 
-   


 
            ,      -    (18301889).    ,  ,      .                  .

        1901.    .. .





-   

 








   , 2021

   ,  , 2021



  

http://www.veche.ru




   

( )



  ,     , a  y           (Fustel de Coulanges)  Histoire des institutions politiques de Vancienne France     .                      ,     .          ,          .         y :                               . , ,    ,    ;                   ,      .                      ,      .

  ,   ,      ,            ,        .                   ,       [1 - .      Revue Historique, 1889, nov.-dc.].   ,   .. ,            ,      :          :   ,                   .   ,  ,   .        ,   ,           .        ; ,  ,        ,          :          [2 -  , 1890, .].

              La cit antique (  1864.      )[3 -        .].

     ,               ,        , ,    ,        ,  ,      ,  .         ,             ,      ,     ,   ( ),    ( );          ,  ,    .           ;          ;           ,       .

                ,      ,        ,    , a    .        ,        -     ,       .             ,        .    ,     ,  y       ,   ,  .     ,                     ,          ,   ,      ,     ,           .            ,            ,           ,   [4 -               y   1871.,           Ecl Normale Suprieur.]    .                ,      ;          ,     ,             ,    ;           ,      , ,          ,                 ,             .            ,       ,   ,     .

             ,         .    ,               .      ,    ,  ,                 .  ,    ( )                 ,           .    ,            ,   ,         ,             ,     y [5 - ., ,         ,       (Monod),    ,  ,          Rev. Hist 1889, nov.-dc.].                    ,   y,       [6 -        .].

            , ,           .      ,    .   ,          ,        ,      .       .    ,         ,     ,       ,    , a    , ,  ,         ;   ,    ,             .

          ,        . ,  ,      ;                         ,         .              ,           .   , ,           ,                .           y        ,     ;       .                         ;          ,  , ,         ;        ,        y ,       .           ,   [7 - , ,             ,              ,    (Gesammelte Abhandlungen, p. 597)  .  (Deutsche Rechtsgeschichte, II, 2).].

     ,   ,   ,     .       ;      ,      ,   ,    ,     ,      .    ,     y   ,         .                ,   ,   ,              .    ,             ,     .         ,     ,    [8 - .                   ..      , . I, . XVI; 2228; 604607. (., 1899).       .].       ,                Paul Guiraud, Fustel de Coulanges (Paris, 1896):      ,  ,     ,      ,     [9 -      y   ,      (   1898. . .  ).].

,             ,  ,      ,  ,         . ,            ,              .         ,                     ,              .         ;           ,           .        ,   ,          - ,   ,     .   ,        ya,        ,                       ,    ,                 ,              .                          , ,        . ,    y   ,  y          ,               .                               .                      ,     ,     .

 ,        , a e ,           ()          ,   ,    .

                ,     ,   .   ,         ,              ,   ,      [10 -    ,      (. Guiraud, Fustel de Coulanges, pp. 138; 143),  , ,     (c., , runner, Deutsche Rechtsgeschichte, II, 2).].             .

                    .       ;   ,  ,         ,         . ,          ,          ,    ,     ,          .

            ,     -.  , -,    ,  ,      .     ,   ,    ;     , ,       ,      .

,  ,       ,        .   ,   ,     ,        .    ,   ,       .

   ,                ,    1789 , ,  ,        .

                  ,           .

    ;            ;    . ,   XIII  XIV ,   ;    .  ,    ,    ,      .  ,    ,       , , ,  ;         ,       , ,    , ,         .       ,    ,     , ,  ,    .

    ,       ;           .        .  ,   ,    ,       .        :     .

         ,   ,    ,    y   .  ,  ,    ,      .                 y     ,           . ,    ,          ,        ,    ,     .           ,    ya,     .            ,      ;    ,  ,             ,          . -        ,         .

  Histoire des institutions politiques de lancienne France         ya   .     !        ,            ,     ,           ,       ,             .       ,            [11 -    : 1)          ; 2)  .           ; 3)         .      .              ,   ,   ,  .  ,        ( 19- )       ,   ,    .].

. . ., 1  1901.




I.    (   )


  (LInstitut de France)     (Acadmie fran?aise)   1891.     (le grand prix biennal) y   ya. , , ,               . ,     -    ,   ,      ,    ,          .

         ;     ,    ,               .      ,     ,    , , -;  y      .             :             . ,   , ,       ,   ,         ,   .

     a     (La cit antique).      500 , a          ,          ,                .      ,         :   ,    ;            ,     . ,          ,    , :        ,  ,  ,    .  ,      ,      ,      ,           .

           (Histoire des institutions politiques de lancienne France)   :     . ,   ,     ,  ,    .       (un chef doeuvre de construction).          ,        :   ,       .         ,   ,  ,    ;           ,       ;  ,           ;         ,  ,    ; ,                ,  -                .           ,   .

          ;   ,     ,     ,  ,  ,  ,      ,       . ,       , ,    ,   .          yaa      ,      ,    .

  ,         ,       (Recherches  Nouvelles recherches sur quelques probl?mes dhistoire)     (Questions historiques)         ,   ,               .      y    ,         ,           .         .          ,         ,    .    ,  ,       ,   .  ,      ,     [12 -     .     ,      .     ,       .    , .  ,   - .    .                軠  ( )   ().      ,    ,        :        ,       . .       ,          ,     ,      ,      ,     ,   ,    ,       ,         ,      .        aa  .  ,    ,      .         .    . ay    ,                 ,       !].




II. .  ( 3-   )


     ,            ,         .                  .        (1875  1877 )         : ,  ,         ,      [13 -            ,      :        ,    .       .   , ,   ,  ,        :       ,     .  y    ,     .    ,   ,         : -,     ,    ; -,      .      , ,     , a  ;      ,   ,     .       :         ,  ;     ,  ,  ,         :       ,       ,        .     ,   .      ,    .  ,   ,    .       ,      ;      .       ,   ,               .   ,  ,   , a   ;   ,   ,     ,   :      ,           ,   ,    ;           ,       .        .].

 ,   ,      :        ,   ;      .  , y    ,  ,            ,     ,        .

       .       ,  ,    ya,         .

   ,      ,   ,      ,    ,     .              .  ,                 ,       . ,   ,       ,     :    ,      [14 -  :      V   ,      (. Hist. des instit, 2 d. p. 224).].  ,   , -,      [15 -        ,              .],             :   ,  ,     ,   ,       , , ,       .  ,      , ,    :            . , , ,      ,            .

      .      ,    y ,     .    , , ,        ,       ,        (       1887 ).              ղ  Corpus Inscriptionum Latinarum,  ,       ,   .    ,       Corpus,               aa[16 -  (. )      .  ,      ,        (. nepe.).].

        ,    .   ,     ,       ; ,    ,   ,  ,            .  ,                  .   ,      ,           ,       ,  ,          .     ,         [17 - . . 178  .].  , ,   .             ;            ,  ;           .

     ,        , ,     ,    ,   ,  ,    ..                 .    ,       ,      ,       ,       ,      .

. .



, 1  1890.




III.  ( 1- )


  ,   ,    ,    ;          .

     ,     ,           .          ,    .     ,     ,      ,      .    ,                  ,             .

  ,       ,     , ,      .     ,  ,        ,     ,         ,       ,      ,  ,  ,    . -   ,                .

         -     .  ,     , , ,            -  .   ,         ,     ,  ,  ,  ,      ,   .       ,       .

         ;        .   ,   ,     ,       .    ,    , a ,          .  ,       ,   -  ,    ,   .

            . ,        ,               . ,   -     , , ,    ,       ,   ,   ,   . ,     , ,     ,     ,       .        , ,  ,            .

       .      , ,            .             ,       ;  ,     ,       , , ,   ;             ,   , ,     , ,         .      ,    ,        :      ,  ;       ,       ,   .

    ; ,   ,  ;     ,          ,         ,      .      ,  ,  ,       .        (Pour un jour de synth?se il faut des annes danalyse).  ,        ,     ,       ,         .   ,          ,    ,       .         ,        ,    ,      ,   ,     ,       ,  ,      ,         .

