c?a m?t c?ng d?ng da s?c t?c c?a b? l?c Cch Batvieta (baiyue Trung Qu?c) hay m?t tram (nghia l? nhi?u ng??i) ng??i Vi?t Nam, d??c bi?t d?n t? cc ngu?n g?c Trung Qu?c c? d?i c?a thi?n ni?n k? th? 1tr??c C?ng nguy?n. Oe., Ng??i d? ni cc ng?n ng? yue v? c? ng? trong thi?n ni?n k? II Itr??c C?ng nguy?n. e. ph?a nam Trung Qu?c t? h? l?u D??ngT?.

Trong cc ngu?n g?c Trung Qu?c c? d?i, ngo?i Lakviet v? Auviet, nh?ng ci t?n sau d?y c?a cc b? l?c Yue-lingual cung d??c nh?c d?n: Dongviet (duneue Trung Qu?c Bi?t D?ng Yue Yue), Manvieta (Minyue Trung Qu?c Yue Yue ? v?ng Ming), Namvieta (Trung Qu?c Nanyue Nam yue) v? m?t s? ng??i khc.

M?t trong m?t s? qu?c gia Vi?t Nam c? d?i th?m ch? c?n mang t?n Vi?t (ti?ng Trung Yue). N n?m trong l?nh th? c?a t?nh Chi?t Giang hi?n d?i c?a Trung Qu?c v? t?n t?i trong th?i d?i D?ng Chu trong th?i ky Chunqiu v? Zhangguo, nh?ng gi?ng nh? t?t c? cc qu?c gia d?u ti?n c?a Vi?t Nam, n d? b? ng??i Trung Qu?c chinh ph?c v? d?ng ha. Ch? c Lacquets v? Auweets cc d?n t?c c?a Wanglang v? Aulac c?c nam c?a t?t c? cc qu?c gia d?u ti?n c?a Vi?t Nam d? t? gi?i thot kh?i s? th?ng tr? c?a Trung Qu?c v? duy tr? ch? d? nh? n??c.

Ngh? nghi?p truy?n th?ng ch?nh l? tr?ng l?a n??c; H?n 200gi?ng l?a d??c bi?t d?n, hai lo?i ch?nh l? c?ng (Gao te) v? d?nh (Gao NEP). Th? c?ng d?t, th?u, d?t (gi?, t?i xch, d? n?i th?t, mu), kh?c g?, d, ng?, s?ng, s?n vc ni (tr?n n?n den), d? trang s?c,vv

Nh?ng ng?i l?ng quy ho?ch d??ng ph? d??c bao quanh b?i h?ng r?o tre. ? trung t?m c?a ng?i l?ng th??ng l? m?t ng?i nh? chung (ding) n?i t?p trung c?ng c?ng. Nh? ? l? khung, d?t, ba bu?ng. N?i ch?nh trong nh? l? b?n th? c?a t? ti?n. N?i th?t l? bnh, r??ng d? d?ng d? d?ng, chi?u, v?ng. B? d? an l?m b?ng tre, v? d?a, v.v l? d?c tr?ng.

Trang ph?c truy?n th?ng c?a nam v? n? l? o khoc th?ng v? qu?n d?i m?u n?u s?m (? ph?a b?c) ho?c den (? ph?a nam). B? d? thanh l?ch c?a ph? n? Aozai m?t chi?c o cho?ng tay ph?i d??c trang b? v?i c? o d?ng v? qu?n r?t r?ng l?m b?ng l?a nh? c th?u. Nam aozai kh?ng d??c trang b?, c?t nhi?u h?n. H? d?i nn d?t l?m b?ng l c? (nonla).

