ø       
 


  ,       ,                  ø,         .    ,    ,    ,  .    ,   ,    ,       ,                .   .               ,    -    - .





 

ø       








                ,       .                         XVIIIXIX      .

         1770-          ,              ,     .     ,      ,      ,               ,                 ,         .

          ,     ,  ,  ,      .              ;               ,  , ,      ,     ,  ,        .

   ,             ,    .      , ,  ,    , ,           .     ,     .            ,     .

     ,         ,        ,                .     ,              .

               .       - ,   ,        ,               - .          , ..        ,   -   .

                     .        , -    .          /      ,      .                   ,              .

             .   ,      ,             ,     ,       ,    .

                vita          .                   ;    ,      (  ),    ,     .

               ,               .                         .              ;        ,        ,        XX .

  ,    ,   ,     ,             .     ,   ,              ,        .

   ,           ,         ,         .  ,        ,    ,   ,            ,       ,    .         .

             , ,   ,       , ,  ,   ,  -            .              ineffabile;     ,               .

  ,  ,      ,    .               .       -     ,                             ,        - .


* * *

              2003            .                ,        [Silvio Vietta]   ,            ,     .   ,        ,      1996         .










. 


I            ,            ,      .      - ,  ,         ,     ,     ,      ,        ,  ,       .             ,       ,    ,       .



II,     ,     ,       ,    ,          .             ,      .      ,         ,      .         ,        ,    ,     ,    .             .    ,           ,     ,        .   ,          ,                ,      .



III         ,     ,  ,     ,    ,   ,    .    ,        ,       ,         .      ,      .   ,     ,   ,             [1 -           ,       .    , ,   .].      ,     , origo   ,         ,     .  ,   ,       ,    ,   ,    .

 ,         ,     cogito, ergo sum[2 - Vgl. Discours IV, 1; Descartes: Philosophische Schriften, hg. Specht, II, S. 52: je pense, done je suis. Principia I, 7: Ego cogito, ergo sum.].     (Discours de la methode)      ,       ,         ,      .       :         ,     ,    ,   ,     ,           ..; ,      ,     ,     ,            .   ,    , ,       ,          ,     (in interiore nomine)[3 -        . Taylor: Quellen des Selbst, S. 235262.        de omnibus dubitandum,     cogito, ergo sum; vgl. De trinitate X, 10, 14: ,      -  ,        :   , , , , , , ;          .],     .                ,  .

 ,         cogito, ergo sum         (   ,     [4 - Discours IV, 2; Descartes: Philosophische Schriften, hg. Specht, II, S. 53.]),      ,       ,   ,         .  ,      ,     ,          ,   res cogitans,         ,   ,       ,     ,     .  ego    ,    ,          ,  ߻[5 -  (Taylor: Quellen des Selbst, S. 288)        .].

   ,    ߻     (origo)   ,       ,        .     cogito, ergo sum,        ,   ,            :



[]  ,       :  ,     (clairement)   (distinctement) .        ,        [6 - Discours IV, 3; Descartes: Philosophische Schriften, hg. Specht, II, S. 55 [54].].


 clare et distincte,     ,          ,   cogitare         .      ,   ,     ,  ,      [7 - Discours I, 2; Descartes: Philosophische Schriften, hg. Specht, II, S. 5.], , ,           [8 - Discours III, 5; Descartes: Philosophische Schriften, hg. Specht, II, S. 45.].   ,                            .  , ,    ,  ,           ,       ,          .        ,       .     ,         ,     :



 []       ,      ,   -,   ,    ,      ,         [9 - Discours II, 9; Descartes: Philosophische Schriften, hg. Specht, II, S. 31.].


    mens humana in se conversa[10 - Meditationes, praefatio; Descartes: Philosophische Schriften, hg. Specht, III, S. 14.],    Meditationes de primaphilosophia (   ),    ,    cogito, ergo sum      .         ,         origo ( )   ,      .      ,     ,    cogitare,      ,   , ,       ,  ; ,      .           ,  ,        .

 ,                 ,    ,     ,   ,    .      ,     ,         , ,   ,     ,    :



 ,  ,   , ,          ,      ,     ,  ,        ,         ,     [11 - Discours V, 2; Descartes: Philosophische Schriften, hg. Specht, II, S. 71.].


                 . ,     , :



        ,  ,   ,     [][12 - Discours III, 4; Descartes: Philosophische Schriften, hg. Specht, II, S. 43.].


 ,       summum bonum  ,                 ,    ,          [13 - Discours III, 15; III, 4 Descartes: Philosophische Schriften, hg. Specht, II, S. 45, 43.].



IV      ,       ,  ,            ;     .     ,  :  ,      ,    ,     [14 - KrV A 125; Kant: Werke, hg. Weischedel, II, S. 179.].   , :



[]      ,               priori   (  ),    ,    ,    .          ,          ,        [][15 - Prolegomena 38; Kant: Werke, hg. Weischedel, III, S. 191.].


             ,  ;       .      ,   ,        ,   ,     [16 - KrV A 694,  722; Kant: Werke, hg. Weischedel, II, S. 599.] , ,           [17 - KrV  696,  724; Kant: Werke, hg. Weischedel, II, S. 600.].    intellectus archetypus[18 - KrV  695,  723; Kant: Werke, hg. Weischedel, II, S. 600.],      ,      ;       ,         [19 - KrV A 697,  725; Kant: Werke, hg. Weischedel, II, S. 601.],      ,     ,          .      [: ]     ,      [20 - KrV A 697,  725; Kant: Werke, hg. Weischedel, II, S. 601.].

        .              ,           ,            ,   .         ,         ,           .



V      :  ,   ,  ,      .     (  ,    )        .

     , ,             1750  1850 ,            XVII [21 -     . Kemper: ?sthetische Moderne als Makroepoche.  Vietta/Kemper: Einleitung. Vietta: ?sthetik der Moderne.].         ,    XX ,    ,   ,      ,       ,              .  modernus / modern          ,            ,        ,     .

     -  ;        'modernus',       ,        [22 - .      .].

     ,    ,  -              ,      ,          .

