Pan niewart sługi
Krasicki Ignacy


Ciesz się klasyką! Miłego czytania!





Ignacy Krasicki

Pan niewart sługi



		„I wziął tylko pięćdziesiąt[1 - pięćdziesiąt – domyślnie: plag. [przypis redakcyjny]]”. „Wieleż miał wziąść?” „Trzysta.
		Tak to z dobrego pana zły sługa korzysta”.
		„A za cóż te pięćdziesiąt?” „Psa trącił”. „Cóż z tego?”
		„Ale psa–faworyta jegomościnego”.
		„Prawda, wielki kryminał[2 - kryminał – zbrodnia. [przypis redakcyjny]], ale i plag[3 - plagi – baty, razy; chodzi o wymierzanie chłosty. [przypis edytorski]] wiele”.
		„To łaska, że pięćdziesiąt”. „I nieprzyjaciele
		Taką łaskę wyświadczą”. „On najlepszy z panów,
		On sto plag nigdy nie dał”. „Mów lepiej z tyranów,
		Co dom czynią katownią, a na płacz nieczuli,
		Z wnętrzności się człowieczych ku sługom wyzuli.
		Ten, co gdy był sam sługą, dobre miewał pany,
		Porzuciwszy niedawno podłe pasamany[4 - pasamany – galony, tu: liberia. [przypis redakcyjny]],
		Co się niegdyś pokornie nazywał Maciejem,
		Dziś jest jaśnie wielmożnym mości dobrodziejem.
		Zza karety, gdzie stawał[5 - Zza karety, gdzie stawał – jako hajduk. [przypis redakcyjny]], przesiadł się w karetę,
		W mundur[6 - mundur – mundury wojewódzkie albo obywatelskie nosiła szlachta pełniąca funkcje poselskie i urzędowe mocą uchwały sejmu z r. 1776; mundury poszczególnych województw różniły się kolorem kontuszów i żupanów. [przypis redakcyjny]] barwę[7 - barwa – liberia sługi dworskiego. [przypis redakcyjny]] zamienił, a nader obfite
		Mając zacności swojej próby[8 - próba – dowód. [przypis redakcyjny]] oczewiste,
		I herb znalazł, i przodków, i panegirystę.
		Niech ziółko w krzaczek idzie, choćby w dąb urosło;
		Wolno igrać Fortunie, jej to jest rzemiosło;
		Cudotworna, na krzesła przerabia warsztaty[9 - na krzesła przerabia warsztaty – na krzesła senatorskie zamienia warsztaty rzemieślnicze. „Cudotworność” Fortuny określa tu autor przy pomocy poetyckiej przenośni; w XVIII w. bowiem uzyskanie godności senatorskiej przez mieszczanina było niemożliwe. [przypis redakcyjny]]”.
		„Maciej chłop”. „I cóż z tego? ale że bogaty,
		Maciej szlachcic”. „Niech będzie, ja nie chcę kaduka[10 - ja nie chcę kaduka – nie chcę otrzymać majątku Macieja, oskarżając go jako nieszlachcica o bezprawne nabycie dóbr ziemskich. Kadukiem nazywano majątek pozostawiony bez testamentu i prawnych spadkobierców lub dobra skonfiskowane wyrokiem sądu, które otrzymywał zwykle oskarżający. [przypis redakcyjny]]”.
		„Ale Maciej łakomy i złych zysków szuka;
		Nie pracą, lecz podejściem majętność pomnożył,
		Ale nie kładł, gdzie trzeba, wziął, gdzie nie położył,
		Ale Maciej niewdzięczny tym, u których służył,
		Ale Maciej bogactwa na złe tylko użył,
		Ale Maciej nieludzki – to satyra karze.
		Nie dba ona, kto w jakiej zostaje maszkarze[11 - maszkara – maska, kostium. [przypis redakcyjny]],
		Odrzuca czczą wielmożność, a gdy z chłostą czeka,
		Nie szlachcica, nie chłopa ściga, lecz człowieka.
		Śpi jegomość w południe, choć pracy nie użył,
		Nie śpi Marcin, noc całą i oka nie zmrużył.
		Wolno panom i nadto, zbytek im nie wadzi,
		Choć mało, nie godzi się ubogiej czeladzi.
		Obudził się jegomość. Marcin, co czuł[12 - czuł – czuwał. [przypis redakcyjny]] pilnie,
		Krząta się, chce, jak może, dogodzić usilnie,
		Nadaremne starania! Któż panom dogodzi?
		Jak legł, tak wstał niekontent jegomość dobrodziej,
		Wszystko mu nie do gustu; noc na kartach strawił,
		Wszystko źle; zgrał się wczoraj, klejnoty zastawił.
		Przyszedł kupiec z regestrem, termin przypomina,
		Trzeba oddać, a nie masz: sto plag dla Marcina!
		Płacze w kącie, więc krnąbrny po plagach się schował,
		Dali drugie w dwójnasób, za co[13 - za co – czemu, dlaczego. [przypis redakcyjny]] nie dziękował,
		Więc dziękuje, a płacze; opłonął[14 - opłonąć – ochłonąć. [przypis redakcyjny]] pan przecie
		I Marcin, że po drugich nie przyszły i trzecie.
		Katów waszych, nie panów, zjadłości igrzyska,
		Nędzni! bydlęta z pracy, a sługi z nazwiska.
		I płakać wam nie wolno, mówić jeszcze gorzej.
		Przyjdzie kara za słowem okrutna tym sporzej.
		Paweł skąpy na czeladź, na zbytki utratny[15 - utratny – rozrzutny. [przypis redakcyjny]],
		Za to, że od pół roka służący niepłatny
		Prosił go o posiłek, łaknący czas długi,
		Dał plag dwieście za strawne[16 - strawne – wypłata służbie na wyżywienie. [przypis redakcyjny]], a sto za zasługi.
		Hojny pan! stema[17 - stema – setką, stoma; domyślnie: plagami. [przypis redakcyjny]]




