 .  
  


      -,      .      ,      :    ?            ,            .





 

 .  



:

  ,  .. ,

  ,  .. 

 

    ,       . 

            , ,     , - .              .

     ,              ,      .

    , c  ,        ,           . 

          ,      ,    , ,    ,     ,  ,    .

        .    ,   ,     ,   ,   ,         .








         .       ,       :     ,     .             .    ( ,  )     .            ,  .    - 2020 (  hessBase   1986 .)  8 .  , ..           (   1560 .,    ) [141].

   ,      .        ,       .     -    ,      (      ),   , ,  ,      .       ,        ,   ,         ,        (     ,    ).        .

   ()     ,      ,        .    ,      ,   .    : -,          (, , ,    , , - )    (, , ,  , , ); -,     , ,      ,      :    ;      : , , , , , ,        ,        ; -,       (  ,  : , , , ).

    ,   ,         ,    ,          (-),     ,    .

   , , , , -, , ,   .          . ո   Homo ludens (1938 .).            .                    (. , . , . --, .   .).

-    . , .., .. , .. , . , . , .., ..   .

      .. , .. , .. , .. , .., .. , .. , ..   .     .



        8  :

1.         .    , . , . , ... , .., . , . , . , . , .., .. , .. , .. , .., ..   .. , .. , ., .   .         (        ).   : .. , .. , .. , . , . , . , .. , .. , . , ..   .

2.    ,    ,  ,  -      (.. , .. , .. , .. , .., ..   .).          .        2015 .    ,    .      .        .

3.  .   . , . , . , ., . , .. , .. , . , . , ., .. , .. , . , ..       ,     .  ,    ,        .   ,             ,          (H.Murray A History of chess, 1913      ,       ).

4.    ,  ,    ,       ,  ()  ,     - .   /      . Eisele.         . Binet, A. de Groot.

5. -      .          . , .. , .. , .. , .. , D. Shank, .. , .. .

6.       JacobCessolis,      . , .   .

7.       ., .. , .. , .. , .K.   .

8.     ., ., .            ,         .

          ,    . ,   .   .   :      ,     ,           .

     ,       . -         : ..     -  2009 ., ..        2013 .      : Florian Vaulon (https://www.google.ru/search?hl=ru&tbo=p&tbm=bks&q=inauthor:%22Florian+Vaul%C3%A9on%22&source=gbs_metadata_r&cad=2) Chess, Philosophical Systematization, and the Legacy of the Enlightenment 2008 .



 ,     ,      -         . ,       ,           .

        ,    ..  ( ), ..  (    ), ..  (   ), ..  (-  ), .ո, . , . , .  (  ), ..  (     ), .. , ..  ( ).

          ,           ( 2012 .   ),     ,     (   ),      ,     YouTube     ( 2015 .),       (      .. , . )    .., .. , .. ,         .. .



                 ,    ,        .

         -   , ,  , ,   , .  ,    ,    , , .    -    ,     .




 1.   



     ,       ,    ,   ,        .  ,                ,      .




1.1  .  


     ,  .

 



     XIX .,            [8].         ,      ,        .       (,    ,    ),       [90, 91, 92, 93].

         .     ,   5-       ,       .         .         ,    ,    ,          .    ,         ,         [4, . 624-625].      :         ,    .          [5,.114].

       - (. ո, . , . , . , ., . ), - (.. , .., . , . , . ), - (. , .. )  [38].      ,    ,   ,     .

      .

   ո   Homo Ludens              .    ,   ,    :       ,   [113, . 4]. , , , ,   ,   .  . ո   ,     [113, . 9].

               .       .    ..  [100, 101, 102]  ,          (,    ) [100, . 5].       ,     , , ,  ,  ,  ,    ,     .  ,        . ո  ,    .

     ?    .   ,    - ,     , .   ,    ,   , ,      ,   ,    .           .        ,           [113, c. 41].

..       [41, . 14]     :  ,    , -  ,   ,   ,   ,      ,   .   ,        .

        . -,     ,  -.   . ո,         ,     ,  [113, . 42].

-,         ,      ,   .    ,         ,        - ,      .    ,        ,     ,        .      ,   ,     .   ,        ,      [104].

-,          ,   ,  .   . ,        .   - ,     [41, . 10].      :     ,       .     ,    ,      ,           .

,    ,     ,    ,       ,       .

       ,     .     :   .   ,  ,    [88].  ,       - [96].   ,     ,     .       .     ,  ,    .

. ո       ,     .      ,      .  ,   . ո,  .   ,             - .        .

         ,        [48].     ,  , ,  , ,  ,     .

