 
  


- 
  ,    ໠       .      ,     XIX ,     ,    .

      - . , ,        ,      ,       .

        ,     .     .

       ,  , ,   .

  PDF A4   .





 

 



 

  ( ),

  (-   ),

  ( ).



:

     (    ),

     (   )




   .     - 


                 .       ,        ,      .    ,     ,    .,   ,  ,     .








,       . (. 1931. . )  ,               .

    ,       ,    (1982),   (1986),     (1997)    (2004).

  ,   ,   ,    ,       .           -. .         . ,  .      ,      .

     .        ,  1919      .    -  ,            .      1897     ,         .      ,    .

    .,       XVIIIXX ,         ,   ,  -,   .       .

         - ,                 XIX .             1989    ,  100-     .    ,   ,              ,      .

            ,  .         .        5  : Dziennik Jzefa Kopcia brygadiera wojsk polskich (1995)       ; Dwa polskie pamietniki z Syberii XVIIXVIII wiek (1996)      XVIIXVIII ;   , Diariusz wiezienia moskiewskiego, miast i miejsc (1997)    ,   ;   , Pamiec dziel polskich. Podrz i niepomyslny sukces Polakw (1997)   .     ;  , Znaczniejszych przypadkw pewnego z Syberii powrotnego Polaka w 1801 roku (1998)      ,     1801 .

 ,  1991 ,            1928  Dzieje Polakw na Syberji (   ).         Polacy w Syberji (  ),    -  1884.

           .                 .        ,       ,   .         .

      .           ,         ,      -    .

         2008      Przeglad Wschodni ( ).

    .  .,     .



- 







            .   -             .      ,  ,     ,      -   XIX .

  ,    ,   ,  ,          .  1906              ,       씻[1 - Emilia Platerwna jako folklorystka. Oprac. W.Bruchnalski // Lud. 1906. T. 12. S. 183.].                  . ,  ,       ,   -      ,    ,  , ,      ,    -,    ,     [2 - Z pamietnika M.Marksa Witebszczanina. Oprac. W.Bruchnalski // Lud. 1922. T. 21. S. 136153.]. ,        ,    ,    ,     .         ,   ,          .

           .             1970- [3 - Slabczynscy W.T. Slownik Podrznikw Polskich. Warszawa, 1992; Lukawski Z.Ludnosc polska w Rosji. Wroclaw, 1978; Kietlicz-Wojnacki W. Polskie osiagniecia naukowe na obczyznie. Lublin, 1980; KijasA. Polacy w Rosji od XVII wieku do 1917 roku. Slownik biograficzny. Poznan, 2000. S. 211212.].           .               ,    ,     ,      .

   -          .         ,     1931 [4 - ,   (18161893) //   . . 3. -. . ... , 1931. . 308.               ,           .].        ,        [5 - ..   . . ., 1934. . 233234.].      ,      ,        .            -       .             . .        .     25-      1863.    (    Powstanie Styczniowe. Materialy i dokumenty)         ,      ,     ( ..   ,  ,  )[6 -  . -       19501980- . // - ,    . . . , ., ... ., 2011. . 310311.].   ,         ,      .                  ,       [7 - .., ..        (18641866) // -  . T. 2. . .., .., ... ., 1963. . 110114,  ..-     XIX . .-., 1964.].          ,         [8 -  .  .       //     XIXXX. . ... , 2007. . 104114; Idem. -      XIX.        // Polskie dziewietnastowieczne pamietniki i listy z Ziem Zabranych  rola i miejsce w badaniach historycznych. Red. W. Caban, L. Michalska-Bracha. Warszawa, 2017. S. 285298; Idem.      // ii . i -- . 2017. 5. . 115130.   : Leonczyk S. Maksymilian Marks  uczony, bojownik o niepodleglosc Polski // Polacy w nauce, gospodarce i administracji na Syberii w XIX i na poczatku XX wieku. Red. A. Kuczynski. Wroclaw, 2007. S. 307315; Idem, Maksymilian Marks i jego dzialalnosc naukowa na zeslaniu w Jenisejsku na Syberii Wschodniej // Galicja a powstanie styczniowe. Red. M. Hoszowska, A. Kawalec, L. Zaszkilniak. Warszawa-Rzeszw, 2013. S. 287295.].  ,         ,    [9 -  ..  .      //  :    . . .. . , 2001. . 152164; Idem.  .          XIX  //   , , :  XVII (64)  -  ,      2. . 1. , 2012. . 146148;  ..          //   :  IV  -   420-     . , 2017. . 376382;  .  :   1821  1840. // ii . 19951997. 13.].

