     .  
 


   ()
,       ,    .              .

         ( ).  , ,    ( )     ,   ,    .

  ,    .   :    ,    ,  -   .    ,        ,         .

              .





 

     .  



Copyright  1994, 1998 by W. H. Freeman, and 2004 by Robert M. Sapolsky

       , 2019

    ,    , 2019

    , 2019




   


  , ,     ,        .   ,     ,   ,          80-   ,  ,   . .           .     , .       ,         .

    ,     :      ?        ,            .

  100       ,        .  ,    ,       ,    .  ,       ,   ,        .        ,  .   .      ,       ,  .         .

  ,  ,  ,     ,     ,    ,    ,   ,     .       ,    ,    .     ,        .                  .

   .          ,     ,       , , - .

.             ,       , , ,           ,   .

         .  ,            ,    .         ,     ,        ,        ,    ,     .

,     .     ,           ,    ,      .           ,     ,      ,     .  , ,    .      ,     ,        ,          .            ,       ,        ,        ,      . ,   ,    ,          .





. . ,         . . . ,     -       I







,         


,    ,    .  ,       ,  ,   ,     .    .      ,              . ,  ,    ,      ,     :      ,   ,          ,      . ,   ,     ,     .    ,           .                 ,   ,            .                 ,  ,    -  ,      . ,        ,   ,        .         ,   ,      ,        ,          .           ,  ,   ,       ,        ,     ,    .

   .   -  ,   .       ,  ,                 .  ,          , ,         ,      :     .           .

    .             ,           .             .   ,       ,    ,   ,   ,    ..     ,   ,    ,     .          , ,         .     ,      :               .  ,         .

       :  ( )       .         ,  .      ,  ,        .  ,    ,            ,        .       .

 ,       ,   ,    ,  .      ,    ,     .         .     .    ,    ,       ,      ,       ,     .     ,    ,            .

 ,         ,         ,         .      .      ,        ,        ,    .         ,       .

     ,       .           ,      -.     ,          :  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,   (        ),  ,  , .  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,   ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,   ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  -,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,     .

   , ,     ,    ,        .         ,     ,          ,        ,   .    :     ;      ;       -;       ;     ;      -;     ;     ;     ;       ( );     ;     ;     ;     ;     .

       .          .         Cortext   ,  ,          .            Portable Stanford,         W. . Freeman and Company;       . ,  ,     ,     .    ,     .

              ,  ,  ,   ,  ,    ,        .       ,  ,   ,  ,  Β,   ,  ,     .  , -  Natural History,       ,          .  ,    -,      .         ,  ,  Β,        Henry Holt.

          ,       ,      ,   ,    .   ,  ,    ,         :   ,  ,  ,  ,  ,     .

        .  ,  ,  ,  ,  ,          ,      ,     ,        .          -   ,         .      ,      .            ,   ,        . ,    ,  ,   ,  .      .  ,       .

 ,     ,            ,    ,   ,  ,  ,      .    ,   ,        . ,         .

,    ,         .    ,  ,   .           ,         ,             .

            ,    ,       -   . ,     ,    , ,    ,   ,        ,  ,     .        ,      -  .




1.     ?



  ,    .          ,   .     ,     .         ,      ,         , ,      ,   .     ,     .

     ,  -   ,      ,        .             ,  ,             .        ,  !  ,      ,      ,         ?

            .    ,                 . ,    ;  ,     ,    ,       .

     ,   ,        . ?       ,    ,   .    ,           .

, .       , ,  ,    .       ;  ,           .         ,           .

                       (, ,   )   ,    .  ,  1900         : ,    (      ,   ,      ).           ?      1918    ,           (.1).






.1.  , 1918



       ,     .  ,     , ,    ,       (  ,        ).       ;         ,       .

    򻠖  - , ,  .         ,  , ,           20      .              ,   .           ;  ,  ,          ,    .           ,           .   ,    ,        ,    ,    ,      .

 -      .                 .         ,     -,  ,       .    ,        .   XX         ,               .       ,      ,            ,    .       ,  ,      ,     ,   .            :  ,       ,       ,  ,             .

       ,  ,  ,   ,    .  ,         ,      ?                ?

      ?       ,      ?         ? ,       ,   ,     ?