    .    .      ,   .      .       .

       .            (,  ,  ),    ,  ,  .       ,  ,       , ,  .

      ,  . .     ,     .      ,        ,    .                 [99].

  ,  .      ,   :     ,  ,    [25].       :   -  -  ,    ,     ?    . , , , ,     .           .

        ,    ..     [45].  ,  . ,        [49, . 474]. ,      ,     .        , c      .         ,    ,  .       ,   ,  ,        [127].

           (. ),  ,   .     ,       (     ),       [17].      ,   ,     .

     ,    .   ,   .       ,      ,  , .   -   ?   , ,   .

       .   ,   ,  ,      .        1904 .  :    .  ,  .       [ : 6].          .   ,          , ,      ,       , , ,   ,     ,   ,  ,  .  .

      ,    ,   .           .        ,      ,         .    ,      ,     .

         : , , , .           ,      -   [129],     ,         .

  ,        ,     ,        .     :          ;       ;          ;     [93, . 78].   ,  ,      (,   , , )    . ,       ,    ,   ,    .

             ,  . -- [87].          .          ,      ,      ,      .     ,      , ,   ,    .

 ,   XV       ()    ,   .

. ո      ,    .     .   ,     -    ,      ,    [113, . 61].  ,      .       :     ,                   [113, . 61].         .

     .    ,        .          .     ,   ,  ,     , ,      , -    [15].   ,    ,      ,    ,      ,      : ,   ,    ..        .

          ,         (.:  1).



 1

    










      5  :  , ,  ,  ,  .       ,  ,     ,    ,     (   )    .     ,  ,     (   ,    ,   : William Caxton The Game and Playe of the Chesse (1474)), ,    .  ,                 2-  1920- . ..  :    ,        ,     , ,      , ?            酻 [1, c. 19].                  .

  . ո,  ,     1977-1998 .        - ,  --   c 1938 .   .         . ո,      ,          ,        .

 2020 .    ()  190  .      .  ,   ,   ,      ,      .     -  ,     ,     , ,  .

         (     Chess.com   2018 .   23 . ,    2020 .  43 .).

       ,    .     . ,  ,         .




1.2 -   .   


   ,     ,    . 

 



    ,            ,   ,         .

,  ,    ,    ,   (     )         ,    . ,    ,     , ,      V  VI .         32     64 : 16      16 -  .      ,  ,  ,  ,   (- )   .    ,  ,        [73].

      ,   ,         ,   , ,      [160].  ,  ,          ,      ,     , , , ,     .      , , , , , ,       .   :   ,     [165].      . ,           , .           ,       ,  ,         ,     . ,   ,    ,   .

       .        ,  .    .    ,     -,    ,   [165, . 20].   .     ,       ,       .

,          ,       ,     .       ,         (  5-5=0  5?0=0)  ..        ,        .

     .              ?          .          ,     .     -        , ..          .           .       ,    [74].

,      ,        .      ,   .             ,   ,   [97].

, -    ,  ,   .    :    ,     ,    .

       ,   ,    :      ?          .     ,                .       ,   ,   .

      symballien,        ,  ,   ,  .             ,   ,   ,   ,   .      ,  ,  .    ,     ,    [116, . 1].     , ,  ,  ,     .     ,              [76, . 62].     : , , , ,          .

      ,   ,       [80].       ,   ,   ,          .

    ... , ,        [28, 29, 30].   ,   ,       [68, . 25]. ,   ,  ,      , ..  ,               .            ,  ,      ,     [68].          ,   .

 ,      [68, . 330] ,           .     ,     ,                 .    ,      ,    ,      .

              .        .   .     -  .    .   , ,  ,  ,  ,         .  , -,    , -,       ,  -,        [76, . 15].      ,  .

,    ,        .             .  .            ,        ,   .     .    .      ,      ,        ,   ,          [78].

      .      ,       ,  .  ,      ,    ,   .                  ,  ,  ,  ,  ,   ,                [107].

    .                 .    ,      ,  ,  ,   .

      ,         .    ,   ,  ,        .        ,           [80].

  , ,    ,        .           .

     .    ,  1913      History of Chess ,     ,      : chatur  ,  anga  ,  [160,.51].        hasty-ashwa-ratha-padatam.   , ,   .

        ,             .   ,   ,  ,  ,  , ,     [44].

  ,         .           ,     ,  ,  .  ,             ,     ,               .        .  ,     ,     ,    4-x ,       ,    ,  ,    ,    .   ,           (    (),         .  ,         ,         ,   c   ,               [124].