Конец ознакомительного фрагмента.


Текст предоставлен ООО «ЛитРес».

Прочитайте эту книгу целиком, купив полную легальную версию (https://www.litres.ru/pages/biblio_book/?art=23540994) на ЛитРес.

Безопасно оплатить книгу можно банковской картой Visa, MasterCard, Maestro, со счета мобильного телефона, с платежного терминала, в салоне МТС или Связной, через PayPal, WebMoney, Яндекс.Деньги, QIWI Кошелек, бонусными картами или другим удобным Вам способом.



notes



1


pięćdziesiąt – domyślnie: plag. [przypis redakcyjny]




2


kryminał – zbrodnia. [przypis redakcyjny]




3


plagi – baty, razy; chodzi o wymierzanie chłosty. [przypis edytorski]




4


pasamany – galony, tu: liberia. [przypis redakcyjny]




5


Zza karety, gdzie stawał – jako hajduk. [przypis redakcyjny]




6


mundur – mundury wojewódzkie albo obywatelskie nosiła szlachta pełniąca funkcje poselskie i urzędowe mocą uchwały sejmu z r. 1776; mundury poszczególnych województw różniły się kolorem kontuszów i żupanów. [przypis redakcyjny]




7


barwa – liberia sługi dworskiego. [przypis redakcyjny]




8


próba – dowód. [przypis redakcyjny]




9


na krzesła przerabia warsztaty – na krzesła senatorskie zamienia warsztaty rzemieślnicze. „Cudotworność” Fortuny określa tu autor przy pomocy poetyckiej przenośni; w XVIII w. bowiem uzyskanie godności senatorskiej przez mieszczanina było niemożliwe. [przypis redakcyjny]




10


ja nie chcę kaduka – nie chcę otrzymać majątku Macieja, oskarżając go jako nieszlachcica o bezprawne nabycie dóbr ziemskich. Kadukiem nazywano majątek pozostawiony bez testamentu i prawnych spadkobierców lub dobra skonfiskowane wyrokiem sądu, które otrzymywał zwykle oskarżający. [przypis redakcyjny]




11


maszkara – maska, kostium. [przypis redakcyjny]




12


czuł – czuwał. [przypis redakcyjny]




13


za co – czemu, dlaczego. [przypis redakcyjny]




14


opłonąć – ochłonąć. [przypis redakcyjny]




15


utratny – rozrzutny. [przypis redakcyjny]




16


strawne – wypłata służbie na wyżywienie. [przypis redakcyjny]




17


stema – setką, stoma; domyślnie: plagami. [przypis redakcyjny]