      ,     ,      ,      .     ,        XX   .      ,    ,      ,  ,    , ,   ,   ,        ,           ,   , , ,         [23 -          adaequatio reram et intellectus.]     [24 - Vgl. Weber: Wissenschaft als Beruf, S. 23.]      [25 -   , ,    ,        ,          XVIII .].



VI  ,     ,   ,          ,  ,   ,    ,          .   ,          ,         .   ,  ,                           ,  ,                .

   ,      ,           ,       .      ,       ,  ,    ,   ,       .



VII    ,         .      ,       [26 - Vgl. Luhmann: Gesellschaftsstruktur und Semantik.],   .     ,     ,       ,        ,       .          , ..  ,    , ,   ,   .           ,              ,         .



VIII  VI           ,  ,               .              ,     .            ,       ,       , ,   .       ,     .

     ,  ,     ,        , ,    , ,      , ,  .  , ,     ,           ,  :         [27 - Lesarten, WA IV, 2, S. 333: [Scheinding] ,  s.    ; vgl. DjG


 V, S. 24,  FA II, 1, S. 451 (Scheisdmg).],     ,  ,     ![28 - An Herder, 12. Mai 1775; WA IV, 2, S. 262.].   ,      ,     ,     ,        ,        .

  ,               ,   ,   ,    ,      ,    .  ,       ,        ,   (,      )  .    ,        ,      :       ,         ,   [29 - Wackenroder: HKAI, S. 225.].

 ,              .           .




.   



   ,  ,     ,    1750  1850- ,       XVIII .             ,            ,   .          ,   ,            ,       ,      ,    .     ,             ,     ,                  ,    .

       ,           ,         ,        .

   ,    ,        .          , .. ,          ,      ;                 ,    .             ,     ,      ,        .




1.!     


,     ,    , , -,  ,  ,            ,    ,    ,  ,  , -,          ,           , ,     .               1800-       . ,   ,     116 ,       ,   ,       ,    ,   . ,       ,       ,   ,  ,         ,      ,   .   ,  ,                ,       ,      -         ,          ,       ,          ,  .     ,    ;   ,    ,       .      ,  ,  ,            [30 - Schlegel: KFSAI, 2, S. 182 f.].

   ,  ,         ,      . ,   ,       ,         ,     .  ,    ,   !     ,      !,       ,       :



 ,          ,  ,  ,   ,   .  ,  ,     ;  ,   ,  ,    ,     ,     ,   ,      ,      ;   -     ,                    ,    ,    .

 ? !     ,       !    ,        ,       .      .       ,      ;   ,        .     ,             ,      ,    ,    [31 - WA I, 37, S. 182 f.  .-. . .:  10. ., 1980. . 10. . 261.                      , .: (10, 261).].


   ,     ,   ,     ,    ,        .    ,     ,    ;  ,        ,            [ ];        ;          ,     , -      .      ,   , ,    ,      [32 - .   :    , [],     .],     ,    ,  .     ,      ,       ,  ,    ,       : -,      ,       ,       ,          [33 -     , .,   .  . 233  .]; -,   ,       ,       .          ,   ,     ,        ,   .

        ,           ,     : ߻   ,        []!.      ,  ,  ,          pendant    ,       :  ,     [][34 - 20 1771;  1.2, S. 247.].

    ,   :       .       ,  ,          ,        .  ,           ,      [35 -       (Martino, Emotionalismus und Empathie).            (Vietta: ?sthetik der Moderne, S. 198 ff.).],       ; ,           ,       ,   ,    ,                   (    ).

            ,        ,             in aestheticis[36 - Helmut Koopmann: Zum Sch?kespears Tag. In: GHb


 III, S. 521.].     ,            ,        .

          ,       ,    .                    ,    -,      ,      ,       ,     ,       [37 - WA I, 37, S. 131.].         , , ,          ,    ,  ,     [38 - WA I, 37, S. 134.]       .      ,   ,   ,     ,         ,       .

     ,        ,    ,      .           ,            XVIII . ,     ,   ,       ,  ,      ,  ,  ,     ,       ,     .       ,   vice versa ,        imitatio/aemulatio     ,     (    [39 - WA I, 37, S. 132.])   ,   : ,     ,     [40 - WA I, 37, S. 132.].

 ,       ,   ,    ,   ,        .                  .

    ,       ,   in interiorem hominem.      ,          ,           ,      .

      ,        .  ,             ,   ,   .  poeta doctus                   in aestheticis   .                 :          ,         ,    ,   , ..    .




2.Individuum est ineffabile[41 -           .         .   Ineffabile]


       Individuum est ineffabile,        ?       20  1780 [42 - WA IV, 4, S. 300.].    ,      ,            ;  ,     ,         , ,    ,          ,    ,         .      ineffabile                  ,        ,    .

  ,        ,      . ,   ,      ,        .  ,               ,         ,      .                  .      1778    ,   ,   ,      .      1780           ,     , :    ,        ,     ,      ,     [43 - An Johann Kaspar Lavater, 24. Juli 1780; WA IV, 4, S. 258.].           :  [,   ]      ,     ,   -  [44 - An Johann Kaspar Lavater, 24. Juli 1780; WA IV, 4, S. 259.].

            20 ,       :



  ,       ,       ,          ,     [].      ,  , ,  ,       [45 - An Johann Kaspar Lavater, 20. September 1780; WA IV, 4, S. 300.].


 ,          ,   ,    Individuum est ineffabile     . ,  ,           ,     ,      ,            , ..      ,       .

     ,      Individuum est ineffabile.    (  )               [46 - An Johann Kaspar Lavater und Johann Kaspar Pfenninger, 26. April 1774; WA IV, 2, S. 154 f.],           .    ,   ,     20     :



 ,    ,            ,    ,    .         ,          ,       .  ,    ,       ,      ,          .     ,      , ,  ,      ,       .    ,     ,    ,        [47 - An Johann Kaspar Lavater, 20. September 1780; WA IV, 4, S. 299.].