  




 

 





 

     


           .   ,        ,      .

 ,    ,       .     ;         ,   [18 - , ,      ,      ,        ,        I   ..]. ,         .    ,  ,        , a         ,      50    . ,          ,   .

 , ,            .       ,   , a    .          ,       y   .         ,       .     ,         ,   ,  y         ;     ,    .         y              .

 ,      ,          ,    .     ,          .             .     ,     ,   [19 -       , ,     (Histoire des Gaulois avant la conqu?te romaine, Paris, 1873, 2 vol.)    (Histoire de France, tome I, 4 d. Paris, 1859; Etudes darchologie celtique, Paris, 1870)   : Laferri?re (Histoire du droit fran?ais. Paris, 1847, t. II); Chambellan (Etudes sur lhistoire du droit fran?ais. Paris, 1848); de Valroger (La Gaule celtique. Paris, 1879); Ernest Desjardins (Gographie de la Gaule romaine. Paris, 18751885); E. Glasson (Histoire du droit et des institutions de la France, tome I, Paris, 1887); P. Viollet (Institutions politiques de la France, t. I, Paris, 1890); ,    dArbois de Jubainville,   Revue celtique  Revue archologique (     ).].

  ,    , ,   ,    y  .

,   ,  ,          .             [20 - C. Alex. Bertrand, Archologie celtique et gauloise (P. 1876);    : De la valeur des expressions ?????? et ???????  Revue archologique  1876 ;  ,  Celtes, Gaulois et Francs (P. 1873)  La Gaule avant les Gaulois (P. 1884; 2. 1891): cp. dArbois de Jubainville, Les premiers habitants de lEurope (2 d. P. 2v. 1889).].   ,        .       ,   [21 - Caesar, Bell. gall. I, 1: Lingua, institutis, legibus inter se differunt. Strabo, IX, 1: ??????????? ?? ??????. Ammian. Marcellin. XV, 11: Lingua, institutis, legibusque discrepantes.].       .   ,     ,         [22 - .      ; ,   ,     ,    ,    (Gographie de la Gaule romaine, t. II, p. 519). ,     (Caesar, VI, 13)        ,          . ĒA ,  , ,    ()    ,           .     , -,   ,      . (      .)].      ,      .

   ,           .      ,           .  , ,        -        -  ;      ,   ,      ,      ,               .

 concilium Gallorum , ,     ;      ; a         ,     ,     .

      [23 - De bello gallico, I, 30.], ,     ,            ,    ;       ,   ,     .          . , ,    , ,  ;     ,      ,         ,        .  , ,              , uti id Caesaris voluntate facere liceret;      ,    .

       ,    ;     : Principibus cuiusque ivitatis ad se evocatis[24 - De bell. gall. V, 54.     ,            .].

,       .   , ,    .     ,         conventus  ili rviili򻠖   [25 - .   ,   ,   concilium  conventus.];     ,  ,  ,        . -         .          ;      ,   ,        ,                  [26 - Bell. gall. V, 27, etc.].            .    : 53   ,   [27 - Primo vere, ut instituerat (VI, 3).],  ;    ,  ,   ,        [28 - Ibid.].

           ,     ;     ,      suggestu pronuntiat;   ,  ;     ,   [29 - VI, 3; 4.].      ,       y  ,         [30 - VI, 44.].        .

 ,         ,       ,     . , ,            [31 - IV, 6.],    , ,      ,       ,   ili Gallorum   (Samarobriva bir)[32 - V, 24.]. Ho       , a   ,        .     ,   ,    ,    ,        y [33 - VII, 1: Indictis inter se principes Galliae conciliis silvestribus ac remotis locis. Cp. VII, 63. Bo       totius Galliae concilium Bibracte indicitur; eodem conveniunt undique frequentes; multitudinis suffragiis res permittitur. Cp.  VII, 75. Bo   : Galli, concilio principum indicto ..].

 , , ,                 . ,  57   ..      (concilium),  ,   ;   concilium         : ,    ,         ,   [34 - II, 14].  [35 - V, 27.]   y ,       coniuratio,      ,           esse Galliae commune concilium. Ho          :   ,   ,   [36 - VII, 1.].  ,   52   ..  ,         [37 - . Caes. VII, 2.],     ,   ;   ,       - .

,           ,         ,  , ,      ,            ,   ,      .

,  ,      ?      ,  ,  ,   ,           ,          .   , ,    ;        ,  , ,     .           ,      [38 - Ēy-- ,        ,    (. Le cycle mythologique irlandais. P. 1884, p. 5; 138139  Nouv. revue historique de droit, 1881, p. 195).   (Hist. du droit, I, 293),        ,    .        .].

             ,   .  ,    -                .              .        ,            [39 - Strabo, IV, 4, 4 (edit. Didot, p. 164).].    , -, ,      .     ,   [40 - Caesar, VI, 15: Ante Caesaris adventum, aliquod bellum fere quotannis accidere solebat.],  ,          [41 -        . . Caesar, I, 31: Aeduos eorumque clientes; IV, 6: Condrusi, qui sunt Treverorum clientes; V, 39: Eburones, Nervii, Aduatuci atque horum clientes; VII, 75: Eleuteti, Cadurci, Gabali, Vellavi, qui sub imperio Arvemorum esse consuerunt; V, 39: Centrones, Grudios, Levacos, Pleumoxios, Geidumnos, qui omnes sub Nerviorum imperio erant.].   ,             ;     ,           ,     y   .




 

    


          ,           .          -  ,     ;      ,     .          ,       .

    y   ,   ,  ,     ivitas.  ,        ,    . , ,       , a     () . ,       ,          .      ,  ,        ,       [42 - , ,   civitas    ,  y  . .  , V, 54: Senones, quae est civitas magnae auctoritatis; V, 3: Civitas (Treverorum) equitatu valet; VII, 4: (Celtillus) ab civitate erat interfectus; I, 4: Cum civitas armis ius suum exsequi conaretur; I, 19: Iniussu civitatis; V, 27: Non voluntate sua, sed coactu civitatis; VI, 3: (Parisii) confines erant Senonibus civitatemque patrum memoria coniunxerant; V, 53: Omnes civitates de bello consultabant; VI, 20: Quae civitates commodius suam rempublicam administrare existimantur, habent legibus sanctum, si; VII, 13: (Avarico) recepto, civitatem Biturigum se in potestatem redacturum conf?debat; IV, 12: In civitate sua regnum obtinuerat.   urbs  civitas      (VII, 15): (Avaricum) pulcherrimam prope totius Galliae urbem, quae praesidio et ornamento sit civitati (Biturigum).].      90     ,      [43 -          .         .   ,    ,           .   30     ,     125  121   ..   Provincia.    ,   ,    ,    ,    60 ,  civitates.     ( , ,    ,    ,       ;         ): 1)  Aa: Convenae, Bigerrionenses, Benarnenses, Ituronenses, Tarbelli, Aturenses, Elusates, Ausci, Lactoratenses, Bituriges, Vivisci, Vasates, Nitiobroges, Cadurci, Ruteni, Gabali, Helvii, Vellavi, Arverni, Lemovices, Petrocorii, Santones, Pictones, Bituriges Cubi; 2)   : Turones, Andecavi, Namnetes, Veneti, Osismi, Curiosolitae, Redones, Ambivariti ( Abrincatui), Uxelli, Viducasses, Lexovii, Aulerci Eburovices, Aulerci Cenomani, Aulerci D?ablintes, Carnutes, Parisii, Senones, Aedui, Lingones, Sequani, Segusiavi, Helvetii; 3)  : Caletes, Veliocasses, Ambiani, Bellovaci, Atrebates, Morini, Menapii, Nervii, Viromandui, Suessiones, Remi, Eburones, Treveri, Leuci, Mediomatrici.          ,  . Meldi,     ,  Mandubii,     y.].          .       10 000 ,    25 000,     50 000[44 - Caesar, II, 4.    ,     50 000 ,     ,   30 000,   25 000,   19 000.].       100 000      60 000  [45 - Caesar, II, 4: Hos posse conficere armata milia centum, pollicitos ex eo numro electa sexaginta.    (VII, 75)    ,    ,      .    35 000 ,    ,   12 000.].  ,        50 000  400 000 .       ,  -      .

