Przestroga młodemu
Krasicki Ignacy


Ciesz się klasyką! Miłego czytania!





Ignacy Krasicki

Przestroga młodemu



		Wychodzisz na świat, Janie. Przy zaczęciu drogi
		Żądasz zdania mojego i wiernej przestrogi;
		Dam, na jaką się może zdobyć moja możność[1 - możność – tu: stan wiedzy, doświadczenie. [przypis redakcyjny]],
		W krótkich ją słowach zamknę: miej, Janie ostrożność!
		Wchodzisz na świat. Krok pierwszy stawić nie jest snadno[2 - snadno – łatwo. [przypis edytorski]],
		Zewsząd cię zbójcy, zdrajcy, filuty opadną;
		Zewsząd łowcy przebiegli, kształtną[3 - kształtny – przyjemny. [przypis redakcyjny]] biorąc postać,
		Będą czuwać, jak by cię w sidła swoje dostać;
		Wpadniesz, jeśli się pierwej dobrze nie uzbroisz.
		Słusznie się więc twych kroków pierwiastkowych[4 - pierwiastkowych – pierwszych. [przypis edytorski]] boisz.
		Rzadki na świat przychodzień, który by obfito
		Nie zapłacił na wstępie oszukania myto[5 - myto – opłata, podatek. [przypis redakcyjny]].
		Strzeż się, nie żebyś grzeszył zbytnim nieufaniem,
		Roztropna jest ostrożność; Piotr szedł za jej zdaniem.
		Średniej się drogi trzymał i tak kroki zmierzał,
		Że ani zbytnie ufał, ani nie dowierzał;
		Piotr ocalał i chociaż podejścia nie szukał,
		Choć szedł drogą poczciwych, filutów oszukał.
		A to jak? Tak jak ślepy; ten, gdzie się obraca,
		Nim stąpi, kijem pierwej bezpieczeństwa maca.
		Miej się na ostrożności, nikt cię nie oszuka.
		Znajdziesz Pawła na wstępie, co przychodniów szuka;
		Stary to mistrz i profes[6 - profes – zakonnik, który złożył ostatnie, uroczyste śluby. [przypis redakcyjny]] w filutów zakonie,
		Zna on nie tylko panów, ale psy i konie,
		Układa się i łasi, powierzchownie grzeczny,
		Z miny, z gestów poczciwy, uprzejmy, stateczny,
		Temu rady dodaje, z tym się towarzyszy,
		Tamtemu niby wierza[7 - wierzać – powierzać, zwierzać w zaufaniu. [przypis redakcyjny]], co od drugich słyszy:
		Trwożny, czy kto nie patrzy, czy kto nie podsłucha,
		Za wżdy ma coś w rezerwie i szepcze do ucha,
		Rai, strzeże, poznaje i godzi, i rożni[8 - rożni – różni, doprowadza do poróżnienia się stron, do kłótni. [przypis edytorski]];
		Przeszli przez jego ręce szlachetni, wielmożni,
		Przeszli, a z tych, co zdradnie całował i ściskał,
		Żadnego nie wypuścił, żeby co nie zyskał.
		Znajdziesz po nim Macieja, co już resztą goni.
		Przechodzi dotąd wszystkich wytwornością koni,
		Ekwipaż po angielsku[9 - Ekwipaż po angielsku – już w końcu panowania Augusta III coraz modniejsze stawały się angielskie karety, które sprowadzali przeważnie tylko magnaci. [przypis redakcyjny]], z francuska lokaje,
		A choć do dalszych zbytków sposobu nie staje,
		Choć nikt borgować[10 - borgować – pożyczać na kredyt. [przypis edytorski]] nie chce, przykrzą się dłużnicy,
		Przecież Maciej paradnie jedzie po ulicy,