    ,   , ,          廠     .         ,     1779          ,     , ,       ,                   .         ,    ,      [48 -       . .    13 . 1779; WA III, 1, S. 77:     ,  .     ,  .       ,   .   , ,  .       ,   ,      .    ,   ,   ,       .],       [49 - .   13  1779.; WA III, 1, S. 88:     ,     ,       ,      .].         ,     ,    .               ;   Providentia Dei specialissima,        ,                ,    ,   ,      ; ,   :      ,      [50 - An Lavater, 10. M?rz 1777; WA IV, 3, S. 140.          8  1779. (WA IV, 4, S. 73),                       :  ,     ,    [].].

          .    14  1779.    ,       :



     ,  ,    ,    ,      ,               []         .   ,        .        [51 - Tagebuch, 14. Juli 1779; WA III, 1, S. 89.].


                   [52 - . Tagebuch vom 26. M?rz 1780; WA III, 1, S. 112:              , , ,     . , , ,       . , , , , ,  ,    .    ,         ,           Tagebuch, 13. Mai 1780; WA. III, 1, S. 117 f.:        ,     .  ,   ,   ,      : ,    ,     ,   .     .  ,      ,  ,     .],      [53 - . Tagebuch vom 7. August 1779; WA III, 1, S. 94:   ,      ,     ,     . Tagebuch vom 13. Mai 1780; WA III, 1, S. 117:     .      .].

          ,   ,       ,       .           [][54 - An Lavater, 8. Januar 1777; WA IV, 3, S. 131:    ,  , ,  ,  ,        .],      ,            ,    [55 - . Tagebuch vom Mai 1780; WA III, 1, S. 120:         ,  ,  .],                   .            ,  .

 ,    ,           .         :  ,        ,  ,      [56 - An Charlotte von Stem, 30. Juni 1780; WA IV, 4, S. 245 f.].          , ,       ,      ,   . ,       ,   [57 - . Tagebuch vom 25. Juli 1779; WA III, 1, S. 90:   ,         ,      ,  ,     .]        [58 - Tagebuch vom 13. Mai 1780; WA III, 1, S. 118.].

  ,        ?      -   - ,       .          [59 - Cp. Tagebuch vom 26. M?rz 1780; WA III, 1, S. 112:    :       . !   ,      ,   ,     ,    - .         ??????????,          .].        ,                    !   .            ,      .   ,    ,         .       ,  ,   ,        ineffabile,   .          ,       : , ,     [60 - Tagebuch vom 10. Jan. 1779; WA III, 1, S. 77. Vgl. Tagebuch vom 25. Juli 1779; WA III, 1, S. 91:    ,   ,  ,  ,  .    ,   .].   ,                ,     ,     [61 - An Charlotte von Stein, 30. Juni 1780; WA IV, 4, S. 245:     ,   ,     . An Lavater, 6. M?rz 1780; WA IV, 4, S. 192:        ,     .].     ,  17791780- ,   , :  , ,  ,  ,    [62 - Tagebuch vom 10. November 1779; WA III, 1, S. 103.], :     ,   [63 - Tagebuch vom 415. April 1780; WA III, 1, S. 116.],    7  1779     :       ,  ,         ,      . ,      ,     .      ,       ,         [64 - Tagebuch vom 7. August 1779; WA III, 1, S. 94.].    , ,    ,              [65 - An Lavater, 2530. Aug. 1776; WA IV, 3, S. 99.]; ,   ,         .    .      .    ,  [66 - Tagebuch vom 13. Mai 1780; WA III, 1, S. 117.],   13  1780 .       ,  ,    ,            ,   ,     ,   ,         [67 - Cp. An Lavater, 19. Februar 1777; WA IV, 3, S. 136:        ,     ,  -,   ,     ,  ,   ,   . Tagebuch vom 25. Juli 1799; WA III, 1, S. 90 f.:     ,          ,    . An Lavater, 8. Oktober 1779; WA IV, 4, S. 73 f.:  ,        ,     ,       ,        ,  . ,     ,      . Tagebuch vom 13. Mai 1780; WA III, 1, S. 11819:          ,      .    ,       ,    ,          .], ,    ,   [68 -  ,      .].

 ,  ,   Individuum est ineffabile   ,      :    ,       .

      ,        .              . -,                       ,                 .       ,              ,         ,    (     ),           ,                   ,      .

      .        ,                 ,         ,          ,           ,            .




3.,   , 


                    .            ,                 .

       ,        !     ,          1824 ,         :



   ,      ,  ,  - , - ,          ,        , ,  -  ,       [69 - Emst Stiedenroth. Psychologie zur Erkl?rung der Seelenerscheinungen. Erster Theil. Berlin 1824; WA II, 11, S. 74 f.].


  ,    ,     ,              ,      .     ,   ,         .    ,   , ,   , ,      ,      .

  ,      ,        ,  ,   ,       ,  ,   ,     ,        .

     ., .,  , 1014. 11. 1767; WA IV, 1, S. 140:  , ,      .     .    ,   ,       . !     .      ,      . ,  , 1014. 11. 1767; WA IV, 1, S. 141: ,        ,          ,           .

              ,  ,    ,     ,   ,    /            .           ,         [70 - Shakespeare und kein Ende!; WA I, 41 / I, S. 59.].                        /:     ;    ;     ,      [71 - Shakespeare und kein Ende!; WA I, 41 / I, S. 59.].    ,     [72 - Shakespeare und kein Ende!; WA I, 41 / I, S. 60.]    ,       :



   .    :  ,       , ,  ,    ,   ,    (10, 311)[73 - Shakespeare und kein Ende!; WA I, 41 / I, S. 61.].


 ,           ,       .    conditio humana,   , ,    ;           .   ,          ,           [74 - Shakespeare und kein Ende!; WA I, 41 / I, S. 61.].

  ,    ,        ,         :



 ,   ,   ,     .     ;   ,   ,    [] (10, 311)[75 - Shakespeare und kein Ende!; WA I, 41 / I, S. 61.].