Civitas   .       ,      pagi ()[46 - Caesar, I, 12: Pagus Tigurinus pars civitatis Helvetiae..: Onmis civitas Helvetia in quattuor pagos divisa est; IV, 22: Pagi Morinorum; VI, 11: n omnibus civitatibus atque in omnibus pagis partibusque; VII, 64: Pagos Arvernorum.].         [47 - Caesar, VII, 15: Avaricum pulcherrimam urbem.       oppidum: Bibracte, Gergovia  y  oppida (I, 23; VII, 4; 34).],   [48 - Caesar, VII, 15: Viginti urbes Biturigum; VII, 23: Ad defensionem urbium.]      [49 - Caesar, I, II: Oppida Aeduorum expugnari; I, 28: Oppida Helvetiorum; II, 4: Suessionum oppida duodecim; II, 29: Cunctis oppidis Aduatucorum; II, 6: Oppidum Remorum, nomine Bibrax; III, 12: Oppida Venetorum; VI, 4: Iubet in oppida multitudinem convenire; III, 14: Compluribus expugnatis oppidis. (Hist. des institutions, 1, 95)   oppida   ,      ,      . , ,     oppida.    oppidum   ;    ,   .   : Vesuntio, oppidum maximum Sequanorum (I, 38); Noviodunum, oppidum Aeduorum ad ripas Ligeris (VII, 55); Lutetia, oppidum Parisiorum (VII, 57); Bibracte, quod est oppidum apud Aeduos maximae auctoritatis (VII, 55); Alesia, oppidum Mandubiorum (VII, 68); Vellaunodunum, oppidum Senonum (VII, 11).  ,       oppidum,   urbs (. VII, 4  VII, 36);       oppidum,    urbs       (VII, 68); Aa,       oppidum (VII, 13),     urbs pulcherrima (VII, 15).  oppida   ;  oppidum Genabum (VIII, 5)    (VII, 3);  oppidum billonum   ,   negotiandi causa (VII, 42);        ; mercatores in oppidis vulgus circumsistit (IV, 5).        ,    oppidani (II, 33; VII, 13; VII, 58; VIII, 27; VIII, 32).]:            , a    [50 -      oppida . Caesar, II, 12; II, 32;  VII, 23.      castella. . , cunctis oppidis castellisque (II, 29); castellis compluribus (III, 1).    Aduatuca  castellum (II, 32).].           vici[51 -   vici    y . . I, 5; I, 11; I, 28; VI, 43; VII, 17; VIII, 5.    . , ,   . . VII, 17: Pecore ex vicis adacto. Vicus Octodurus , -,  ,           (III, I).]     aedificia[52 -     : aedificia: vii atque aedificia (III, 29; VI, 6; VI, 43; VII, 14);    ,      ,     . , , aedificium    - : (Ambiorix) aedificio circumdato silva, ut sunt fere domicilia Gallorum, qui vitandi aestus causa plerumque silvarum atque fluminum petunt propinquitates (VI, 30).].

             .          . ,          oppida.      civitates   ,    ,   . Pagi  pays   ;                     .  ,  ,        ,      ,    .

         [53 - Caesar, I, 1: i omnes institutis inter se differunt.].  ,  ,   ,    .       ;      :                  .

     .     y   [54 - Caesar, II, 4; IV, 21.], y [55 - Caesar, V, 24: Eburones, qui sub imperio Ambiorigis et Catuvolci erant; V, 38: Ambiorix in Aduatucos, qui erant eius regno f?nitimi, proficiscitur; VI, 1: Catuvolcus, rex dimidiae partis Eburonum.], , , [56 - Caesar, V, 25; V, 54; VII, 31.], . ,            ,     .          . ,    , ,  , .            .  , -,      .  ,       .     - ,       ,    [57 - Caesar, V, 27: mbiri (locutus est non) voluntate sua fecisse, sed coactu civitatis, suaque esse eius modi imperia, ut non minus haberet iuris in se multitudo quam ipse in multitudinem.].      y    ,           ;      ,  ,     ,      ,   [58 - ,     Cingetorigi principatus atque imperium est traditum (VI, 8).].      ,     ,       ,        [59 - Caesar, VII, 4: Vercingetorix prohibetur a principibus.. expellitur ex oppido Gergovia Coacta manu egentium ac perditorum rex ab suis appellatur.].

   , ,         [60 - Strabo, IV, 4, 3: ?????????????? ???? ?? ??????? ??? ?????????.].    ,    [61 - Caesar, VII, 55: Magnam partem senatus (y ); I. 31: Omnem nobilitatem, omnera senatum, omnem equitatum amisisse (o   ); II, 5: Omnem senatum adseconvenire principumque liberos ad se adduci iussit (y ).        y  (V 54),  (III, 16),    (III, 17),  (II, 28),  (VIII, 21)  ..].  ,     ,    .   ,        ,   ,       -  [62 -     ,      . , ,    (I, 31) omnem nobiliatem, omnem senatum Aeduos amisisse,  ,       .].

  ,    ,  ,   .      magistratus[63 - Caesar, VI, 20: Ad magistratum; VII, 55: Convictolitavim magistratum.].     , ,  ,      ,           .   ,  ,      ()[64 - Caesar, VII, 32: Cum singuli magistratus antiquitus creari consuessent; I, 16: Liscus, qui summo magistratui praeerat.],  ,  ,  ,        [65 - Caesar, I, 16: Magistratui quem vergobretum appellant Aedui, qui creatur annuus et vitae necisque in suos habet potestatem; VII, 32: Cum singuli magistratus regiam potestatem annuam obtinere consuessent.  -,   ,    ,  ,  , y       y .].  ,       ,             [66 -     qui summo magistratui praeerat (I, 16), a     intermissis magistratibus   (VII, 33).].

 ,             ,      .  ,        [67 - Caesar, VI, 14: n publicis rationibus, graecis litteris utuntur.      ,         ,     ;     ,     .          in privatis rationibus (Ibidem).   ,  y      (IV, I, 5, edit. Didot, p. 150): ???? ?? ????????? ????????? ???????. , ,       ?????????,    -       ?].    -  .     ,      [68 - Caesar, I, 29: n castris Helvetiorum tabulae repertae sunt litteris graecis confectae, quibus in tabulis nominatim ratio confecta erat, qui numerus domo exisset eorum, qui arma ferre possent, et item separatim pueri, senes mulieresque.].  ,    y     [69 -        (VI, 20): Civitates habent legibus sanctum, si quis  leges     .         ,     (VII, 33),  (VII, 76), a   (II, 3).].   ,              . - ,   ,  ,   ,     ,      ,   ,       . ,       ,      [70 - Caesar, VII, 33.        alio loco, alio tempore atque oportuerit.];  ,       [71 - Caesar, VII, 33: Quiper sacerdotes more civitatis esset creatus. ,  ,           ,         intermissis magistratibus. ,      ,       .];      ,        ;     [72 -    : Fratrem a fratre renuntiatum (Ibidem).       ,    (VII, 32).],      ,   :        ,         [73 - Caesar, VII, 33: Cum leges duo ex una familia, vivo utroque, non solum magistratus creari vetarent, sed etiam in senatu esse prohiberent.].  , -,      ,       ,          .

    ,   ,  y  ,  y ,         [74 -  ,  ,      (VII, 33): Quod legibus Aeduorum, iis qui summum magistratum obtinerent, excedere ex finibus non liceret. -     (  37),  ,       ,   : Placuit, ut Litavicus exercitui praef?ceretur. C, (IV, 4, 3)   .     ,      .].      ,     .    ,      ,  ,  ,     -,     ,    ,      ,  .     ,  ,   ,   ,    ,        [75 - Caesar, VI, 20: Quae civitates commodius suam rempublicam administrare existimantur, habent legibus sanctum, si quis quid de republica a finitimis rumore aut fama acceperit, uti ad magistratum deferat, neve cum quo alio communicet Magistratus, quae visa sunt, occultant, quaeque esse ex usu iudicaverunt, multitudini produnt. De republica nisi per concilium loqui non conceditur.].