Trong trang ph?c truy?n th?ng c?a ph? n? v?ng d?ng b?ng s?ng H?ng, m?t chi?c vy c b?n t?ng, aotytkhan, cung d??c d?nh k?m, c?ng v?i d h? deo m?t chi?c t?p d? m?u d?, m?t chi?c khan qu?ng c?, mokua, m?t chi?c mu r?ng v?nh c vi?n kh?ng vi?n. Vy b?n t?ng c?a Aotythan v? khan tr?m d?u mokua m?u den l? trang ph?c truy?n th?ng c?a ph? n? Vi?t Nam ? d?ng b?ng s?ng H?ng.

Th?c an ch?nh c?a ng??i Vi?t l? g?o, rau, c, n??c m?m (namok m?), ? ph?a b?c s?a d?u n?nh; Cc mn an ph? bi?n l? ph? g?o (fo, b?n, m? mien, bnh g?o v?i nh?n th?t (n), d? u?ng truy?n th?ng l? tr?, vodka g?o. H?t thu?c l, nhai tr?u, t?y ch?nh l?m den rang l? ph? bi?n.

S? ph?n chia tr?n patronymia v?n c?n, thu?c v? y?u t? d?u ti?n c?a t?n cho bi?t. S? s?ng bi c?a t? ti?n d??c pht tri?n. V?o d?m giao th?a (T?t), m?t chi?c bnh n?p (bantying) d??c n??ng, ng?i nh? d??c trang tr? v?i nh?ng c?nh d?o dang n? r?, h? t? ch?c cc cu?c dua thuy?n, s?p x?p dm r??c v?i h?nh ?nh c?a m?t con r?ng, treo d?n l?ng,v.v.

Van ha d?n gian m?t chu ky c?a nh?ng truy?n thuy?t v? t? ti?n v? anh h?ng van ha c?a con r?ng c ch? quy?n Lac Long Kuan, v? Au Ko v? 100ng??i con trai c?a h? (50ng??i trong s? h? d? di d?n v?ng n?i c?ng v?i m? c?a h?, v? 50, ng??i d?nh c? v?i cha c?a h? ? ph?a nam, tr? th?nh t? ti?n c?a ng??i Vi?t) v? vi?c x?y d?ng pho d?i Koloa; V? cu?c d?u tranh c?a tinh th?n v?ng n?i Sean Tinh v?i tinh th?n n??c Sean Th?y d? chi?m h?u con gi c?a nh? cai tr? Mi Nyong, v? ch? em chi?n binh Chyung, v? con r?a v?ng Kim Kui, ng??i cai tr? L? L?i v? thanh ki?m ma thu?t, b?i th? s? thi Thakh Shan v? nh?ng ng??i khc.M?u.

Nh?c c? truy?n th?ng g?y nam, b?n v? ba d?y, cung hai d?y (dan no), so tr?c (om dit) v? cc lo?i khc.




S? pht tri?n c?a ng?n ng? Nam


Cc ng?n ng? Nam  bao g?m ng?n ng? c?a m?t s? d?n t?c ? D?ng Nam , d l?: cc ng?n ng? Munda ? Hindustan, Mon Khmer ? D?ng D??ng, cc ng?n ng? c?a Kashi, Wa, Palong, Riang v? Nankauri, h?p nh?t trong nhm Kashi-Nicobar v? cc ng?n ng? c?a d?n t?c Malacca c? d?i Nhm Pramalakk, bao g?m ng?n ng? c?a cc b? l?c semanga v?hay.

Ng?n ng? Nam  m?t gia d?nh (ho?c si?u gia d?nh, theo nhi?u cch ph?n lo?i) cc ng?n ng? ph? bi?n ? D?ng Nam  (Vi?t Nam, Thi Lan, Campuchia, L?o, Mi?n Di?n, Malaysia, Trung Qu?c) v? ? ph?a d?ng ?nD?.

H?u h?t cc ng?n ng? Nam  d??c s? d?ng b?i cc nhm ng??i ni nh?, ch? y?u ? cc khu v?c mi?n n?i d??c bao quanh b?i m?t d?n s? ni ti?ng n??c ngo?i. Ngo?i l? l? ti?ng Vi?t v? ti?ng Khmer. Trong macrocomparativistic hi?n d?i, gia d?nh Nam  th??ng d??c bao g?m trong m?t nhm si?u gi? thuy?t c?a ng?n ng?o.