     ,          .      1888 . ,        ,                  ,        . ,         .   ,   ,        ,    .      ,        ,     .            ,     , ,        .  ,          .

 1891             ,            .   [10 - Tyrowicz M. Edward Bonifacy Pawlowicz // Portrety ossolinskie. Antologia wspomnien. Wybral, oprac. ibiogramami opatrzyl E. Adamczak. Wroclaw, 1992. S. 103109.].

        ,  1971 .               .    ,    ,      1860- ,          [11 -  ..      //       XIX.  XX. . .. , .. , .. . ., 1971. . 154.].  ,         ,              [12 -  ..  . 152.].     .  ,    ,                 XIX .         .

 ,          ,            [13 -  .  .  . ., 2002.].      ,    ,              [14 -         . .  (i i  ii i ii . ),               .  ().         L 3454.]        (    )[15 - .95. . 1  1863. . 132.],         .    ,    ,      [16 -       . .. .       . 2141/10. .].

     ?       ,     .     1816 .    ,       ,      .        ,      ,    [17 - i ii iy i. . 1781. . 35. . 10, . 6.].     :        ,  ,    .

       ,      .      ,      .  1857             ,   1861   [18 - Kijas A. Op. cit. S. 211.].         , ,        ,             .          ,              .              .   ,          -    .  1866          ,    II.                     [19 -     :  :       /  . . -,  , . .  [ .]. . 1:       : . 2:   / . . . , . . . 1928. C. 237238.].     ,    ,     .         ,      .        :     .      5  1893    76 .      [20 - . -.   . () //  . 1893. 38. . 78.],    [21 -               1935 .].

 ໠ ,    ,          (18211840),     (18411860)   (18611864),    (18661867) , ,   :   (18671868)   (18691888).      ,    ,             ,   .     1816 ,      ,      1772 , ..            .  ,      I           ,          .  ,           ,   ,    .       ,       ,   ,     ,    .

    :   ,     ,  ,  ( .. ), ,    .

     .  ,           ,    ,   . ,     ,      XIX . , , ,           ,     .       ,       .

       -        XIX .        :           ,          .       .

,          ,   .      :       , , , , , ,  ,         .  ,             [22 -  . . 36.].    ,          .  , ,                 .

  ,  ,  -     ,          17721816 ,  , ,  .       ,   .   , ,             .    ,   ,          -   .        ,  ,        ,      ,  ,            [23 -  .. Op. cit. . 381382.].

     18411860 , ,          .           :       ,     .            , ,   ,   .

           ,    .                .               .         ,   ,  ,    .       ,   18491855.     .   ,       ,   ,  ,  .                I.            II, ,          ,             .

      ,                .      ,      .        ,   ,         .

              .               .   ,    ,     ,   .                .

       .                 ,           1860- .        .           .      ,      ,   .

       ,       .          :            .      ,                , ..    ,    1831.  [24 -  . . 170.].

            15 (27)  1861.,           ,          .    - .          .         ,       ,      : , ,   .

                 .         .  1863      ,  ,  ,  ,    ..               [25 - .:  ..,  ..        (18641866) // -  . . 2. , 1963. . 110114.].

         ,   4-        .      (  )     .  ,     1863.   do lasu ( ),       .   ,     .          :     . ,     ,  - .      .        .     ,   .    ![26 -  . . 196.].

     ,   ,          15  1863.  12  1864.         .    ,      .   1865.         [27 - .: Kijas A. Op. cit. S. 212.].

   , ..   ,         18661867 .    1866    .        .        .      ,    , ,        ,       ,      [28 -  . . 198.].

 ,        ,     1866   . 4 1866        II.             .         -  .       1866      ,   ,     ,   [29 - .:   . ., 1928. . 237.].      30  31  1866    .  17          . 11          . 14  1866.       .              .



24      ,         ,               . ,  9  1866    ,               . ,   ,    ,      .

      .  ,         ,     ,   . 5 1867     , , ,     (  ),      ,    .    ,  ,      .              .        ,      . ,        ,             .     ,    ,     ,   ,  , ,     .  ,  ,    50     ,     ,       [30 -  . . 229.].