     ,    ,       ,     .         ,  ,     ,       .  ,       .   , ,     .   ,     y   .     ;    tributa   ,      [76 - Caesar, VI, 13: Plerique magnitudine tributorum premuntur.];      ,   -[77 - Caesar, VI, 14: Druides neque tributa una cum reliquis pendunt.  (I, 103) ,      ;       .  ,          (VI, 13),   ,     .].        ;    portoria  vectigalia[78 - Caesar, I, 18: rtori reliquaque Aeduorum vctigalia.   portoria y      ,     ,    ,    .  vtigalia          , ,           , a   ,   .   ,    (III, 8),  ,  y        .], , ,       .       ;       ,    ,        [79 - Caesar, I, 18: Dumnorigem, complures annos, portoria reliquaque omnia Aeduorum vectigalia parvo pretio redempta habere.  redimere              -   (Cicero, Brutus, 22; Dig. XIX, 2, 29; L, 5, 8, 1).].  ,           1789.,      .

       .  ,      [80 - Caesar, VII, 14: Druides a bello abesse consaerunt militiae vacationem habent.   ,  ,    ,     (VI, 15): Omnes in bello versantur.  , ,    , ,  ,       nilium rmanum,      .].   ,       ,      [81 - Caesar, V, 56: (Indutiomarus) armatum concilium indicit; h more Gallorum, est initium belli; quo, lege communi, omnes puberes armati convenire consuerunt.], ,     ,       .               [82 - Ibid.: Qui ex iis novissimus convenit, in conspectu multitudinis omnibus cruciatibus affe?tus necatur.   ,  concilia armata  ,       : concilium       .     ,        ,          ,       ,    ???????? (Strabo, IV, 4, 3).].

          ?     .   ,  ,       ,     . ,              ,  ,              [83 - Caesar, I, 4: Orgetorigem ex vinclis causam dicere coegerunt. Damnatum poenam sequi oportebat, ut igni cremaretur. Die constituta, Orgetorix ad iudicium omnem suam familiam coegit         ;  ,     Helvetii, a  civitas,  ,   iudicium     .     ,          ,    (familia),     .     ,       .      ,      magistratus        ,       (ex agris).].                ,      [84 - Caesar, V, 56: Cingetongem, saris secutum fidem, hostem iudicat, bonaque eius publicat.].      , ,     :      .       ,    y ,      ,  ,    ,    ,     .

    .  , ,   ,    -,         ,    [85 - Caesar, VI, 13: (Druides) magno sunt apud eos honore. Nam fere de omnibus controverses publicis privatisque constituunt et, si quod est admissum facinus, si caedes facta, si de hereditate, de finibus controversia est, iidem decernunt; praemia poenasque constituunt.    ,    (IV, 4, 3).].          ,   .       ,    . -, y    軠 fere,     :  ,  ,   ; -,   ,      ,       ,         [86 -          : Magno hi sunt apud eos honore.  ,        y ,   ,      ,  y   .      y aa:    , a            .          . . Strabo, IV, 4, 4.].     ,  , :               ;         [87 - Caesar, VI, 13: (Druides) considunt in loco consecrato. Huc omnes undique qui controvesias habent conveniunt.].             ,     [88 - Ibid.: Eorumque iudiciis parent.].        . , ,    -   ,          ;         [89 - Ibid.: Sacrificiis interdicunt.  ,      ,  , ,  (Hist. du droit, I, 126);         (V, 53, 54  56);      ,  ,        ,     , a  .    ,    , ,  in furto aut latrocinio comprehensi (. Caesar, VI, 16),     ,         ,       ;    ,          .].

, ,       ,    :  ,    ,     ,     ,    ,     ,    [90 - Caesar, VI, 13: Quibus ita est interdictum his omnes decedunt, aditum sermonemque defugiunt, neque his petentibus ius redditur neque honos ullus communicatur.].      :   , , ,         ,       ; , ,     ,    ,    ;    ,  ,  ,         [91 -      , ,   ,         , a        ,   ,  ,    .]. ,  ,        ,  ,        :     .

     [92 - . , DArbois de Jubainville, Des attributions judiciaires de lautorit publique chez les Celtes,  Revue celtique, VII (tirage ? part, 25).],  y             ,     .    ,           ,         .     ,        . ,     ;       ,     ,   [93 - Caesar, VI, 13: niuria potentiorum premuntur.]  a   .       ,     ,     .




 

    


     ,       .

        [94 - Chambellan  . . Etudes sur lhist. du droit fran?ais (1848), p. 220223.].        .      ,       servi,    ,   -         [95 -      servi. . V, 4S; VI, 19; VIII, 30.].  , ,     , ,  ,   :   ,         [96 - Caesar, VI, 19: Servi quos ab iis dilectos esse constabat, iustis funeribus confectis, una cremabantur.  ,           (paulo supra hanc memoriam).].  ,    ,    ;    .        , ,   ,       ,      ,        [97 - Diodor. V, 26.].

     ,    [98 - Caesar, I, 4: Orgetorix omnes obaeratos suos, quorum magnum numerum habebat].      ,   ,   y   .  ,      y ,  ,                   [99 - Ibid. VI, 13: Plerique, cum aere alieno premuntur sese in servitutem dicant nobilibus.].       ,   ,   [100 - Ibid. In hos eadem sunt iura, quae dominis in servos. ,            .  ,          . ,   ,     .].        [101 - a ( )     . C. V, 48: i (       ) servo spe libertatis persuadet, ut litteras ad Caesarem deferat. Cp. VIII, 30: Drappetem Senonem, servis ad libertatem vocatis.   , ,  ,    .] (,  ,   ).

   ,  ,            .        .     ,  .   , ,  ,      -[102 - Caesar, I, 4: Orgetorix omnem suam familiam, ad hominum milia decem, undique coegit. ,  -  familia      ,       ,   .],   ,    ,        [103 - Ibid. I, 18: Dumnorigem suam rem familiarem auxisse et facultates magnas comparasse; magnum numerum equitatus suo sumptu semper alere].        [104 - Ibid. VII, 32: Cotum, antiquissima familia natum, atque ipsum hominem summae potentiae et magnae cognationis.].       ,  ,       .      : ,             ,     ,     :     honestus, illustris  nobilis.        [105 - Caesar, V, 45: Nervius nomine Vertico, loco natus honesto; VII, 32: Convictolitavem, illustrem adolescentem; VI, 19; Illustri loco natus; VI, 13: Nobilibus; I, 2: Nobilissimus Orgetorix; I, 31: Nobilissimi cuiusque liberos; I, 18: Homini nobilissimo ac potentissimo; I, 7: Nobilissimos civitatis (y eeo); I, 31: Nobilissimos civitatis (y ); I, 31: Omnem nobilitatem (y ); II, 6: Iccius summa nobilitate (y ); VII, 67: Tres nobilissimi Aedui.]. ,  ,        ,  ,     .

     y ?        .   ,      (  )  .   ,        .      ,      , nobilitas[106 - Ibid. I, 31: Omnem nobilitatem; V, 6: Ut Gallia omni nobilitate spoliaretur; VII, 12: Omni nobilitate Aeduorum interfecta.  nobilitas   plebs. . V, 3: Ne omnis nobilitatis discesssu plebs propter imprudentiam laberetur.]  equitatus[107 - Ibid. I, 31: Omnem equitatum; VII, 38: Omnis equitatus; VI, 13: Genus equitum; VI, 15: Alterum genus est equitum.  , , ,      equitatus     ,    ,         .]    .  ,   ,    ,    y  ;   ,            [108 -  ,   ,     ,  : Aeduos omnem nobilitatem, omnem equitatum amisisse (I, 31); omnis noster equitatus, omnis nobilitas interiit (VII, 38).].

