  19541991.    
  


  (-)
           .

   ,            ,                .

   ,     .

    .. , .. , .. , .. .

     .

    .

       :  ,    !?

  ,               .





 

  19541991.    








 ,     .


      ,    .



.. 



(   ,   1858  1917 ).


      ,    .

  ,         .   ,    ,    ,      ,  ,          . ,  ,           ;     ,    ,  ,        .

       ,  ,          .

       (13  1954  22  1991),    -   ,        ,      .

       .. ,      1990-1991     :

           ,    !,    ,      ,   .    ? .

   :  ,           .

    ,     -:         ,    -  ,     ,     (. ,  , 1956.).

    ,               ,   ,     ,           .

    ,  .. ,    ?    !    ,   ,  70--80-      ![1 -  , 3  2004.].

 ,       ,        ,    .  ,      ,         ,   ,      .        40-   [2 -  .     . New-York, 1988, . 15.].

              ,        , -          .

        ,     .

                    ,   ,   ,        .

       ,      ()      ( , ) .

   ,       ,               .

             ,      ,       .

 ,      (   )   ,          .

                ,    ,                ,   ,     (,       ), ,    ,         ,    ,       .

     ,              .

              - .

     ,              ,            .

                   .

        -  .   ,   ,  ,      ;      ;               .

              [3 -    .:     ( 80-  2008 ) //  ..  . ., 2009, . 534  565.].

       ,      .



   ?

   , ,  ,      .

   ,   ,   .

   !      .



      .     :  ,    !

     ,             .

    ,            .



   .. .



     
  : xinom (mailto:%20xinom@mail.ru)@ (mailto:%20xinom@mail.ru)mail (mailto:%20xinom@mail.ru).ru (mailto:%20xinom@mail.ru)
19  2011.




 I.    





  


   ,     .



       -     (,  )


    ,  ,   .



 II.     .. 11  1915.


                1 954.       ..  [4 -    (19071977),   (1945).      1938.,  1945-1953  19541956.    .  1959.   ,     .  .:  ..   : 10    . ., 2006.]    .

  ,  , :                   -    ,          .

                   -                 л[5 - .: :  -----. 19171991. . . ., 2003, . 684.].

                  ,        ( ,   ,     ),     ,   ,           .

              20%,     15 956  ,         346  .

 ,      ( 8 839  ),      860. .

 ,         20    .

              , 13  1954.              (    26    ).      :

       .

          .

     -   [6 -    (19051990)   ( 8  1955., 7  1963.     -).    1928.  19351938.     .   1938. ,    -  ()  ,   1939.       ()   2    .  1939.     .  25  1941.      ,  30  1941.     . 29  1945.        (  12  1963.).  6  1945.        ()  ,           ,            ,     .  25  1947.  13  1954.      .  13  1953.  8  1958.     .  19581963.     ()   .   1963.   1965.         .      .],       . -,                .. [7 -    (1984-1971)    , - (1943),    (1964),     (1954, 1957, 1961).  ()  1918.  1924.     .  1928.    () .  1932. ,   1934.      (),  1934.   ().  1938-1949.    () ,   1941-1944.    - , -, , -, , , 1-  .  1944-1947.           .  1949-1953.   () ,     .  12  1953.    ,   27  1958.    .                .   .  ,   ,   1971.   . .:  .. . . . . ., 1999, . 14.]    1939-1941 .  ,         :  ,  !          .    ,         ,       .

    ,  ,       ,  ,   -   ,      . ,  ,         .

                      ,         ,    ..  25 1956.          ..    ,        .

          ,     ,     ,    ,  ,  ,            .

    ,        ,              ,              ,          .

              , , , , ,        .

    ,   - ,           .

  ,  -   - ,    ,          ,     5  1978.,         л.              .

   -       1946.  ,                  .          ,       ,      .

   ,               ,    .                ,   .

,             ,  4        .. , .. , .. , ..      ,    .. ,    .       . , -,  ,         ,   .

              :

)     ;

)  , ,         ;

)         ;

)      - ;

)      ;

)    .

           :                      ,       ,     [8 -  : :  ------.19171991. . . (  ..,  ..) ., 2003, . 151.].