  ,          ,      ,   :      ,       ,        ,   [31 -  . . 228.].          ,    :         ,  ,    [32 -  . . 241.].

         .          - .   ,               .        , :    ,            ?.   ,     .     ,     .  ,          .   ,          . 15  1868          .

        18691888 .         7000    100 .   ,   ,    ,  .          [33 -  . . 257.].            1869 .    ,  -    .  -    .   !    [34 -  . . 265.].  ,               , ,     400    .          1863 [35 - Glebocki . Fatalna sprawa. Kwestia polska w rosyjskiej mysli politycznej w latach 18561866. Krakw, 2000. S. 352353; Gluszkowski P. Dwie Rosje wobec powstania styczniowego // Polskie powstania przeciw Rosji a Europa. Red. L. Adamski. S. Debski. Warszawa, 2016. S. 239266.].

     ,        .         ,    .        .            18751876 .      18731883.  :      ,     ,  ,  - ,          (Paeonia anomala)   (Cypripedium macranthos),           [36 -  ..     , 18731883 //   . . 55. , 1887. . 31.].

          .          .  1870.       ,    1871.         ,   .     ,    ,  .             12 ,       .     ,              . , -  - ,      .  1874        .,     ,        .        -    ,      [37 -  ..          15941893 . , 2016. . 476.].

,     -   .          . ,    ,     .                           .  1877         [38 - .:              1907  //       1907 . ., 1908. . 152153.],  -        [39 -  .    //  . 1989. 23.].

       .  ,      ,    .         [40 -    . . 595 (     ). . 63. . 340. .25.]       .

   ,            .  1872        ,      .         .    :   ,   ,             .      - ,    .         . ,  ,    ,  ..     .    ,      ,        .     ,       .      ,    : ,    ,     .  ,  [41 -  . . 271.].

              .         :  ,  ,        .  ,  ,    ,  .     ,     ,   .  -    .  !   ,     . ,   , :   ,    .  -   ,   [42 -  .].       ,     ,  ,       ,        ,       .   , ,         . 10    .   ,  1874 ,        .   ,    ,  30  1876    [43 - Wjcik Z. Aleksander Czekanowski. Lublin, 1982;  . . 269.].

 1875            .   ,     ,   ,            . . ,     ,       .    , 3  1881 , , ,        [44 -     . . 18. 1882.].   ,        1883     [45 -  . ,      //  . 16.09.2009.].            ,           .         .  1882           -         .       ,              .   ,      161 .

  1878       ,        .    14     -    ,   ,               [46 -      .].

   ,       ,       .           [47 -   //  . 1883. 12.].

  ,   ,             ,      ,      .      ,     ,   :          ,       .         [48 -  .. Op. cit. . 233234.].

 ,     ,        ,     ..          ,     .            13  1887         [49 - L. M. 13 lut. 1887 r. // Ossolineum Wroclaw. Szczatki. Poezje M[aksymiliana] Marksa w 1869 r. zebrane i dopelnione w Jenisejsku w 1889 r. Pol. XIX w. Sygnatura 3453/I. K.59f60.].

 ໠      XIX , - ,  ,      ,   .             ,   .       ,     . ,     ,   ,      .    ,        .           .         ,      . ,         [50 - C.: Sliwowska W. Ucieczki z Sybiru. Warszawa, 2005.].            ,     ,     ,         .

 2019               ( ,  ,  ,     )     .         .

      ,         .         .  .    ...          .       --  ii   ,    ,    ,        . ...         -  .

             ...   (  )       .

      .            .



, 5  2019.,
 ,  ,  
   




  1821  1840.



I

           ,  ,    ,        - ,  - .     ,     ,    !      ,         .       ,     ,    ,  --.    ,    ,   !    , , ,      ,     -  .       (, , )    (, )      ;      ([51 -      1-  -  (. 17931853)  ()  (18121878)  1850- .       ,     . .       ,        ,   .     .], , )    ,     ,      ,      [52 -     . ,      .]    ,    ,    ;        . !   ,     !

      (..    ,      1742.)        .  ,           -  .         ;    ( )    ()  ,   ,    ;    ( )         ,        ,   .       ,        ;        ,   ,  ,    ,   ()   () .

 ,  , ..      ,          , ,  1),     . : , -,   , ,    ,  ,          .         ( ),     .     ,                 ,     .            ,     .        ,           ; ,      ,      ,          .        .