      ,             ,      .          (          )   .              ,         ,            .       ,  , , ,    -  ,   ,    ,   [76 - .: Schopenhauer: Die Welt als Wille und Vorstellung IV, 55, S. 368: ,        -       ,                .     ,        .       ,           .     ,   ,    ,       ,       .   ,     ,   ,     .  ,             ,           ;    ,    ,      ,    ;     .  , ,  ,          .   :        ,    ,   .              ; ,     ,   ,   .   ,   ,  ;   ,   ,  . ( . . .:  6. . 1. ., 1999. . 251.)].

             ,    ,       ,   ,          ,    ,       . ,           ,    ,        .        ,   ,    ߻    .     ,         ,    -,     [77 - . ,   .  18141877,      -.].

         ,   , ,      ,             .       ,  ,  ,      ,  ,           ,     .     ,   ,          ,    , , ,     ,       .    1808             :



,      ,     .     ,      ,     ,  [78 - WA I, 42/II, S. 419.].


 ,     ,        [?] [79 - WA I, 42/II, S. 425.].

  , ,    ,    ,          ,   .           :  , ,   ,  (moderne)[80 - Shakespeare und kein Ende!; WA I, 41 / I, S. 62.].




.     


        ,     ,    ,       ,     ,  .          ,            .

                  ,      .     ,      [81 - Vgl. An seine Schwester, 6./7. Dez. 1765;WA IV, 1,S. 1920: , ,   ! , , ,  , ,  ,   ,   . ,   ,    ,        ,   ,  ,   ,    , ,  ,   ,    ,       . Transeat.   ,   ,  -  ,      .   ,  ,   ;        , !    .  , ,      .],    [82 - .   ,    ,  28  1765  (WA I, 4, S. 179),         :   /   [] .    ,    ;    . , 1773  Frankfurter Gelehrten Anzeigen  3  1772, 88, . 697701 WA I, 37, S. 257:      .       1) Leibniz, Gerh. Wilh: Theodicee. Hannover 1774. 8 3; 2) Kapp, Jh. Erh: Sammlung einiger vertrauter Briefe, welche zwischen Leibnitz und Jablonski, u. a. Gelehrten, ?ber die Vereinigung der luzherischen . reformierten Religion gewechselt worden sind. Lpz. 1745. 8194  Cp. Mahnke: Leibniz und Goethe; Sickel: Leibniz und Goethe.] ,            ,  ,       ,  ,        ,  , ,    .

 ,    ,  .   ,   ,    ,    ,      points metaphysiques       .    ,        ,     .     ,     ,             .   ,     ,       ,           .     ,     ,        ,   ,             ,   ,  :



    ,          ,   ,    [.][83 - Leibniz: Theodicee, 196; hg. Buchenau, S. 239.]


  ,   ,    ,      ,     , ,   ,           ,         .

-,      ,      ,    :



           .        ,                      [84 - Leibniz: Monadologie, 9; hg. Herring, S. 29.].


   ,                .              ,           .     ,  ,     [85 - Ibid. 47. S. 47.],          ,          .         ,            ,       ,     ,     .      XVIII                           [86 - Moritz: Werke, hg. G?nther, I, S. 36.],           ,           .

 ,      ,      ,         .             ,     ,    ,        ,            [87 - Leibniz: Monadologie, 11; hg. Herring, S. 31.]. , ,    ,  ,   ,   ,          [88 - Ibid. 13. S. 31.],            ,   .               [89 - Ibid. 15. S. 33.].         , , ,             ;      ,              ,       .   ,     ,       ,    ,     ,  ,  ,    ,            [90 - Ibid. 15. S. 49.].

        .           ,    ,   ,   ,       .       ,       , :



    ,     , , ,      [91 - Ibid. 56. S. 51.].


                 , ,        ,     ,        ,  , ,  [92 - Ibid. 63. S. 57.].  , ,          , ,   , ,    ,    ,  ,   ,    , ,           [93 - . Ibid. 57. S. 53: ,               ,  , ,  - ,       .].

        ,       ,          ,        ,     .        ,   , , , ,              [94 - Ibid. 65. S. 57.],        alter deus:



   ,      [=   ,  ]    ,         , ,   ,  ,  ,   .          -    ;           [95 - Ibid. 83. S. 65.].


    ,             .     10  1771          ,        ,     :



,  ,    : !   ,      ,   ,     ,    ,       ![96 - 10.Mai 1771; ?? 1.2, S. 199.]


               .         ,             , ,        ,     ,       [97 - . Leibniz: Theodicee, 48; hg. Buchenau, S. 121 f.].  ,           ,  ,     .     ,   ,                  [98 - Cp. Leibniz: Theodicee, 50; hg. Buchenau, S. 122 f.].

  ,               ,    .        ,   ,         .           ,  ,  ,      ,       [99 - Cp. Leibniz: Theodicee, 51; hg. Buchenau, S. 123 u. ?.].

  ,         ,   ,       .          ,    , ,



        ,           ,   ,           [100 - Ibid., 311, S. 316.].


 ,    ,  ,  ,     ;    , ,    (incliner sans necessiter[101 - Ibid. 288, S. 303.])  ,   -    ,      [102 - Leibniz: Abhandlung II, 21, 13; hg. Cassirer, S. 154.].   ,      ,    ,   ,                 [103 - Leibniz: Theodicee, 74, S. 136.].

  , ,  ,  ,     ,                    .           ,  :



      ,        - ,         ,     [104 - Ibid. 310, S. 315.].


        ,                          .   ,              ,        ,         .            ,   :  ,    ,   ,      , , ,    ,              .

                .       ,    , ,   ,   ,     , ,  ,    ,   ,         .           [105 - . ,    (2)].

, , ,       ,             ,  ,     ,      ,  .




I.  





.   



             ,        ,    . ,       ,      .              ,  interiorem hominem;    ,     .

               ,      ,             .           ,   ,             .

        ,        ,       ,        [106 - ., ., Mayer: Goethe, S. 110:        , ,         ,       .].      ,      ,        . ,      ,   :       ,  XVI   ,             XVII,      XVIII                .    ,             ,     XVIII         ,           [107 -      .: Kemper: ?sthetische Moderne als Makroepoche.].          ,                         .




1. 