 


     ,    .  ,           ,     ,  ,   (.2).     :     .      .         :   , , .                ,    .   ,  ,       .   :   ,          ,   ,         ,   ,    .   ,   ,           ,  - ,     .        , ,    ,     .       ,      .

 ,       .     ,                 . , ,           ,                .           .






.2.  .  . , 1981. (        ?)



            .           ,       ,        .           .  , , ,     ,      ,          .      ,              ?             ,           .       (    )     [1 -       ,        .  ,             ,      .].       ,    ,          ,        :               [2 -      ;          1990 :    .          ,      .].          :                 ,          ,         .          ,      -  ,       .

     :   ,    ,    ,  ,    ,     ,              .              .       ,  .        ,        .      ,      .   ,      - ,       ,        .         ,     ,       .

    ,        ,      .      ,           ,  ,   .  .     ,          ,  ,     ..         ,        . ,     ,     ,   .

         ,         .       ,     ,        ,    ,   .

              ,         ,      .      .    ,   ,    .  ,    ,        ,       .            ,      ,  ,    ,  ,  ,   ,      ()  .       ,      ,     ,        -  . ,        .          ,  ,         .     ,     ,     ,         ,       .

  , ,   - ,          .           ,    ,   ,    ,     .     ,       , ,     .           ,      ,   ,           .       ,            .                  ,      ,    , ,    .

 ,               ,      .         :       ,      .      65            .   ,          ,       ,         .

 1930-               . ,   ,   ,   ,   -,        .         -   ,    ,    .            .        , , ,   .          ,       ,    - .           - :    ,      (     ),     .    :       .

        :        .      ,       .             ,       .

  ,              .      ,  .          ,          ,    .       ?  ,     . ,  ,             .    ,     :         (),       ,  .             .        ,      .

   ,   .      .  (     ) ,        ,    ,      ,    .     1920-             ,   .        .     ,   .

       (     ,        )     .

     ,      .




     


                       [3 -            ,         (   ,          ).].

    ,      ,   ,            ,    (     ,       ).

       .  ,            .          ,     ,       . ,     ,           . (    -   :      .    ,   ,           ,     .)

      ,                ,    ,                    . ,      .  :      [4 - ,    ,    .].  :    ,    ,    - ,      ,   ,    .  ,       .  :   ,      ,     .  :   ,     ,        ,     (, , )    .   ,         .           ,       .

           .            ,  -    .        ,  -     .      ,      ,     - ,     .        , ,  ,                .      ,      .




   ,     


         ,       ,           .   ,   ,       ..        , ,  ,  ,  ,      .

     .    ,   ,      ,    ,           .

        .           .   ,     ,      ,   .  ,            .  - -           ,    ,   ,       ?         ,    ?

 ,   ,   ,     .   ,   -  ,          .     ,   - .   ,  ,   -   ,      .    ,     ,     .  ,  ,     ,           .      ,        ,    -     -  ,    .                    .   , ,          ;     ,        .

      ,       ,    .   ,   ,               .

         .    ,        .     ,    ,   .       ,    ,       .          ,          ,     ?      - ,     ,   .         .      ,   (   ).              ,    ,    ,     .         ,       ;    ,   ,           .

      .  ,      ,     ,     ,   ,          .      ? ,    :     ;      . (     8,   ,       ,   ,      .       .)

           .     ,    . :  ;      .     ,     .       ,   -   ,  ,      .   , -              ? ,    .  ,  ,     .            ,     .        .

,           .     ,   ,     ,      (   ?     ?).  ,   . ,       ,    .     ,     -   ,          .  ,        .

              .       ,    ;         .  ,   .  , ,    XX               ,          .     ,             .   (,  )        .

      . ?

       -.   ,  ,  ,   ,         .

 ,       .    ()   ;     :   ,    ,    ,        ..    (  )           .

   ,   ,    .      ,  .  ,      ,     ,        .    ,    :        .

   ,    ,      ,      .     . ,        ,   ,     ( ,        ).    ,      .   ,            ,   ,      .    ,             .

,        ,   ,   ,      .      , , , ,    ,     ,      .       ,    .

    ,    ,        .    ,      .    -    :        180/100,     ,   .    180/100  ,       -,      - .       ,     .    ,      ,       .           ,         ,            .    ,      .          ;        .          .

             .          ,              .

,    ,       ,     ,    .   ,        ,                .