,   ,    :    ,      .  , ,       ,    .     ,        .      (     ,  ,   )  ,              ,     .             .   ,    ,       [53 -    (17541837), -.    .  1826.       ,        .],  -  .          ,      .      (),   (,      ),   (, ),     ,    (, ), , ,  (,    ,   ).      ,  ,  ,          .

     II,              .         ,       1791 ,   [54 -    (17471797) ,  ,   ,      1781 .],     40 000    .         ,     .         ,   ,       !    , ,        ,    ,   ,   .        ,     .           .            ,        ,    ,  .              ,  ,      .   ,    ,        .       -  .       .  !     ,  ,   .

-       :        ;  ,             ,   .      , , ,          ,          ().    , ,       .

   ()!    ,           !        ,   ,     ,     ,         ,     . !   ?

     ?   ,   ,    ,   .         .

  ,      .              .    -  (,     ,  ),            .     , -    ,    .         ,        ,  . ,      ,    ,          .     ,          .     ,  ,     ,  vulgo, ..   .    ,     ? ,   [55 -        .].

       [56 -  ,  ,    .             .    ..   .. .        .].    ,     ,     [57 -        (17341790), ,    ,          .         .]  -[58 -    (17121782),  ,     .           .];      ,  [59 -   (17311760),          .          .],    , ,  ,     (,       ),         ,    , ,      ,        ,       ,   [60 -  ,  ⻠         .. .]  --[61 - -, .    (17711806),      .         . ,    1830.],         .    ,        ,          .       ,        -    ,  ,    .       ,      ,           . , ,   !          ;     !      ,        .

        ,   , ,  ,  ,    ,         .        .              ,    . ,     .        ..      .

      ,      ,   ,    ,    ,       ,       , , , ,            .   -         ,     1215[] (   34 [] [])  .      ,   ,      -         ,      ,          .

     ,       .     ,      .       1 [] [],         [62 -     ,   50 .].         ,         .       ,            ,    .

     .     ,        ,   , ..    , , ,        .              ,   ,          ,     ,      .

     ,        ()     ,          ().     ,  ,  ,    .

   ;       , , , , , ,  ,         .  ,             ,          .  ,  ,      ,        ,    -        ,    ,  ,   ,   ,  .       .        [63 -  ()  ,     18031884 ,            .        .]    .               . -       ,     .

      -,       .          ,         .        ,         ,    .     ,      .          .     ,  ,                .

    ,      ,      ,                 , , ,   ,  ,    ,   .       ,  ,         ,        - .    ,     ,             .   ,       .     ,        [][64 -  .]  ?

    [65 -     .  1786.        .]         . .      .         -    ,   ,              .    -           ,  -,  ,          .    ,    - ,      ,  -       ,  :     ?     ,         ;    ,    ,        .         . ,  ,       ,  ,      : , ,  !   ,      -.  , ,  ? ,  ,  ,  .   ,  . ,   ,  !       .




  .


   .

   ,     (https://www.litres.ru/maksimilian-marks/zapiski-starika/)  .

      Visa, MasterCard, Maestro,    ,   ,     ,  PayPal, WebMoney, ., QIWI ,       .



notes








1


Emilia Platerwna jako folklorystka. Oprac. W.Bruchnalski // Lud. 1906. T. 12. S. 183.




2


Z pamietnika M.Marksa Witebszczanina. Oprac. W.Bruchnalski // Lud. 1922. T. 21. S. 136153.




3


Slabczynscy W.T. Slownik Podrznikw Polskich. Warszawa, 1992; Lukawski Z.Ludnosc polska w Rosji. Wroclaw, 1978; Kietlicz-Wojnacki W. Polskie osiagniecia naukowe na obczyznie. Lublin, 1980; KijasA. Polacy w Rosji od XVII wieku do 1917 roku. Slownik biograficzny. Poznan, 2000. S. 211212.




4


,   (18161893) //   . . 3. -. . ... , 1931. . 308.               ,           .




5


..   . . ., 1934. . 233234.




6


 . -       19501980- . // - ,    . . . , ., ... ., 2011. . 310311.




7


.., ..        (18641866) // -  . T. 2. . .., .., ... ., 1963. . 110114,  ..-     XIX . .-., 1964.