  [108 -     .: Crawford Brough Macpherson: The Political Theory of Possessive Individualism. Toronto 1962,   .   : Die politische Theorie des Besitzindividualismus. Von Hobbes bis Locke. 3. Aufl. Frankfurt a. M., 1990.   . . 15  295 ;         -   ., ., Stone: The Family, Sex and Marriage, S. 234 u. ?.],                ,   ,              .      (Second Treatise) :



       .      ,   .   ,               [109 - Locke: Zwei Abhandlungen, II, 27; hg. Euchner, S. 216.].


        ,          :       ,  [110 - Cp. Locke: Zwei Abhandlungen, II, 87, S. 253:  , , ,    ; ebd., 123, S. 278:   ,     ,  ,       .].  ,  ,       :



                 ,    ,                [111 - Locke: Zwei Abhandlungen, II, 4, S. 201.].


 Status naturalis       ,         [112 - Locke: Zwei Abhandlungen, II, 22, S. 213.].            Status civilis,   ,     , []    [113 - Locke: Zwei Abhandlungen, II, 124, S. 278.].                 [114 - Locke: Zwei Abhandlungen, II, 138, S. 288.],     ,    ,   .

 ,     ,   ,     ;    ,         .         ,           .     ,            [115 -  (Besitzindividualismus, S. 68 ff.)      (Eigentumsmarktgesellschaft), ,   ,    - .].       ,             .           ,       .

    XVIII       ,        .                 [116 - . : . 52, . 32.]. ,   ,       [117 - Kant: Werke, hg. Weischedel, VI, S. 149:      ,    ,   ,    ,        (occupatio bellica);     (   - )                . . ebd., VI, S. 145: ,   ,          :           (      ),          ,     , ,    ,           ,   ,        (..    ).],     ,    .

        .        ,        [118 - G?tz I, 2; FAI, 4, S. 283.],  in mice ,      ,                   .               , ,    , Hendiadyoin.     ,  ,      ,   .  ,   ,       , :



         ,   ,  .    ,  ![119 - G?tz IV, 1; FAI, 4, S. 356.]


    ( ,    ),       libertas naturalis,    ius conatum.    ,   ,      , ..        ,      XVIII .

    ,        .   :



        .  ,    [].      ,     ,     [][120 - G?tz I, 3, FA I, 4, S. 297  .  , S. 299:    ,      ,  ,    .   ,      ,     -,  ,      -,  .].


,         ,    ,          .

        ,                        .                 ,        .    ,  ,       (Lebens-Beschreibung Herrn G?zens von Berlichingen)[121 -       1731,    .],            ,  ,  ,        :



 ,     ,     ,          .      ,          ,          [][122 - Berlichingen: Lebens-Beschreibung, S. 54. ., .,   . 81:   ,        ,    ,      ,   , ,       ,     .].


,     1731 ,    ,        : Mentium Rex, Deus est[123 - Berlichingen: Lebens-Beschreibung, S. 54, Anm. 115.].

             ,            ,    libertas christian,      :    ,    ,       (. 5, I)[124 -         1545 : Biblia/Das ist:/Die gantze Heilige Schrifft: Deudsch/Auffs new zugerichtet/D. Mart. Luth. /Begnadet mit/Kurf?rstlicher zu Sachsen Freiheit./Gedruckt zu Wittemberg/Durch Hanns Luft/M.D. XLV..].          ,       [125 - . . 58.];     libertas Spiritus  ,   ,     ,    ,      ,   .        ,  ,            .          ; ,              .

  ,       ,        ,  ;  ,  ;   ,  :      

 (. 3, 28)[126 - . : . 3, 11:    ,  ,  ,  , , , , ,      .];   ,      ,     .  ,  ,              ,   ,     :       ,      ;       (. 13, 1).

     .      ,     ,          ,   .             .   ,   ,    ,    ,       ,    [127 - .: Grandmann: Freiheit, insbes. S. 2628.].

    ,     1520     :             [128 - Luther: Kritische Gesamtausgabe, VII, S. 21.]. ,              ,    , ,     ,      ,   ,              [129 - Luther: Kritische Gesamtausgabe, VII, S. 35.].    ,  ,     ,     ,                (     , 1925),        ,   libertas christiana        libertas naturalis            .      [130 - . ,   .]        ,     .

          ,      . ,    ,         .   ,       ,         ,       XVIII .              .          .  ,      ,     ,             ,      ,    :



11.   : )    , b)   , )  , d)    ,    , )   ,   [131 - Moser: Staatsrecht, Bd. 5, S. 128.].


  ,    ,    .             XVI ,      ,                ,        .         ,     ,      ,     .        ,    ,       ,          . , ,          ,       [132 - Sachsenspiegel, hg. Sach?e, S. 249: Do men ok recht satte erst do en was nen denest man. alle l?de waren uri do unse uorderen her to lande quamen. [  ,    ,   .    ,       .]], ,      ,         -    ,    ,    ,     [133 - . Grandmann: Freiheit, insbes, S. 50 ff.]           ,       [134 - . Dipper: St?ndische Freiheit.].

                     ;      ,       ,       ,       ,       .        XVIII .  1734    ,        :



     inaequales.  , ,    ,        ,  ,     aequales. []   : homines  natura sont liberi,  ,    aequales,       Imperium  dominium.  dominium  Imperium  ex pacto.     ex communione. [] Libertas , ,  ,    ,  , possum facere, quod placet. He    lex humana,      desiderium.        lex divina[135 - Gundling: Discours, S. 63.].


       Jus naturae      Status libertatis:



Quia homo in statu originario liber est, status autem libertatis est, in quo homini libertas competit; status originarius status libertatis est. Non tarnen cum statu libertatis prorsus idem est: libertas enim confert liberum omnium jurium exercitium, independens scilicet a voluntate alterius. Juris quippe exercitium in hoc consistit, ut facias, quod jure tuo facere potes. Per ipsa vero jura ista determinatur status originarius[136 - Wolff: Werke II, 17, S. 88.].



