  ,    ,  ,     ,   . ,          ,     ,    [109 - Caesar, VI, 15: Hi omnes in bello versantur; atque eorum ut quisque est genere copiisque amplissimus, ita plurimos circum se ambactos clientesque habet.           (bellum),  (genus),  (copiae).  ,      , , ,    .].       [110 -  ,  a    ,    ,    , ,  , ,    .        : Homini nobilissimo  potentissimo (I, 18); antiquissima familia natum, hominem summae potentiae (VII, 32).   potentes  plebs (VI, II; 13),   ,     nobilitas (V, 3).   ,      ,   ,  ,      : Hanc unam potentiam noverunt (VI, 15). , ,       , a     ,     .].         ,   ,      ,    ,   [111 -       ,       . . VI, 13.].

         .       .          ,        [112 - Caesar, VI, 14: Volunt persuadere non interire animas, sed ab aliis post mortem transire ad alios. Diodor. V, 28; 31;     ????????? ??? ????????. . Strabo, IV, 4, 4 (ed. Didot, p. 164); Timagen. (ap. Amm. Marc. XV, 9); Pompon. Mela, III, 1.].              y .       ,       .  ,        ,         y   .

   , ,  ,    .        ,    ,       ,   .      .    ,       [113 -       disciplina, .. , . . VI, 14: Magnum ibi numerum versuum ediscere dicuntur.],    ;     ,     ,        [114 - Caesar, VI, 14: Neque fas esse existimant ea litteris mandare quod neque in vulgum disciplinam efferi velint.].         ,             ,         [115 - Ibid. VI, 14: Multi in disciplinam conveniunt et a parentibus propinquisque mittuntur. Magnum numerum versuum ediscere dicuntur. Itaque annos nonnulli vicenos in disciplina permanent.].          [116 -  (IV, 4)     : a,   ; vates,    ,  ,   ,       .].   , ,   ,    , a   [117 - Caesar, VI, 13: Omnibus druidibus praecst unus, qui summam inter cos habet auctoritatem. Hoc mortuo, aut, si quis ex reliquis excellit dignitate, succedit, aut, si sunt plures pares, suffragio druidum, nonnunquam etiam armis de principatu contendunt.].         .  ,  ,          .

          .   , ,   [118 -  ,   ,   (VI, 13): Disciplina in Britannia reperta. ,      (existimatur).], , -,       ;        ,    [119 - a         sacerdotes   ,     (VII, 33),  ,  -   rtus per sacerdotes more civitatis. ,     ,  ,    ,    .],    .       ,      ,       ,          [120 - Caesar, VI, 13: Illi (druides) rbus divinis inter sunt, sacrificia publica ac privata procurant, religiones ( ) interpretantur; VI, 16: Administris ad ea sacrificia druidibus utuntur.  (V, 31)  ,          .]. ,  , ,       ,   ,           [121 -   a: Rebus divinis praesunt.       ,  : Neque druides habent, qui rebus divinis praesint (VI, 21).    ,      ;  , ,         .   ,       .  ,   ,   ,    ,     .].

         ,          ,    ,  y   ??????  infamia[122 -       La cit antique. . . III, . 1213.].           .    ,    -     ,          [123 - Caesar, VI, 13: Qui aut privatus aut populus eorum decreto non stetit, sacrificiis interdicunt.].          ,     . ,   ,     ;  ,   ,     ;     ;     ,       [124 - Ibid.: Haec poena apud eos est gravissima. Quibus ita est interdictum, hi numro impiorum ac sceleratorum habentur; his omnes decedunt, aditum sermonemque defugiunt, ne quid ex con tagione incommodi accipiant, neque his petentibus ius redditur neque honos ullus communicatur.].

         ,       ,        .               .     [125 - Diodor. V, 31.].     ,                . ,     ,  ,     [126 - Caesar, VI, 13: Magno hi (druides) sunt apud eos (Galios) honore. Strabo, IV, 4, 4. Diodor. V, 31.].

      .              [127 - Caesar, VI, 14: Druides a bello abesse consuerunt, neque tributa cum reliquis pendunt; militiae vacationem omniumque rerum habent immunitatem.].  ,      ,     [128 -       ,  ,    Desjardins (Gogr. de la Gaule, II, 529; 538)  Glasson (Hist. du droit fran?ais, I, 98):        .];   ,        . , ,         ,   [129 - ,    ,    ,   ,    ,  -    .    ,     ;   ,       ,       .].

   ,     .     ,      ,        .        ,     ;   ,  , ,         ,       ;     [130 - Caesar, Ibid.: i certo anni tempore, in finibus Carnutum considunt in loco consecrato. Huc omnes undique qui controversias habent conveniunt, eorumque decretis iudiciisque parent.].            ,  ;      , y   - , ,       ,   [131 - Caesar, VI, 13: Fere de omnibus controversiis publiacis privatisque constituunt, et si quod est admissum facinus, si caedes facta, si de finibus controversia est, iidem decernunt; praemia poenasque constituunt. Strabo, VI, 4, 4.].  ,     .     .  ,   ,  , ,    ,    imperium,  ,     ius gladii,        .    :  ,    ,     [132 - Caesar, VI, 13: Si qui s corum decreto non stetit.    ,  ,   ,     ,    .]   ,           ,         .      ,   ,    ,    ,      [133 - Ibid.: Neque his petentibus ius redditur.].

    ,      ,          . , , ,             .       ,         .     ,       ,                 ,     .       ;         ,    .       ,           .       y   ,      , a [134 - Caesar, VII, 32: Legati ad Caesarem principes Aeduorum veniunt oratum, ut civitati subveniat quod duo magistratum gerant et se uterque eorum legibus creatum esse dicat.].       ;  ,            [135 - Desjardins (Gographie de la Gaule romaine, II, 529)        .        .    (VI, 13),            ,    ,         .      .].             ,   ,        .       .    ,     .    ,              ,   [136 - Caesar, VII, 1, 2: Principes Galliae indictis inter se conciliis, silvestribus ac remotis locis Profitentur Carnutes se nullum periculum communis salutis causa recusare et quoniam inpraesentia obsidibus cavere inter se non possint, ne res efferatur, ut iureiurando ac fide sanciatur, petunt, collatis militaribus signis, quo more corum gravissima rimni continetur        ,      ,       ,    .      (Histoire de France, I, 63, . 1835 ):         .       ,    .        .    ,            .   ,     ,   ,     ,       ,   .         ,         y .         -   ,     .   ,    ,          .                bello abesse consuerunt (LV, 14).].       ,   .

,  ,                ,        . ,        [137 - Desjasdins. Gographie de la Gaule, II, 529.]




  .


   .

   ,     (https://www.litres.ru/pages/biblio_book/?art=64940382)  .

      Visa, MasterCard, Maestro,    ,   ,     ,  PayPal, WebMoney, ., QIWI ,       .



notes








1


.      Revue Historique, 1889, nov.-dc.




2


 , 1890, .




3


       .




4


              y   1871.,           Ecl Normale Suprieur.




5


., ,         ,       (Monod),    ,  ,          Rev. Hist 1889, nov.-dc.




6


       .




7


, ,             ,              ,    (Gesammelte Abhandlungen, p. 597)  .  (Deutsche Rechtsgeschichte, II, 2).




8


.                   ..      , . I, . XVI; 2228; 604607. (., 1899).       .




9


     y   ,      (   1898. . .  ).




10


   ,      (. Guiraud, Fustel de Coulanges, pp. 138; 143),  , ,     (c., , runner, Deutsche Rechtsgeschichte, II, 2).




11


   : 1)          ; 2)  .           ; 3)         .      .              ,   ,   ,  .  ,        ( 19- )       ,   ,    .




12


    .     ,      .

     ,       .    , .  ,   - .    .                軠  ( )   ().      ,    ,        :        ,       . .       ,          ,     ,      ,      ,     ,   ,    ,       ,         ,      .        aa  .  ,    ,      .         .    . ay    ,                 ,       !




13


           ,      :

        ,    .       .

   , ,   ,  ,        :       ,     .

  y    ,     .    ,   ,         : -,     ,    ; -,      .      , ,     , a  ;      ,   ,     .       :         ,  ;     ,  ,  ,         :       ,       ,        .     ,   .      ,    .  ,   ,    .       ,      ;      .       ,   ,               .   ,  ,   , a   ;   ,   ,     ,   :      ,           ,   ,    ;           ,       .        .