    .           ,   ,  ,    ,  .                 .       ,     .     :  ,         ,       .      ,    ,   .        .   ,      .              (     ),      .

 ,        ,      ,   ,      .          ,     .

      ,   ,  - ,    ,    .      ,     ,      ,     ,     ..       ,       :       ,        (   ,     ).   (      )     -  ,       .      ,     ,    .

       :       ,     .   ,  ,       :   ,  .      ,     :     - ,               .         ,              ,      ,      ![5 -      ,  ,       -    .    ,    ,        ,     -,  ,  ,          ..]

,           :

 ,          ,     ,        ,     .   ,    ,  ,        .      ,        .   ,  ,        .   ,  -,     .       -    ,    ,      . ,    ,     ,       :    ,          .   -    ,     ,     ,          ,  ,  ,     .       :        .     -        .        ,       .      , ,  ,    ,  ,  ,    .

  , , ,   ,    ,  .         ,     ,   ,  -    .             ,    ,         .       ,     .

    ,        ,     .       ,    - ,     , ,       ,   -    .        ,             .  ,     ,   ,       .          ,        ,   ,       .

      . ,         ,  , ,           .              .     ,   ,        ,    ,         .      .

-,        ,           ,   .  ,      ,       . ,  ,         ,       ,     ,       X,    ,      X.    :    ,       X,   - - ,   .           .

  ,         .   2  ,           :       ,   .         ,       ,     .      -            ( 3)?                     ,     ( 4)?   .   11        ,    ,      ,      .   12              , ,     ,    ,     .   ,       ,    ,    .

  13    ,          :     ?       .   14     ,   ,              .   15  ,        .         A-,             .   16       ,  ,    ,  ,              .     ,    ,    ,       ,   .

  17        ,        ,    ,     .      :      ,    ,       .

  ,    ,       .               ,      .       .               ,  .            ?            ,     .             ,    ,     ,       .   ,      .




2.,    



  ,    ,  -    . ,    ,  ,         :



   , ,   ,   ,       .  ,         .    ,          .       ,     .   ,   ,   ,    .       ,   ,  , ,       .  ,    .     , .    .       ,    ,     [6 -   .    / . . , . . .:  , 1991. . .].


  ,  .     ,         .       , , ,     .     ,  , ,    -  .   ,  ,      ,     .

 ,   ,    - .     , ,    ,       - .  ?       ?     ,   .    ,       ,    -    ,       ,   .     ,    - .

  ,      ,   ,       ,   .                ,    ,     ,            .    ,                         .




    


      ,   ?      ,      ,      .          .    ,    .    ,   .        ,      .     ,    ,    ,       : ,  , .      ,     , , ,  . (            ;    , ,   ,           .         ,     .        ,          .) ,    ,   ,     ,        .      ()  ,        ,     .         ,     , .

    ,     ,    [7 -    ?       ,    , ,      ,       .   ,    ,     .   ,     .    ,         .  ,   ,      ,        .] (.3). ,    ,    ,        ,          .       ,     .        ,     ;    ,    ,      ,    .

            ,     .     , ,   .            ,         F:  (fight),  (flight),  (fright)   (sex).   ,  ,        ,     (.4).      .  -   -     ,  ,    ,    .       ,    , . (     ,    .)       ;         .   ,        .






.3.            






.4. ,       "  "



       .     ,    ,  , ,   .      ,    .   ,      .      ,       ,     .      ,   ,      ,    .  ,       :           ,       .    ;   .      ;   .  ,        ,   .   ,      ,     .     ,   ,    . ,  ,     ,  ,   ,   .




 :   


 ,   ,  ,         .         .   (  )   ,           ( ,  )   ,     .  ,        ,     -,    .   ( -  )  -,            ,     .    ;        ,    .

       ,  ?    .  ,      , , ,   .. -   ,  ,      .  ,     ,     .   XX         .  ,        ,  ,    - ,          . (         ;      .          .      ,      ,       10%         .)            ,     . (  ,  ,    ,  ,             .)       ?       (.5).






.5. , New York Therapeutic Review, 1893 



         ,         ,   .                ,     (        ,  ).       ,   ,       .      ,     - ,        .      ,        .                        .

   :   .              ,      .       ,         .       ,             ,   ,    -  ,  ,    (,   !)      .        ,         -     .      .       .            - ,       ,    ,   .      .