8


 .  .       //     XIXXX. . ... , 2007. . 104114; Idem. -      XIX.        // Polskie dziewietnastowieczne pamietniki i listy z Ziem Zabranych  rola i miejsce w badaniach historycznych. Red. W. Caban, L. Michalska-Bracha. Warszawa, 2017. S. 285298; Idem.      // ii . i -- . 2017. 5. . 115130.   : Leonczyk S. Maksymilian Marks  uczony, bojownik o niepodleglosc Polski // Polacy w nauce, gospodarce i administracji na Syberii w XIX i na poczatku XX wieku. Red. A. Kuczynski. Wroclaw, 2007. S. 307315; Idem, Maksymilian Marks i jego dzialalnosc naukowa na zeslaniu w Jenisejsku na Syberii Wschodniej // Galicja a powstanie styczniowe. Red. M. Hoszowska, A. Kawalec, L. Zaszkilniak. Warszawa-Rzeszw, 2013. S. 287295.




9


 ..  .      //  :    . . .. . , 2001. . 152164; Idem.  .          XIX  //   , , :  XVII (64)  -  ,      2. . 1. , 2012. . 146148;  ..          //   :  IV  -   420-     . , 2017. . 376382;  .  :   1821  1840. // ii . 19951997. 13.




10


Tyrowicz M. Edward Bonifacy Pawlowicz // Portrety ossolinskie. Antologia wspomnien. Wybral, oprac. ibiogramami opatrzyl E. Adamczak. Wroclaw, 1992. S. 103109.




11


 ..      //       XIX.  XX. . .. , .. , .. . ., 1971. . 154.




12


 ..  . 152.




13


 .  .  . ., 2002.




14


        . .  (i i  ii i ii . ),               .  ().         L 3454.




15


.95. . 1  1863. . 132.




16


      . .. .       . 2141/10. .




17


i ii iy i. . 1781. . 35. . 10, . 6.




18


Kijas A. Op. cit. S. 211.




19


    :  :       /  . . -,  , . .  [ .]. . 1:       : . 2:   / . . . , . . . 1928. C. 237238.




20


. -.   . () //  . 1893. 38. . 78.




21


              1935 .




22


 . . 36.




23


 .. Op. cit. . 381382.




24


 . . 170.




25


.:  ..,  ..        (18641866) // -  . . 2. , 1963. . 110114.




26


 . . 196.




27


.: Kijas A. Op. cit. S. 212.




28


 . . 198.




29


.:   . ., 1928. . 237.




30


 . . 229.




31


 . . 228.




32


 . . 241.




33


 . . 257.




34


 . . 265.




35


Glebocki . Fatalna sprawa. Kwestia polska w rosyjskiej mysli politycznej w latach 18561866. Krakw, 2000. S. 352353; Gluszkowski P. Dwie Rosje wobec powstania styczniowego // Polskie powstania przeciw Rosji a Europa. Red. L. Adamski. S. Debski. Warszawa, 2016. S. 239266.




36


 ..     , 18731883 //   . . 55. , 1887. . 31.




37


 ..          15941893 . , 2016. . 476.




38


.:              1907  //       1907 . ., 1908. . 152153.




39


 .    //  . 1989. 23.




40


   . . 595 (     ). . 63. . 340. .25.




41


 . . 271.




42


 .




43


Wjcik Z. Aleksander Czekanowski. Lublin, 1982;  . . 269.




44


    . . 18. 1882.




45


 . ,      //  . 16.09.2009.




46


     .




47


  //  . 1883. 12.




48


 .. Op. cit. . 233234.




49


L. M. 13 lut. 1887 r. // Ossolineum Wroclaw. Szczatki. Poezje M[aksymiliana] Marksa w 1869 r. zebrane i dopelnione w Jenisejsku w 1889 r. Pol. XIX w. Sygnatura 3453/I. K.59f60.




50


C.: Sliwowska W. Ucieczki z Sybiru. Warszawa, 2005.




51


     1-  -  (. 17931853)  ()  (18121878)  1850- .       ,     . .       ,        ,   .     .




52


    . ,      .




53


   (17541837), -.    .  1826.       ,        .




54


   (17471797) ,  ,   ,      1781 .




55


       .




56


 ,  ,    .             .    ..   .. .        .




57


       (17341790), ,    ,          .         .




58


   (17121782),  ,     .           .




59


  (17311760),          .          .




60


 ,  ⻠         .. .




61


-, .    (17711806),      .         . ,    1830.




62


    ,   50 .




63


 ()  ,     18031884 ,            .        .




64


 .




65


    .  1786.        .