    ,  Status naturalis      ,          ,    ,      Status civilis,    bellum omnium contra omnes.     ,           -  .                     [137 -  (  )    1798      ,   (W?rterbuch, Bd. 3, S. 267)   1809   :          . Grimm (W?rterbuch, Bd. 12, Sp. 2064)   ,     XVIII .       1788         . .    ? (Was ist Gewissenfreiheit?), S. 18 u. ?.; [Villaume: ]Freim?thige Betrachtungen, S. 31 ( ); Schreiben an den F?rsten von *** ( ***), S. 8; [Riem.] Ueber Aufkl?rung ( ), S. 7, 8, 34; Apologie des K?niglich-Preu?ischen Religions-Edicts (     ), S. VVI, 8, 67, 70, 72, 73, 77, 97, 101, 125, 138, 143; [Sch?tz: ]Ueber Wahrheit und Irrthum (   ), S. 57; Pre?freiheit, Satire, Religionsedikt, Aufkl?rung ( , ,  , ), S. 27.]   .      ,    1784    ,     ,   [138 - Schlettwein: Rechte der Menschheit, S. 121 ff.].

   , ,   ,  :      ,   .     [139 - Fredersdorff: System des Rechts, S. 153.].

   ,       XVIII ,  ,               , ..     ,       .   ,        ,     [140 -     ,    ,      (Berlichingen: Lebens-Beschreibung, S. 209):   ,  ,   ,     ,    ,     .].       ,    ,     ,         ,      [141 -  . .]      , ,  .

       ,     ,  ,            .    ,   ,   , ,    ,       ,   ,  .       [142 - G?tz, 1, 3; FA 1, 4; S. 299.]    ,       [143 - Ibid., S. 297.]         [144 - Ibid., S. 298.].                 .            ,     :



,  ,      []  ,  ,     []       ,   [145 - Ibid., S. 308 f.].


          :



   ,   ,    ,     [146 - G?tz II, 6; FA I, 4, S. 320.         ,        .  ,         (G?tz II, 9; FAI, 4, S. 327):   ,   .    ,    .].


    ,      , ,       .       ,      .       , [147 - G?tz IV, 5; FAI, 4, S. 367.],  ,   :    [148 - Ibid., S. 368.].    , ,    ,           .     ,      :    -   , ,    [149 - Ibid., V, S. 386.].     : , ,    ,   [150 - Ibid., S. 388.].     ,     .        ,        .  ,      ,       :



   [151 - Ibid., S. 386.].





2. 


             .         ,         ,         ,   .      ,            .   ,        ,     , ,    ,   ,   , ,   ,       .             ,      . ,    ,       ,   ,   ,         .




  .


   .

   ,     (https://www.litres.ru/dirk-kemper/gete-i-problema-individualnosti-v-kulture-epohi-moderna/)  .

      Visa, MasterCard, Maestro,    ,   ,     ,  PayPal, WebMoney, ., QIWI ,       .



notes








1


          ,       .    , ,   .




2


Vgl. Discours IV, 1; Descartes: Philosophische Schriften, hg. Specht, II, S. 52: je pense, done je suis. Principia I, 7: Ego cogito, ergo sum.




3


       . Taylor: Quellen des Selbst, S. 235262.        de omnibus dubitandum,     cogito, ergo sum; vgl. De trinitate X, 10, 14: ,      -  ,        :   , , , , , , ;          .




4


Discours IV, 2; Descartes: Philosophische Schriften, hg. Specht, II, S. 53.




5


 (Taylor: Quellen des Selbst, S. 288)        .




6


Discours IV, 3; Descartes: Philosophische Schriften, hg. Specht, II, S. 55 [54].




7


Discours I, 2; Descartes: Philosophische Schriften, hg. Specht, II, S. 5.




8


Discours III, 5; Descartes: Philosophische Schriften, hg. Specht, II, S. 45.




9


Discours II, 9; Descartes: Philosophische Schriften, hg. Specht, II, S. 31.




10


Meditationes, praefatio; Descartes: Philosophische Schriften, hg. Specht, III, S. 14.




11


Discours V, 2; Descartes: Philosophische Schriften, hg. Specht, II, S. 71.




12


Discours III, 4; Descartes: Philosophische Schriften, hg. Specht, II, S. 43.




13


Discours III, 15; III, 4 Descartes: Philosophische Schriften, hg. Specht, II, S. 45, 43.




14


KrV A 125; Kant: Werke, hg. Weischedel, II, S. 179.




15


Prolegomena 38; Kant: Werke, hg. Weischedel, III, S. 191.




16


KrV A 694,  722; Kant: Werke, hg. Weischedel, II, S. 599.




17


KrV  696,  724; Kant: Werke, hg. Weischedel, II, S. 600.




18


KrV  695,  723; Kant: Werke, hg. Weischedel, II, S. 600.




19


KrV A 697,  725; Kant: Werke, hg. Weischedel, II, S. 601.




20


KrV A 697,  725; Kant: Werke, hg. Weischedel, II, S. 601.




21


    . Kemper: ?sthetische Moderne als Makroepoche.  Vietta/Kemper: Einleitung. Vietta: ?sthetik der Moderne.




22


.      .




23


         adaequatio reram et intellectus.




24


Vgl. Weber: Wissenschaft als Beruf, S. 23.




25


  , ,    ,        ,          XVIII .




26


Vgl. Luhmann: Gesellschaftsstruktur und Semantik.




27


Lesarten, WA IV, 2, S. 333: [Scheinding] ,  s.    ; vgl. DjG


 V, S. 24,  FA II, 1, S. 451 (Scheisdmg).




28


An Herder, 12. Mai 1775; WA IV, 2, S. 262.




29


Wackenroder: HKAI, S. 225.




30


Schlegel: KFSAI, 2, S. 182 f.




31


WA I, 37, S. 182 f.  .-. . .:  10. ., 1980. . 10. . 261.                      , .: (10, 261).




32


.   :    , [],     .




33


    , .,   .  . 233  .




34


20 1771;  1.2, S. 247.




35


      (Martino, Emotionalismus und Empathie).            (Vietta: ?sthetik der Moderne, S. 198 ff.).




36


Helmut Koopmann: Zum Sch?kespears Tag. In: GHb


 III, S. 521.




37


WA I, 37, S. 131.




38


WA I, 37, S. 134.




39


WA I, 37, S. 132.