14


 :      V   ,      (. Hist. des instit, 2 d. p. 224).




15


       ,              .




16


 (. )      .  ,      ,        (. nepe.).




17


. . 178  .




18


, ,      ,      ,        ,        I   ..




19


      , ,     (Histoire des Gaulois avant la conqu?te romaine, Paris, 1873, 2 vol.)    (Histoire de France, tome I, 4 d. Paris, 1859; Etudes darchologie celtique, Paris, 1870)   : Laferri?re (Histoire du droit fran?ais. Paris, 1847, t. II); Chambellan (Etudes sur lhistoire du droit fran?ais. Paris, 1848); de Valroger (La Gaule celtique. Paris, 1879); Ernest Desjardins (Gographie de la Gaule romaine. Paris, 18751885); E. Glasson (Histoire du droit et des institutions de la France, tome I, Paris, 1887); P. Viollet (Institutions politiques de la France, t. I, Paris, 1890); ,    dArbois de Jubainville,   Revue celtique  Revue archologique (     ).




20


C. Alex. Bertrand, Archologie celtique et gauloise (P. 1876);    : De la valeur des expressions ?????? et ???????  Revue archologique  1876 ;  ,  Celtes, Gaulois et Francs (P. 1873)  La Gaule avant les Gaulois (P. 1884; 2. 1891): cp. dArbois de Jubainville, Les premiers habitants de lEurope (2 d. P. 2v. 1889).




21


Caesar, Bell. gall. I, 1: Lingua, institutis, legibus inter se differunt. Strabo, IX, 1: ??????????? ?? ??????. Ammian. Marcellin. XV, 11: Lingua, institutis, legibusque discrepantes.




22


.      ; ,   ,     ,    ,    (Gographie de la Gaule romaine, t. II, p. 519). ,     (Caesar, VI, 13)        ,          . ĒA ,  , ,    ()    ,           .     , -,   ,      . (      .)




23


De bello gallico, I, 30.




24


De bell. gall. V, 54.     ,            .




25


.   ,   ,   concilium  conventus.




26


Bell. gall. V, 27, etc.




27


Primo vere, ut instituerat (VI, 3).




28


Ibid.




29


VI, 3; 4.




30


VI, 44.




31


IV, 6.




32


V, 24.




33


VII, 1: Indictis inter se principes Galliae conciliis silvestribus ac remotis locis. Cp. VII, 63. Bo       totius Galliae concilium Bibracte indicitur; eodem conveniunt undique frequentes; multitudinis suffragiis res permittitur. Cp.  VII, 75. Bo   : Galli, concilio principum indicto ..




34


II, 14




35


V, 27.




36


VII, 1.




37


. Caes. VII, 2.




38


Ēy-- ,        ,    (. Le cycle mythologique irlandais. P. 1884, p. 5; 138139  Nouv. revue historique de droit, 1881, p. 195).   (Hist. du droit, I, 293),        ,    .        .




39


Strabo, IV, 4, 4 (edit. Didot, p. 164).




40


Caesar, VI, 15: Ante Caesaris adventum, aliquod bellum fere quotannis accidere solebat.




41


       . . Caesar, I, 31: Aeduos eorumque clientes; IV, 6: Condrusi, qui sunt Treverorum clientes; V, 39: Eburones, Nervii, Aduatuci atque horum clientes; VII, 75: Eleuteti, Cadurci, Gabali, Vellavi, qui sub imperio Arvemorum esse consuerunt; V, 39: Centrones, Grudios, Levacos, Pleumoxios, Geidumnos, qui omnes sub Nerviorum imperio erant.




42


, ,   civitas    ,  y  . .  , V, 54: Senones, quae est civitas magnae auctoritatis; V, 3: Civitas (Treverorum) equitatu valet; VII, 4: (Celtillus) ab civitate erat interfectus; I, 4: Cum civitas armis ius suum exsequi conaretur; I, 19: Iniussu civitatis; V, 27: Non voluntate sua, sed coactu civitatis; VI, 3: (Parisii) confines erant Senonibus civitatemque patrum memoria coniunxerant; V, 53: Omnes civitates de bello consultabant; VI, 20: Quae civitates commodius suam rempublicam administrare existimantur, habent legibus sanctum, si; VII, 13: (Avarico) recepto, civitatem Biturigum se in potestatem redacturum conf?debat; IV, 12: In civitate sua regnum obtinuerat.   urbs  civitas      (VII, 15): (Avaricum) pulcherrimam prope totius Galliae urbem, quae praesidio et ornamento sit civitati (Biturigum).




43


         .         .   ,    ,           .   30     ,     125  121   ..   Provincia.    ,   ,    ,    ,    60 ,  civitates.     ( , ,    ,    ,       ;         ): 1)  Aa: Convenae, Bigerrionenses, Benarnenses, Ituronenses, Tarbelli, Aturenses, Elusates, Ausci, Lactoratenses, Bituriges, Vivisci, Vasates, Nitiobroges, Cadurci, Ruteni, Gabali, Helvii, Vellavi, Arverni, Lemovices, Petrocorii, Santones, Pictones, Bituriges Cubi; 2)   : Turones, Andecavi, Namnetes, Veneti, Osismi, Curiosolitae, Redones, Ambivariti ( Abrincatui), Uxelli, Viducasses, Lexovii, Aulerci Eburovices, Aulerci Cenomani, Aulerci D?ablintes, Carnutes, Parisii, Senones, Aedui, Lingones, Sequani, Segusiavi, Helvetii; 3)  : Caletes, Veliocasses, Ambiani, Bellovaci, Atrebates, Morini, Menapii, Nervii, Viromandui, Suessiones, Remi, Eburones, Treveri, Leuci, Mediomatrici.          ,  . Meldi,     ,  Mandubii,     y.




44


Caesar, II, 4.    ,     50 000 ,     ,   30 000,   25 000,   19 000.




45


Caesar, II, 4: Hos posse conficere armata milia centum, pollicitos ex eo numro electa sexaginta.    (VII, 75)    ,    ,      .    35 000 ,    ,   12 000.




46


Caesar, I, 12: Pagus Tigurinus pars civitatis Helvetiae..: Onmis civitas Helvetia in quattuor pagos divisa est; IV, 22: Pagi Morinorum; VI, 11: n omnibus civitatibus atque in omnibus pagis partibusque; VII, 64: Pagos Arvernorum.




47


Caesar, VII, 15: Avaricum pulcherrimam urbem.       oppidum: Bibracte, Gergovia  y  oppida (I, 23; VII, 4; 34).




48


Caesar, VII, 15: Viginti urbes Biturigum; VII, 23: Ad defensionem urbium.




49


Caesar, I, II: Oppida Aeduorum expugnari; I, 28: Oppida Helvetiorum; II, 4: Suessionum oppida duodecim; II, 29: Cunctis oppidis Aduatucorum; II, 6: Oppidum Remorum, nomine Bibrax; III, 12: Oppida Venetorum; VI, 4: Iubet in oppida multitudinem convenire; III, 14: Compluribus expugnatis oppidis.

 (Hist. des institutions, 1, 95)   oppida   ,      ,      . , ,     oppida.    oppidum   ;    ,   .   : Vesuntio, oppidum maximum Sequanorum (I, 38); Noviodunum, oppidum Aeduorum ad ripas Ligeris (VII, 55); Lutetia, oppidum Parisiorum (VII, 57); Bibracte, quod est oppidum apud Aeduos maximae auctoritatis (VII, 55); Alesia, oppidum Mandubiorum (VII, 68); Vellaunodunum, oppidum Senonum (VII, 11).  ,       oppidum,   urbs (. VII, 4  VII, 36);       oppidum,    urbs       (VII, 68); Aa,       oppidum (VII, 13),     urbs pulcherrima (VII, 15).  oppida   ;  oppidum Genabum (VIII, 5)    (VII, 3);  oppidum billonum   ,   negotiandi causa (VII, 42);        ; mercatores in oppidis vulgus circumsistit (IV, 5).        ,    oppidani (II, 33; VII, 13; VII, 58; VIII, 27; VIII, 32).