Cc ng?n ng? Nam  bao g?m h?n 150ng?n ng? v?, theo ph?n lo?i th??ng d??c c?ng nh?n trong khoa h?c hi?n d?i, d??c chia th?nh ba nhnh ch?nh: Munda, Mon-Khmer v? Nicobar. Tr??c d, trong th?nh ph?n c?a cc ng?n ng? Nam , ng?n ng? n?y d??c d?a v?o m?t cch v?t?.

Theo t? di?n h?c, nhnh Nicobar tch ra kh?i ph?n c?n l?i c?a cc ng?n ng? Nam  trong thi?n ni?n k? th? 7tr??c C?ng nguy?n. e., trong khi ci sau ch? d??c chia hai thi?n ni?n k? sau (c?ng l?c v?i cc ng?n ng? ?n-?u). Do d, s? d?ng h?n n?u ni v? hai gia d?nh ri?ng bi?t v? g?i cc ng?n ng? Nam  l? si?u gia d?nh.

Tuy nhi?n, s? v?ng m?t c?a b?t ky s? ti c?u tr?c ng?n ng? n?o d?i v?i cc ng?n ng? Nicobaric l?m ph?c t?p dng k? vi?c xc d?nh t? nguy?n c?a r? Nicobaric, ch?c ch?n ?nh h??ng d?n d? tin c?y c?a v?t li?u Nicobaric. Do d, trong t??ng lai, cu?c h?n h? n?y c th? thay d?i dng ch??.

Ng?n ng? Munda d??c chia th?nh ba nhm.

1. B?c Munda:

Ng?n ng? Korku: cc bang Maharashtra v? Madhya Pradesh (?nD?).

kherwari: cc bang Bihar v? Orissa c?a ?n D?: Santali, Mundari, Ho v? kho?ng m?t t ng?n ng? nh? h?n: Korva, Asuri,v.v.

2. Trung ??ng munda: ng?n ng? c?a Kharia (Madhya Pradesh) v? Juang (Orissa); theo truy?n th?ng d??c bao g?m trong nhm ph?a nam, nh?ng theo t? di?n h?c th? n kh g?n v?i nhm ph?ab?c.

3. Nam Munda (Sora): ng?n ng? c?a mi?n b?c Koraput: Sora / Jurai v? Gorum (T?y Bengal); ng?n ng? c?a mi?n nam Koraput: gutob, remo ho?c bond v? gata.

Chi nhnh khmer

Gia d?nh Mon-Khmer bao g?m ph?n l?n cc ng?n ng? Nam  v? d??c chia th?nh 10nhm, m?i quan h? gi?a ch?ng dang d??c ch? d?nh.

T?p do?n Khashi (?nD?)

Ti?ng Khmer d??c ni ? Campuchia v? cc khu v?c l?n c?n c?a Thi Lan v? Vi?tNam.

Nhm Mon Ng?n ng? Mon, incl. Ph??ng ng? Nyakur

Nhm Peir (Campuchia v? cc khu v?c l?n c?n c?a Thi Lan) bao g?m cc ng?n ng? nh? Chong, Samre, Pehar, v.v Th?nh ph?n ch?nh xc v? s? l??ng ng??i ni v?n ch?a r? r?ng.

Nhm Bakhnar bao g?m m?t s? nhmnh?:

mi?n nam (Vi?t Nam): stieng, chrau, ph??ng ng? c?a mnong, sre (kehe,ma);

Ng?n ng? Bahnar (Vi?t Nam), d??c chia th?nh nhi?u ph??ng ng? v? tampon (Campuchia);




  .


   .

   ,     (https://www.litres.ru/pages/biblio_book/?art=50436805)  .

      Visa, MasterCard, Maestro,    ,   ,     ,  PayPal, WebMoney, ., QIWI ,       .