40


WA I, 37, S. 132.




41


          .         .   Ineffabile




42


WA IV, 4, S. 300.




43


An Johann Kaspar Lavater, 24. Juli 1780; WA IV, 4, S. 258.




44


An Johann Kaspar Lavater, 24. Juli 1780; WA IV, 4, S. 259.




45


An Johann Kaspar Lavater, 20. September 1780; WA IV, 4, S. 300.




46


An Johann Kaspar Lavater und Johann Kaspar Pfenninger, 26. April 1774; WA IV, 2, S. 154 f.




47


An Johann Kaspar Lavater, 20. September 1780; WA IV, 4, S. 299.




48


      . .    13 . 1779; WA III, 1, S. 77:     ,  .     ,  .       ,   .   , ,  .       ,   ,      .    ,   ,   ,       .




49


.   13  1779.; WA III, 1, S. 88:     ,     ,       ,      .




50


An Lavater, 10. M?rz 1777; WA IV, 3, S. 140.          8  1779. (WA IV, 4, S. 73),                       :  ,     ,    [].




51


Tagebuch, 14. Juli 1779; WA III, 1, S. 89.




52


. Tagebuch vom 26. M?rz 1780; WA III, 1, S. 112:              , , ,     . , , ,       . , , , , ,  ,    .    ,         ,           Tagebuch, 13. Mai 1780; WA. III, 1, S. 117 f.:        ,     .  ,   ,   ,      : ,    ,     ,   .     .  ,      ,  ,     .




53


. Tagebuch vom 7. August 1779; WA III, 1, S. 94:   ,      ,     ,     . Tagebuch vom 13. Mai 1780; WA III, 1, S. 117:     .      .




54


An Lavater, 8. Januar 1777; WA IV, 3, S. 131:    ,  , ,  ,  ,        .




55


. Tagebuch vom Mai 1780; WA III, 1, S. 120:         ,  ,  .




56


An Charlotte von Stem, 30. Juni 1780; WA IV, 4, S. 245 f.




57


. Tagebuch vom 25. Juli 1779; WA III, 1, S. 90:   ,         ,      ,  ,     .




58


Tagebuch vom 13. Mai 1780; WA III, 1, S. 118.




59


Cp. Tagebuch vom 26. M?rz 1780; WA III, 1, S. 112:    :       . !   ,      ,   ,     ,    - .         ??????????,          .




60


Tagebuch vom 10. Jan. 1779; WA III, 1, S. 77. Vgl. Tagebuch vom 25. Juli 1779; WA III, 1, S. 91:    ,   ,  ,  ,  .    ,   .




61


An Charlotte von Stein, 30. Juni 1780; WA IV, 4, S. 245:     ,   ,     . An Lavater, 6. M?rz 1780; WA IV, 4, S. 192:        ,     .




62


Tagebuch vom 10. November 1779; WA III, 1, S. 103.




63


Tagebuch vom 415. April 1780; WA III, 1, S. 116.




64


Tagebuch vom 7. August 1779; WA III, 1, S. 94.




65


An Lavater, 2530. Aug. 1776; WA IV, 3, S. 99.




66


Tagebuch vom 13. Mai 1780; WA III, 1, S. 117.




67


Cp. An Lavater, 19. Februar 1777; WA IV, 3, S. 136:        ,     ,  -,   ,     ,  ,   ,   . Tagebuch vom 25. Juli 1799; WA III, 1, S. 90 f.:     ,          ,    . An Lavater, 8. Oktober 1779; WA IV, 4, S. 73 f.:  ,        ,     ,       ,        ,  . ,     ,      . Tagebuch vom 13. Mai 1780; WA III, 1, S. 11819:          ,      .    ,       ,    ,          .




68


 ,      .




69


Emst Stiedenroth. Psychologie zur Erkl?rung der Seelenerscheinungen. Erster Theil. Berlin 1824; WA II, 11, S. 74 f.




70


Shakespeare und kein Ende!; WA I, 41 / I, S. 59.




71


Shakespeare und kein Ende!; WA I, 41 / I, S. 59.




72


Shakespeare und kein Ende!; WA I, 41 / I, S. 60.




73


Shakespeare und kein Ende!; WA I, 41 / I, S. 61.




74


Shakespeare und kein Ende!; WA I, 41 / I, S. 61.




75


Shakespeare und kein Ende!; WA I, 41 / I, S. 61.




76


.: Schopenhauer: Die Welt als Wille und Vorstellung IV, 55, S. 368: ,        -       ,                .     ,        .       ,           .     ,   ,    ,       ,       .   ,     ,   ,     .  ,             ,           ;    ,    ,      ,    ;     .  , ,  ,          .   :        ,    ,   .              ; ,     ,   ,   .   ,   ,  ;   ,   ,  . ( . . .:  6. . 1. ., 1999. . 251.)




77


. ,   .  18141877,      -.




78


WA I, 42/II, S. 419.




79


WA I, 42/II, S. 425.




80


Shakespeare und kein Ende!; WA I, 41 / I, S. 62.




81


Vgl. An seine Schwester, 6./7. Dez. 1765;WA IV, 1,S. 1920: , ,   ! , , ,  , ,  ,   ,   . ,   ,    ,        ,   ,  ,   ,    , ,  ,   ,    ,       . Transeat.   ,   ,  -  ,      .   ,  ,   ;        , !    .  , ,      .




82


.   ,    ,  28  1765  (WA I, 4, S. 179),         :   /   [] .    ,    ;    . , 1773  Frankfurter Gelehrten Anzeigen  3  1772, 88, . 697701 WA I, 37, S. 257:      .       1) Leibniz, Gerh. Wilh: Theodicee. Hannover 1774. 8 3; 2) Kapp, Jh. Erh: Sammlung einiger vertrauter Briefe, welche zwischen Leibnitz und Jablonski, u. a. Gelehrten, ?ber die Vereinigung der luzherischen . reformierten Religion gewechselt worden sind. Lpz. 1745. 8194  Cp. Mahnke: Leibniz und Goethe; Sickel: Leibniz und Goethe.




83


Leibniz: Theodicee, 196; hg. Buchenau, S. 239.