50


     oppida . Caesar, II, 12; II, 32;  VII, 23.      castella. . , cunctis oppidis castellisque (II, 29); castellis compluribus (III, 1).    Aduatuca  castellum (II, 32).




51


  vici    y . . I, 5; I, 11; I, 28; VI, 43; VII, 17; VIII, 5.    . , ,   . . VII, 17: Pecore ex vicis adacto. Vicus Octodurus , -,  ,           (III, I).




52


    : aedificia: vii atque aedificia (III, 29; VI, 6; VI, 43; VII, 14);    ,      ,     . , , aedificium    - : (Ambiorix) aedificio circumdato silva, ut sunt fere domicilia Gallorum, qui vitandi aestus causa plerumque silvarum atque fluminum petunt propinquitates (VI, 30).




53


Caesar, I, 1: i omnes institutis inter se differunt.




54


Caesar, II, 4; IV, 21.




55


Caesar, V, 24: Eburones, qui sub imperio Ambiorigis et Catuvolci erant; V, 38: Ambiorix in Aduatucos, qui erant eius regno f?nitimi, proficiscitur; VI, 1: Catuvolcus, rex dimidiae partis Eburonum.




56


Caesar, V, 25; V, 54; VII, 31.




57


Caesar, V, 27: mbiri (locutus est non) voluntate sua fecisse, sed coactu civitatis, suaque esse eius modi imperia, ut non minus haberet iuris in se multitudo quam ipse in multitudinem.




58


,     Cingetorigi principatus atque imperium est traditum (VI, 8).




59


Caesar, VII, 4: Vercingetorix prohibetur a principibus.. expellitur ex oppido Gergovia Coacta manu egentium ac perditorum rex ab suis appellatur.




60


Strabo, IV, 4, 3: ?????????????? ???? ?? ??????? ??? ?????????.




61


Caesar, VII, 55: Magnam partem senatus (y ); I. 31: Omnem nobilitatem, omnera senatum, omnem equitatum amisisse (o   ); II, 5: Omnem senatum adseconvenire principumque liberos ad se adduci iussit (y ).        y  (V 54),  (III, 16),    (III, 17),  (II, 28),  (VIII, 21)  ..




62


    ,      . , ,    (I, 31) omnem nobiliatem, omnem senatum Aeduos amisisse,  ,       .




63


Caesar, VI, 20: Ad magistratum; VII, 55: Convictolitavim magistratum.




64


Caesar, VII, 32: Cum singuli magistratus antiquitus creari consuessent; I, 16: Liscus, qui summo magistratui praeerat.




65


Caesar, I, 16: Magistratui quem vergobretum appellant Aedui, qui creatur annuus et vitae necisque in suos habet potestatem; VII, 32: Cum singuli magistratus regiam potestatem annuam obtinere consuessent.  -,   ,    ,  ,  , y       y .




66


    qui summo magistratui praeerat (I, 16), a     intermissis magistratibus   (VII, 33).




67


Caesar, VI, 14: n publicis rationibus, graecis litteris utuntur.      ,         ,     ;     ,     .          in privatis rationibus (Ibidem).   ,  y      (IV, I, 5, edit. Didot, p. 150): ???? ?? ????????? ????????? ???????. , ,       ?????????,    -       ?




68


Caesar, I, 29: n castris Helvetiorum tabulae repertae sunt litteris graecis confectae, quibus in tabulis nominatim ratio confecta erat, qui numerus domo exisset eorum, qui arma ferre possent, et item separatim pueri, senes mulieresque.




69


       (VI, 20): Civitates habent legibus sanctum, si quis  leges     .         ,     (VII, 33),  (VII, 76), a   (II, 3).




70


Caesar, VII, 33.        alio loco, alio tempore atque oportuerit.




71


Caesar, VII, 33: Quiper sacerdotes more civitatis esset creatus. ,  ,           ,         intermissis magistratibus. ,      ,       .




72


   : Fratrem a fratre renuntiatum (Ibidem).       ,    (VII, 32).




73


Caesar, VII, 33: Cum leges duo ex una familia, vivo utroque, non solum magistratus creari vetarent, sed etiam in senatu esse prohiberent.




74


 ,  ,      (VII, 33): Quod legibus Aeduorum, iis qui summum magistratum obtinerent, excedere ex finibus non liceret. -     (  37),  ,       ,   : Placuit, ut Litavicus exercitui praef?ceretur. C, (IV, 4, 3)   .     ,      .




75


Caesar, VI, 20: Quae civitates commodius suam rempublicam administrare existimantur, habent legibus sanctum, si quis quid de republica a finitimis rumore aut fama acceperit, uti ad magistratum deferat, neve cum quo alio communicet Magistratus, quae visa sunt, occultant, quaeque esse ex usu iudicaverunt, multitudini produnt. De republica nisi per concilium loqui non conceditur.




76


Caesar, VI, 13: Plerique magnitudine tributorum premuntur.




77


Caesar, VI, 14: Druides neque tributa una cum reliquis pendunt.  (I, 103) ,      ;       .  ,          (VI, 13),   ,     .




78


Caesar, I, 18: rtori reliquaque Aeduorum vctigalia.   portoria y      ,     ,    ,    .  vtigalia          , ,           , a   ,   .   ,    (III, 8),  ,  y        .




79


Caesar, I, 18: Dumnorigem, complures annos, portoria reliquaque omnia Aeduorum vectigalia parvo pretio redempta habere.  redimere              -   (Cicero, Brutus, 22; Dig. XIX, 2, 29; L, 5, 8, 1).




80


Caesar, VII, 14: Druides a bello abesse consaerunt militiae vacationem habent.   ,  ,    ,     (VI, 15): Omnes in bello versantur.  , ,    , ,  ,       nilium rmanum,      .




81


Caesar, V, 56: (Indutiomarus) armatum concilium indicit; h more Gallorum, est initium belli; quo, lege communi, omnes puberes armati convenire consuerunt.




82


Ibid.: Qui ex iis novissimus convenit, in conspectu multitudinis omnibus cruciatibus affe?tus necatur.   ,  concilia armata  ,       : concilium       .     ,        ,          ,       ,    ???????? (Strabo, IV, 4, 3).




83


Caesar, I, 4: Orgetorigem ex vinclis causam dicere coegerunt. Damnatum poenam sequi oportebat, ut igni cremaretur. Die constituta, Orgetorix ad iudicium omnem suam familiam coegit         ;  ,     Helvetii, a  civitas,  ,   iudicium     .     ,          ,    (familia),     .     ,       .      ,      magistratus        ,       (ex agris).




84


Caesar, V, 56: Cingetongem, saris secutum fidem, hostem iudicat, bonaque eius publicat.




85


Caesar, VI, 13: (Druides) magno sunt apud eos honore. Nam fere de omnibus controverses publicis privatisque constituunt et, si quod est admissum facinus, si caedes facta, si de hereditate, de finibus controversia est, iidem decernunt; praemia poenasque constituunt.    ,    (IV, 4, 3).




86


         : Magno hi sunt apud eos honore.  ,        y ,   ,      ,  y   .      y aa:    , a            .          . . Strabo, IV, 4, 4.




87


Caesar, VI, 13: (Druides) considunt in loco consecrato. Huc omnes undique qui controvesias habent conveniunt.




88


Ibid.: Eorumque iudiciis parent.




89


Ibid.: Sacrificiis interdicunt.  ,      ,  , ,  (Hist. du droit, I, 126);         (V, 53, 54  56);      ,  ,        ,     , a  .    ,    , ,  in furto aut latrocinio comprehensi (. Caesar, VI, 16),     ,         ,       ;    ,          .




90


Caesar, VI, 13: Quibus ita est interdictum his omnes decedunt, aditum sermonemque defugiunt, neque his petentibus ius redditur neque honos ullus communicatur.




91


     , ,   ,         , a        ,   ,  ,    .