   ,      ,  ,  ,     - .       ,     .   ,       ,       .  ,    XX , ,          ,     ,    .     ,     ;  ,   ,   ,     .        ,      .

         Reader's Digest,        (    ,     ,     ..).     ,    ,     .   50-  XX    ,      .

    ,         ,   ,     .  ,    ,  . ,   -       ,       . ,  ,      ,    ,   .     ,       .    ,         .     ,       ,    ,  .

    .   ,    ,      ,      .    ,      ,   ,   ,   .    ,  ,    .     ,      (  ,  ,      ),    ,   .         .  1944     ,      ,    ,        .  ,       ;               ,    ,      ,      .         .       ,  , ,  ,    ?  !       .  ,    ?   !      .

 ,     ,  -    .     .        ,         .     -  -     ;     ,    ,      ,    .            ,   ,     .

 ,       .        ,    ,   ,       .  ,    ,      . ,   1950- ,         . , ,  -   ,    ,      -    ,     ,  ;      ,      ,    ,      ,      ,   ,     -  .     .        .

   , , ,   ,    ,        ,     ?          .       .      ,   .      ,       ,  ,   ,     .        ,       .  , ,           .   ,   ,    ,      ,     .      .       .

         .         ,         .     .    ,     ;           ,     ,     ,         .             ,          .      ,   ,       ,      ,         .

         .        ,            .      , ,    ,       .    .            [8 -  ,     ,   ,   ?    ,       .    ,       (   ,      ).           ,  :     ,     ,       .    ,        ,    .   ,             ,  :      X,             ,   ,   ;    ,   ,   ,  X,     ,     .     :      ,    :     .       ,             ,       .   ,             ,              :            ?       ?   ,       .    .      .    ,           .      .       ,  ,     .     :     ,   ,   .    .     ,     ,       .       ,    ,          ,      ,  ,     .].   ,  1971 ,       ,        .  1972     ,          .   . ,         ,      1976    .         ,       , ,         ;  ,         . ,    ,   , ,         ,             .

     ;     .   ,  ,     ,           , ,   ,    .            - (-).       Y    -.         -  -     .   ,  (,     ,   )     ,      ,   ,    .




  


      -               .       ,     ,    .

  ,      ;    ,    .     .         .           ,       .     . (       :     ,  ,       ,   , ,   .)   ,   ,   ,     .       ;           .

   ,          .          ,    -    ,    (.6).       (--),          [9 -      ,       -    :  ,   ,  ,     (--),   .          ,       .        .       1980- ,     Ի  1998             ,     .               û.].    15       ( ,  )  .       ,   ,       .        (  )      ,        .      .






.6.    .      .     (    )  .       ,      , ,   ,   .           



 ,              . ,           .   ,         .     .   ,           .           ,   , ,   ,   . ,   ,     ,      -   .

      ,        .      ,   ,   .  ,     (,  ,  ),  ,    ,   ,        ,    .

(            ,      -     ? ,       .        ,                .  .)




 


         ,       ,   - .   ,       .      ,      ,               .          .             .                , , ,     .              .

,    .         ,             (, , )    .           -     .  ,                  -    (   )   ,   .

  ,           ,    ,     ,  ,  ,  ,              . ,            ,  ,             ,      .         .        ,        ,    ,              .

     ,      .   ,    ,      ,      ,   , -,       .    ,         ()    ,         .  ,              (     )[10 - ,           .      .].   ,        ,    ,    , ,          ,           .

      ,              ,     . , ,  ,     (     )     ,       ( , ,    ).  ,           ,       .          ,     (  ,  ,    ),      ,    . ,    ,      , ,   ,                    .

   .      ,      ,  ,           . ,         ( ),         (          ,   ).

       .   ,       ,             .   , ,    ,            (,     ).            ,      (,     ).    ,     ,       ?    ,        ,        ?         .     .      8, , ,       .         .      13,   ,   ,   ,       .

        ,    .       ,    ,       ,     (   ,   ),          , , ,   ..     .       ,              ,              ,     .  ,   ,   ,     .

 ,             .           .               ,              .       ,      ,    ,       .

 ,      ,       .  ,       ,    ,  -   , ,         ,      ,     .  ,       ,      ,    .    , ,  , ,    .          ,        .  ,       ,          .

        .           .                       .