84


Leibniz: Monadologie, 9; hg. Herring, S. 29.




85


Ibid. 47. S. 47.




86


Moritz: Werke, hg. G?nther, I, S. 36.




87


Leibniz: Monadologie, 11; hg. Herring, S. 31.




88


Ibid. 13. S. 31.




89


Ibid. 15. S. 33.




90


Ibid. 15. S. 49.




91


Ibid. 56. S. 51.




92


Ibid. 63. S. 57.




93


. Ibid. 57. S. 53: ,               ,  , ,  - ,       .




94


Ibid. 65. S. 57.




95


Ibid. 83. S. 65.




96


10.Mai 1771; ?? 1.2, S. 199.




97


. Leibniz: Theodicee, 48; hg. Buchenau, S. 121 f.




98


Cp. Leibniz: Theodicee, 50; hg. Buchenau, S. 122 f.




99


Cp. Leibniz: Theodicee, 51; hg. Buchenau, S. 123 u. ?.




100


Ibid., 311, S. 316.




101


Ibid. 288, S. 303.




102


Leibniz: Abhandlung II, 21, 13; hg. Cassirer, S. 154.




103


Leibniz: Theodicee, 74, S. 136.




104


Ibid. 310, S. 315.




105


. ,    (2)




106


., ., Mayer: Goethe, S. 110:        , ,         ,       .




107


     .: Kemper: ?sthetische Moderne als Makroepoche.




108


    .: Crawford Brough Macpherson: The Political Theory of Possessive Individualism. Toronto 1962,   .   : Die politische Theorie des Besitzindividualismus. Von Hobbes bis Locke. 3. Aufl. Frankfurt a. M., 1990.   . . 15  295 ;         -   ., ., Stone: The Family, Sex and Marriage, S. 234 u. ?.




109


Locke: Zwei Abhandlungen, II, 27; hg. Euchner, S. 216.




110


Cp. Locke: Zwei Abhandlungen, II, 87, S. 253:  , , ,    ; ebd., 123, S. 278:   ,     ,  ,       .




111


Locke: Zwei Abhandlungen, II, 4, S. 201.




112


Locke: Zwei Abhandlungen, II, 22, S. 213.




113


Locke: Zwei Abhandlungen, II, 124, S. 278.




114


Locke: Zwei Abhandlungen, II, 138, S. 288.




115


 (Besitzindividualismus, S. 68 ff.)      (Eigentumsmarktgesellschaft), ,   ,    - .




116


. : . 52, . 32.




117


Kant: Werke, hg. Weischedel, VI, S. 149:      ,    ,   ,    ,        (occupatio bellica);     (   - )                . . ebd., VI, S. 145: ,   ,          :           (      ),          ,     , ,    ,           ,   ,        (..    ).




118


G?tz I, 2; FAI, 4, S. 283.




119


G?tz IV, 1; FAI, 4, S. 356.




120


G?tz I, 3, FA I, 4, S. 297  .  , S. 299:    ,      ,  ,    .   ,      ,     -,  ,      -,  .




121


      1731,    .




122


Berlichingen: Lebens-Beschreibung, S. 54. ., .,   . 81:   ,        ,    ,      ,   , ,       ,     .




123


Berlichingen: Lebens-Beschreibung, S. 54, Anm. 115.




124


        1545 : Biblia/Das ist:/Die gantze Heilige Schrifft: Deudsch/Auffs new zugerichtet/D. Mart. Luth. /Begnadet mit/Kurf?rstlicher zu Sachsen Freiheit./Gedruckt zu Wittemberg/Durch Hanns Luft/M.D. XLV..




125


. . 58.




126


. : . 3, 11:    ,  ,  ,  , , , , ,      .




127


.: Grandmann: Freiheit, insbes. S. 2628.




128


Luther: Kritische Gesamtausgabe, VII, S. 21.




129


Luther: Kritische Gesamtausgabe, VII, S. 35.




130


. ,   .




131


Moser: Staatsrecht, Bd. 5, S. 128.




132


Sachsenspiegel, hg. Sach?e, S. 249: Do men ok recht satte erst do en was nen denest man. alle l?de waren uri do unse uorderen her to lande quamen. [  ,    ,   .    ,       .]




133


. Grandmann: Freiheit, insbes, S. 50 ff.




134


. Dipper: St?ndische Freiheit.




135


Gundling: Discours, S. 63.




136


Wolff: Werke II, 17, S. 88.




137


 (  )    1798      ,   (W?rterbuch, Bd. 3, S. 267)   1809   :          . Grimm (W?rterbuch, Bd. 12, Sp. 2064)   ,     XVIII .       1788         . .    ? (Was ist Gewissenfreiheit?), S. 18 u. ?.; [Villaume: ]Freim?thige Betrachtungen, S. 31 ( ); Schreiben an den F?rsten von *** ( ***), S. 8; [Riem.] Ueber Aufkl?rung ( ), S. 7, 8, 34; Apologie des K?niglich-Preu?ischen Religions-Edicts (     ), S. VVI, 8, 67, 70, 72, 73, 77, 97, 101, 125, 138, 143; [Sch?tz: ]Ueber Wahrheit und Irrthum (   ), S. 57; Pre?freiheit, Satire, Religionsedikt, Aufkl?rung ( , ,  , ), S. 27.




138


Schlettwein: Rechte der Menschheit, S. 121 ff.




139


Fredersdorff: System des Rechts, S. 153.




140


    ,    ,      (Berlichingen: Lebens-Beschreibung, S. 209):   ,  ,   ,     ,    ,     .




141


 . .




142


G?tz, 1, 3; FA 1, 4; S. 299.




143


Ibid., S. 297.




144


Ibid., S. 298.




145


Ibid., S. 308 f.




146


G?tz II, 6; FA I, 4, S. 320.         ,        .  ,         (G?tz II, 9; FAI, 4, S. 327):   ,   .    ,    .




147


G?tz IV, 5; FAI, 4, S. 367.




148


Ibid., S. 368.




149


Ibid., V, S. 386.




150


Ibid., S. 388.




151


Ibid., S. 386.