92


. , DArbois de Jubainville, Des attributions judiciaires de lautorit publique chez les Celtes,  Revue celtique, VII (tirage ? part, 25).




93


Caesar, VI, 13: niuria potentiorum premuntur.




94


Chambellan  . . Etudes sur lhist. du droit fran?ais (1848), p. 220223.




95


     servi. . V, 4S; VI, 19; VIII, 30.




96


Caesar, VI, 19: Servi quos ab iis dilectos esse constabat, iustis funeribus confectis, una cremabantur.  ,           (paulo supra hanc memoriam).




97


Diodor. V, 26.




98


Caesar, I, 4: Orgetorix omnes obaeratos suos, quorum magnum numerum habebat




99


Ibid. VI, 13: Plerique, cum aere alieno premuntur sese in servitutem dicant nobilibus.




100


Ibid. In hos eadem sunt iura, quae dominis in servos. ,            .  ,          . ,   ,     .




101


a ( )     . C. V, 48: i (       ) servo spe libertatis persuadet, ut litteras ad Caesarem deferat. Cp. VIII, 30: Drappetem Senonem, servis ad libertatem vocatis.   , ,  ,    .




102


Caesar, I, 4: Orgetorix omnem suam familiam, ad hominum milia decem, undique coegit. ,  -  familia      ,       ,   .




103


Ibid. I, 18: Dumnorigem suam rem familiarem auxisse et facultates magnas comparasse; magnum numerum equitatus suo sumptu semper alere




104


Ibid. VII, 32: Cotum, antiquissima familia natum, atque ipsum hominem summae potentiae et magnae cognationis.




105


Caesar, V, 45: Nervius nomine Vertico, loco natus honesto; VII, 32: Convictolitavem, illustrem adolescentem; VI, 19; Illustri loco natus; VI, 13: Nobilibus; I, 2: Nobilissimus Orgetorix; I, 31: Nobilissimi cuiusque liberos; I, 18: Homini nobilissimo ac potentissimo; I, 7: Nobilissimos civitatis (y eeo); I, 31: Nobilissimos civitatis (y ); I, 31: Omnem nobilitatem (y ); II, 6: Iccius summa nobilitate (y ); VII, 67: Tres nobilissimi Aedui.




106


Ibid. I, 31: Omnem nobilitatem; V, 6: Ut Gallia omni nobilitate spoliaretur; VII, 12: Omni nobilitate Aeduorum interfecta.  nobilitas   plebs. . V, 3: Ne omnis nobilitatis discesssu plebs propter imprudentiam laberetur.




107


Ibid. I, 31: Omnem equitatum; VII, 38: Omnis equitatus; VI, 13: Genus equitum; VI, 15: Alterum genus est equitum.  , , ,      equitatus     ,    ,         .




108


 ,   ,     ,  : Aeduos omnem nobilitatem, omnem equitatum amisisse (I, 31); omnis noster equitatus, omnis nobilitas interiit (VII, 38).




109


Caesar, VI, 15: Hi omnes in bello versantur; atque eorum ut quisque est genere copiisque amplissimus, ita plurimos circum se ambactos clientesque habet.           (bellum),  (genus),  (copiae).  ,      , , ,    .




110


 ,  a    ,    ,    , ,  , ,    .        : Homini nobilissimo  potentissimo (I, 18); antiquissima familia natum, hominem summae potentiae (VII, 32).   potentes  plebs (VI, II; 13),   ,     nobilitas (V, 3).   ,      ,   ,  ,      : Hanc unam potentiam noverunt (VI, 15). , ,       , a     ,     .




111


      ,       . . VI, 13.




112


Caesar, VI, 14: Volunt persuadere non interire animas, sed ab aliis post mortem transire ad alios. Diodor. V, 28; 31;     ????????? ??? ????????. . Strabo, IV, 4, 4 (ed. Didot, p. 164); Timagen. (ap. Amm. Marc. XV, 9); Pompon. Mela, III, 1.




113


      disciplina, .. , . . VI, 14: Magnum ibi numerum versuum ediscere dicuntur.




114


Caesar, VI, 14: Neque fas esse existimant ea litteris mandare quod neque in vulgum disciplinam efferi velint.




115


Ibid. VI, 14: Multi in disciplinam conveniunt et a parentibus propinquisque mittuntur. Magnum numerum versuum ediscere dicuntur. Itaque annos nonnulli vicenos in disciplina permanent.




116


 (IV, 4)     : a,   ; vates,    ,  ,   ,       .




117


Caesar, VI, 13: Omnibus druidibus praecst unus, qui summam inter cos habet auctoritatem. Hoc mortuo, aut, si quis ex reliquis excellit dignitate, succedit, aut, si sunt plures pares, suffragio druidum, nonnunquam etiam armis de principatu contendunt.




118


 ,   ,   (VI, 13): Disciplina in Britannia reperta. ,      (existimatur).




119


a         sacerdotes   ,     (VII, 33),  ,  -   rtus per sacerdotes more civitatis. ,     ,  ,    ,    .




120


Caesar, VI, 13: Illi (druides) rbus divinis inter sunt, sacrificia publica ac privata procurant, religiones ( ) interpretantur; VI, 16: Administris ad ea sacrificia druidibus utuntur.  (V, 31)  ,          .




121


  a: Rebus divinis praesunt.       ,  : Neque druides habent, qui rebus divinis praesint (VI, 21).    ,      ;  , ,         .   ,       .  ,   ,   ,    ,     .




122


      La cit antique. . . III, . 1213.




123


Caesar, VI, 13: Qui aut privatus aut populus eorum decreto non stetit, sacrificiis interdicunt.




124


Ibid.: Haec poena apud eos est gravissima. Quibus ita est interdictum, hi numro impiorum ac sceleratorum habentur; his omnes decedunt, aditum sermonemque defugiunt, ne quid ex con tagione incommodi accipiant, neque his petentibus ius redditur neque honos ullus communicatur.




125


Diodor. V, 31.




126


Caesar, VI, 13: Magno hi (druides) sunt apud eos (Galios) honore. Strabo, IV, 4, 4. Diodor. V, 31.




127


Caesar, VI, 14: Druides a bello abesse consuerunt, neque tributa cum reliquis pendunt; militiae vacationem omniumque rerum habent immunitatem.




128


      ,  ,    Desjardins (Gogr. de la Gaule, II, 529; 538)  Glasson (Hist. du droit fran?ais, I, 98):        .




129


,    ,    ,   ,    ,  -    .    ,     ;   ,       ,       .




130


Caesar, Ibid.: i certo anni tempore, in finibus Carnutum considunt in loco consecrato. Huc omnes undique qui controversias habent conveniunt, eorumque decretis iudiciisque parent.




131


Caesar, VI, 13: Fere de omnibus controversiis publiacis privatisque constituunt, et si quod est admissum facinus, si caedes facta, si de finibus controversia est, iidem decernunt; praemia poenasque constituunt. Strabo, VI, 4, 4.




132


Caesar, VI, 13: Si qui s corum decreto non stetit.    ,  ,   ,     ,    .




133


Ibid.: Neque his petentibus ius redditur.




134


Caesar, VII, 32: Legati ad Caesarem principes Aeduorum veniunt oratum, ut civitati subveniat quod duo magistratum gerant et se uterque eorum legibus creatum esse dicat.




135


Desjardins (Gographie de la Gaule romaine, II, 529)        .        .    (VI, 13),            ,    ,         .      .




136


Caesar, VII, 1, 2: Principes Galliae indictis inter se conciliis, silvestribus ac remotis locis Profitentur Carnutes se nullum periculum communis salutis causa recusare et quoniam inpraesentia obsidibus cavere inter se non possint, ne res efferatur, ut iureiurando ac fide sanciatur, petunt, collatis militaribus signis, quo more corum gravissima rimni continetur        ,      ,       ,    .      (Histoire de France, I, 63, . 1835 ):         .       ,    .        .    ,            .   ,     ,   ,     ,       ,   .         ,         y .         -   ,     .   ,    ,          .                bello abesse consuerunt (LV, 14).




137


Desjasdins. Gographie de la Gaule, II, 529.