		Przecież laufry przed końmi, Murzyn za karetą[11 - za karetą – „u kozła tylniego wisiał stopień […] na paskach rzemiennych, po którym lokaje na kozioł wstępowali, hajducy zaś i pajucy, gdzie nie było hajduków, na tym stopniu plac swój za karetą mieli”. (J. Kitowicz, Opis obyczajów, s. 531). Obowiązkiem hajduków w czasie podróży było otwieranie drzwi karety i ustawianie przed nią stopnia. Zgodnie z ówczesną modą na egzotykę do dobrego tonu należało mieć służącego Murzyna. [przypis redakcyjny]].[12 - Ochocki zanotował w Pamiętnikach: „W r. 1786 zastałem jeszcze w Warszawie wiele pańskich domów, jeżdżących z kawalkatą ekwipażami”. Ową „kawalkatę” stanowił orszak sług, do których należeli laufrowie, biegnący przed karetą, których zadaniem było trzaskać z harapów na znak, że wszyscy powinni ustąpić z drogi; „laufrów odziewano z hiszpańska, w lekkie materie, w trzewiki, z kaszkietem na głowie z herbem pańskim i piórami strusimi, którego nie zdejmowali nigdy ani w kościele, ani w sali posługując do stołu”. (J. D. Ochocki, Pamiętniki, s. 97, 93). [przypis redakcyjny]]
		Chcesz widzieć tajemnicę przed światem ukrytą?
		Nauczysz się, bylebyś tym szedł, co on torem,
		Bylebyś się pożegnał z cnotą i honorem,
		Bylebyś czoło stracił[13 - czoło stracić – wyzbyć się wstydu. [przypis redakcyjny]], dojdziesz przedsięwzięcia.
		Zbądź się wstydu, a język trzymaj od najęcia[14 - język trzymaj od najęcia – bądź płatnym chwalcą. [przypis redakcyjny]],
		Czołgaj się, a gdy podłość rozpostrzesz najdalej,
		Dokażesz, że przed tobą będą się czołgali.
		Zyskasz korzyść niecnotą; ale to zysk podły;
		Nie tymi prawe szczęście obwieszcza się źrodły;
		Strzeż się więc takich zdobycz[15 - zdobycz – dawny dopełniacz liczby mnogiej. [przypis redakcyjny]], co czynią zelżywym.
		Jesteś w wiośnie młodości, w tym wieku szczęśliwym,
		Co do wszystkiego zdatny. Do użycia wzywa
		Rozkosz miła z pozoru, w istocie zdradliwa;
		Uwdzięcza[16 - Uwdzięcza – nadaje wdzięku, powabu. [przypis redakcyjny]] bite ślady, lecz choć mile pieści,
		Kładzie żółć przy słodyczy, ciernie z kwiaty mieści[17 - Wszystkie teksty podają zgodnie ten wiersz w brzmieniu: „Kładzie żółć przy goryczy, ciernie z kwiaty mieści”. W miejsce niewłaściwego „przy goryczy”, co jest oczywistym przepisaniem się Krasickiego, wprowadzono koniekturę wydawcy: „przy słodyczy”. [przypis redakcyjny]],
		Omamia nieostrożnych zdradnymi kompany.
		Będziesz na pierwszym wstępie uprzejmie wezwany
		Od rzeszy grzeczno–modnej, rozpustnie wytwornej.
		Tam się nauczysz w szkole przebiegłej, wybornej,
		Jak grzecznie rozposażyć[18 - rozposażyć – porozdzielać, porozdawać. [przypis redakcyjny]] zbiory przodków skrzętne,
		A ślady wspaniałości stawiając pamiętne,
		Niesłychanymi zbytki i treścią rozpusty
		Zawstydzać marnotrawców i dziwić oszusty.
		Nauczysz się, jak prawom można się nie poddać,
		Jak dostać, kiedy nie masz, dostawszy nie oddać,
		Jak zwodzić zaufanych a śmiać się z zwiedzionych,
		Jak w błędzie utrzymywać sztucznie[19 - sztucznie – umiejętnym podejściem, chytrze. [przypis redakcyjny]] omamionych,
		Jak się udać, gdy trzeba, za dobrych i skromnych,
		Jak podchlebiać przytomnym[20 - przytomny – obecny. [przypis redakcyjny]], śmiać się z nieprzytomnych,
		Jak cnocie, gdzie ją znajdziesz, dać zelżywą postać,




Конец ознакомительного фрагмента.