,      13,                .  ,             .    .      ,      ,       ,       .   ,      ,        ,         .    ,              ,     ,    .




3.,      



      :    ,     .     ,      ,    .        , !    ,     ,    :    ,  .    ,    ,   . ,   ,    ,      , ,  , ,    - ,       .




    - 


 -     ,       ,        .           .          .      ,     ,   ,         .    ,    .      ,      .          .           .     ,   ,        ,   .

        .            .    ,      .           ,        (           ).        1833 ,        ,    .      .      ,     -    .  ,      ,    -  . (,       ,      ,     -  ,    .)

  -        . ,          .    ,     .     .     -   ,   ,     ;        .     ?  ,       .           :        .       (   ,     ),     ,   .

  ,  ,  :      -                 ,        ?     ,       ,        .          .    ?   ,     ,          ,      ,   ,       [11 -      ,  ,         ,    .      (   ,       )      ,    ,    : ,      ,     ,  ,        .     ,             ,  , ,      .   : ,          ,     .   ,  -      ,      .  ,                  (         ),  , ,       .      - : ,       .   , ,  ,    ,           ,    ,  , ,       .      :  ,      ,   ,    ,          .    ,          .       ,     ,     . ,         .].      ,    ,   ,      [12 -     .                .   ,    ,         .     ,  .   ,      ,          ,     ,      .].        .          .     .   ,  ,   ,              ,       .           ,    ;   .              ,  ,     .  :   [13 -  ,        (    ),   ,    (  ),     .        ,          ,                ,    .] (.7).








.7. ,       ?



,       ,  ,      ,     .    ,     .  ,       -       ,         ,    ,    ,    .    , ,    ;  ,            .                 ,      .            2,     ,          .

,   ,    -  ,        .      ,          ,    ,   .




   - 


,   ,    . ,     ,         ,  -  ,       .                 - .      ,     -   ,       .           .        ,        ,       ,    -   ,       .    .        .

            -             ?  ,       ,        ,   .  -   ,  ,   ,   -     ,      ,      ,     ,   .

         ,    [14 -       ,    ( ,  ,      )   140     ( ,  ,      )   90.].  :       ,        .   :   .

  ,        .   ,    ,     ,         .          ,        ,     ,    .              ,      .       .        .      ,      .  -           .       .       .    .

 ,       .        .         ,    ,       ,     .    ,     .     :    .   ,        .      .     :           ,    .  ,           - .




  .


   .

   ,     (https://www.litres.ru/robert-sapolski/pochemu-u-zebr-ne-byvaet-infarkta-psihologiya-stressa/)  .

      Visa, MasterCard, Maestro,    ,   ,     ,  PayPal, WebMoney, ., QIWI ,       .



notes








1


      ,        .  ,             ,      .




2


     ;          1990 :    .          ,      .




3


           ,         (   ,          ).




4


,    ,    .




5


     ,  ,       -    .    ,    ,        ,     -,  ,  ,          ..




6


  .    / . . , . . .:  , 1991. . .




7


   ?       ,    , ,      ,       .   ,    ,     .   ,     .    ,         .  ,   ,      ,        .




8


 ,     ,   ,   ?    ,       .    ,       (   ,      ).           ,  :     ,     ,       .    ,        ,    .   ,             ,  :      X,             ,   ,   ;    ,   ,   ,  X,     ,     .     :      ,    :     .       ,             ,       .   ,             ,              :            ?       ?   ,       .    .      .    ,           .      .       ,  ,     .     :     ,   ,   .    .     ,     ,       .       ,    ,          ,      ,  ,     .




9


     ,       -    :  ,   ,  ,     (--),   .          ,       .        .       1980- ,     Ի  1998             ,     .               û.




10


,           .      .




11


     ,  ,         ,    .      (   ,       )      ,    ,    : ,      ,     ,  ,        .     ,             ,  , ,      .   : ,          ,     .   ,  -      ,      .  ,                  (         ),  , ,       .      - : ,       .   , ,  ,    ,           ,    ,  , ,       .      :  ,      ,   ,    ,          .

    ,          .       ,     ,     . ,         .




12


    .                .   ,    ,         .     ,  .   ,      ,          ,     ,      .




13


 ,        (    ),   ,    (  ),     .        ,          ,                ,    .




14


      ,    ( ,  ,      )   140     ( ,  ,      )   90.