       ,           .   ,         ,    .     .       ,         [16, . 65].      ,       XXI ,       ,   -  ,   (2007-2013 .),   .

,      ,       (.. , . )               - .

     X   (1251-1284),     ,   4       :



 2

    










         ,     ,            .        ,          [135]. ,       .

     . ,   ,    .              .

 ()         .

,     ,      .   -   ,    ()  [135].

        ,   ,   .      ,  .        ,    .  ,   ( )      ,    ,         ( ).

         .    ,        ( )   .

  ,       ,  ,     ,       ,        ,    3- .        ,     .    ,   ,      ,         .

  ,            .      ,    6-           [135].   ,     ,     .

 ,        ,    (      )    .     ,      ,   .  ,       ()  ,      , .. .         ,    ,  .

    .     ,     ,  ,   . ,                  .

   XVIII . :        .          ,   ,         .

 ,        ,           ,     [97].      ,   ,    ,    ,        .

   ,     ,  .      .

 ,          ,          5   (, , , , ).      .         ,   ,  .     , -      ,      , ,  ,            .       ,       3   trugunas: ,    (,   ).   ()    ,   ()     .   ()          .

          (,   )   ,     .    , ,   ,  ,   , ,            .   2  :   .   ,   ,    3-  (,   ).          [128].

   ,        .         . ,         ,    ,      .    ,   32 ,  8x8 .         .      4         .  ,          [97, .36].

         ,          .     .    ,        ,           ,        .  ,   ,  ,           .      ,         .       ,      ,    ,  ,       ,  .

  ,     , ,       ,     ,      .        4  8  16  32  64.

  ,           : 1  2  4  8  16  32  64.          .           :



 3

    










,   ,        ,          ,     ,      .




1.3    .   


 -        ,    .       ,          . 

 ,  ,    ! 

  -       .

-, X .



 VII .            .            [93].   ,     ,       .               ,     ,      .     .       ,  632 ,     , ,     [138].

     ,   ,      .       :    ,         ,     .       ,   IX .   -.      ,   .  ,  ,        [148, . 120].

      ch  ng,           .      ,    ,        .

  ,       .    VII, VIII  IX   , , , . ,   ,      .          ,      (baidag)   (bayadig),   -   VII .       .            , ,        [138].

,     ,      .      ,     ,      .  ,   ,  ,   ,      ,   .                     .             [1 - ,          ,       ,  ,     .],             .  ,      ,         ,      [159].

  ,        :  ,    ,     ,    .

           :    ,      ?     ,      ,   , , ,    .       .     . ,      ,     , ,    ..           [33].

    ,      ,          .

         -,   IX . .  847       .        . , ,     .   ,                      [36, .102].

  ,            .       ,        .   ,  1257.,    .

    ,   - (763-809 .)      .          .   ,      .  832   -,  -,       ,         [159].

 ,     .          ,       .      ,         . - ,        ,        ,     ,        .    ,        .  ,       ,      , ,     . , ,        ,  ,      [159].

   ,          ,  ,        ,     .        - X .:  -        ,    .       ,          . ,  ,    !.    :  -       .

         ,   ,   ,         .          ,   , . ,      10  ,  ,  2- ,  [159].

 IX .   5 ,   .  2-,  -          - [161].      -,  833 .,    -.           840       .     5        .       ,     [73].

           ,        [2 -     ,   ,  ,     .   12 ,                   .   ,     , .          .   ,             .            .].    1897 .              .         ,     ,       [165].

    .           .  ,    ,               .          [165].

  ,  632 ,    ,   , , , , , , , , , ,  , , , ,   .  900                .       .  1005    -              .          . .       , , , , ,    [148].

        .     , ,     ,   ,    IX .      ( )    .         ,    .  ,   ,             ,         VI   .       .   ,      ,         ,    :        [165].

   ,  - , ,               [19].

           .

  ( 50     )  ,    1831 .      .     ,     ,    -  ,       700-  [20].          ,    ,   .      ,    , ,   XII .    .    ,      , ..         1266 . [165].

        ,    ,    .   5 .           67 ,   11         .

      ,          .    ,     ,  ,    ,     ,   .         .

          .     .              .  ,       ,      ,     ,     ,       ,         ,   .      [165, . 44].




  .


   .

   ,     (https://www.litres.ru/pages/biblio_book/?art=66824573)  .

      Visa, MasterCard, Maestro,    ,   ,     ,  PayPal, WebMoney, ., QIWI ,       .



notes








1


,          ,       ,  ,     .




2


    ,   ,  ,     .   12 ,                   .   ,     , .          .   ,             .            .