Текст предоставлен ООО «ЛитРес».

Прочитайте эту книгу целиком, купив полную легальную версию (https://www.litres.ru/pages/biblio_book/?art=23541146) на ЛитРес.

Безопасно оплатить книгу можно банковской картой Visa, MasterCard, Maestro, со счета мобильного телефона, с платежного терминала, в салоне МТС или Связной, через PayPal, WebMoney, Яндекс.Деньги, QIWI Кошелек, бонусными картами или другим удобным Вам способом.



notes



1


możność – tu: stan wiedzy, doświadczenie. [przypis redakcyjny]




2


snadno – łatwo. [przypis edytorski]




3


kształtny – przyjemny. [przypis redakcyjny]




4


pierwiastkowych – pierwszych. [przypis edytorski]




5


myto – opłata, podatek. [przypis redakcyjny]




6


profes – zakonnik, który złożył ostatnie, uroczyste śluby. [przypis redakcyjny]




7


wierzać – powierzać, zwierzać w zaufaniu. [przypis redakcyjny]




8


rożni – różni, doprowadza do poróżnienia się stron, do kłótni. [przypis edytorski]




9


Ekwipaż po angielsku – już w końcu panowania Augusta III coraz modniejsze stawały się angielskie karety, które sprowadzali przeważnie tylko magnaci. [przypis redakcyjny]




10


borgować – pożyczać na kredyt. [przypis edytorski]




11


za karetą – „u kozła tylniego wisiał stopień […] na paskach rzemiennych, po którym lokaje na kozioł wstępowali, hajducy zaś i pajucy, gdzie nie było hajduków, na tym stopniu plac swój za karetą mieli”. (J. Kitowicz, Opis obyczajów, s. 531). Obowiązkiem hajduków w czasie podróży było otwieranie drzwi karety i ustawianie przed nią stopnia. Zgodnie z ówczesną modą na egzotykę do dobrego tonu należało mieć służącego Murzyna. [przypis redakcyjny]




12


Ochocki zanotował w Pamiętnikach: „W r. 1786 zastałem jeszcze w Warszawie wiele pańskich domów, jeżdżących z kawalkatą ekwipażami”. Ową „kawalkatę” stanowił orszak sług, do których należeli laufrowie, biegnący przed karetą, których zadaniem było trzaskać z harapów na znak, że wszyscy powinni ustąpić z drogi; „laufrów odziewano z hiszpańska, w lekkie materie, w trzewiki, z kaszkietem na głowie z herbem pańskim i piórami strusimi, którego nie zdejmowali nigdy ani w kościele, ani w sali posługując do stołu”. (J. D. Ochocki, Pamiętniki, s. 97, 93). [przypis redakcyjny]




13


czoło stracić – wyzbyć się wstydu. [przypis redakcyjny]




14


język trzymaj od najęcia – bądź płatnym chwalcą. [przypis redakcyjny]




15


zdobycz – dawny dopełniacz liczby mnogiej. [przypis redakcyjny]




16


Uwdzięcza – nadaje wdzięku, powabu. [przypis redakcyjny]




17


Wszystkie teksty podają zgodnie ten wiersz w brzmieniu: „Kładzie żółć przy goryczy, ciernie z kwiaty mieści”. W miejsce niewłaściwego „przy goryczy”, co jest oczywistym przepisaniem się Krasickiego, wprowadzono koniekturę wydawcy: „przy słodyczy”. [przypis redakcyjny]




18


rozposażyć – porozdzielać, porozdawać. [przypis redakcyjny]




19


sztucznie – umiejętnym podejściem, chytrze. [przypis redakcyjny]




20


przytomny – obecny. [przypis redakcyjny]