      13  1954.        .. ,      ..  ( ), .. , .. , .. , .. [9 -    (1907-1980), -.  1940.   ,  1942.        (),  27  1953.  9    ( ),  30       .  13  1954  28  1959.      .  19591960.      . 1 1960.     .   (1908), -.  1942.   ,   1951   1952.    .   1954   1959.   ,  1959-1967.      .    1980.      .   (1910), -.  1941.    ,    .  1944.   (),  13  1954.  .  11  1959   1963.                 .   (1912-1967), -.   ,   1947.     () .  25  1954.   ,   27  1954.  8   .   1961.       .        1967.   (1909  2002),  ,    (1985).    1931.   1939.     .  1939-1940.     23        .         (  1943.    -,  3  ,       .  17   7  1954.  5     ,  7  1954. ,  24  1956.       .        (3  )  .  18  1963.          (  1987.).  .:   :   . ., 2005, . 245  253.].

       18      ,  ,      ,  :

   (,      .. );

   (,   .. );

   (   .. );

  (   ,       .. );

  (       .. );

  (     .. );

  (   .. );

   (-  .. );

  (      .. );

  (     .. );

  ().

         - .

       ,      ,  27 1954.    ׻  ( .. ).

               2  1957.       (   .. ).

          ,        30  1954.           .              ,     ,           ,     , , , , ,   .

             ,    , , , .

  1954.           ,   ..         ,         .

,                 ,         ,  .  ,   ,   - ,       50- ,      .

    ,                       -  .

                  19  1955.         (      24  1955.).               .

  ,               ,  ,   ,             ,    ,       ,      ,      , ,  .

            -  .    ,     50-  60-           ,         -    ,      .

  ,       30-  50- ,    1953.    1956.  ..            ,      ,     ,    ,     .

,  ..         -       ,        ,       ,     .

  ,        1937 ,         ,          - . ,      ,   1938.,               ().

   ,       1956.           ,     ,   -,    , -   .

  ,     ,     ,    ,      80-  90-   .

   ,            -   ,             -    .               .

           ?

              ,       , ,   ,              .  ,    ,         ,                     .

        ,    ,               [10 -      1964.  ,       .  ,     ,     ,      1963.].

          ,     1992  2000 ,            .

     .   :  . (.,2000).        ,    ,             ,      ,    .

 ,       ,  ,             .   credo,         .         ,      !

, ,             ,      ,   ,      ,    .

    . .       -  28  1961.:      ,      . ,        ,   .  ,   ,     .

  :  ,   ,              .

,  - .          ,           .

, ,    1946.       ,     ,               ,       ,       .        .  12  1947.  ,    :                       .

    ,               ,          ,             1956-1963 !

, ,                 - ,      1956.?!

    ,      ,      ,        1999.    20032008     ,   :             ,               . ,       ;        ,    (   ..),      .

, , ,          ,         . ,     ,            ,  -   .

,  ,      2008.  ,     (?)!

,      (   ..)          ,      .  :            .

          ,    (     ..),     ,      ,  ,   ,    .

  ,   ,    ,   ,    ,     . , ,         ,   .

                :

   , ,        ( ,       ,    ),                    .      ,   ,     .

,       2             ,         ,     ,            -  .

             1973., ,   ,   ,           .

   ,  ,    ,             ,   ,            ,  ,     ,      .           .              .  ,                             ,       ,      ,       .       ,     .

        :         ,      ,             ,          ,        .

      ,     50-  60-   , , , ,   ,         [11 -           .         1958.   -    (1903-1971).       ,   -         .  1920.    .  1925.   .  1927.   ( )  .       .        IV ()   .  1948.        .    1957.    . 1962.     .            (1922-1970),   .     ..     .          1951.   1954.       .      1961.,   25  .            (),       30- .  1948.           (-),   1954.     .  -,                 .  ,     -5,    :          !  ,          !. 1964. .. -         . ,       1969.  1996          .         ,           .      ..  ( ).   1965.       (Lonsdael G.  Memuirs of the Soviet Spy. London, 1965), ,              .           . 1990.    .     :   ,                .   ,      ,    ,        .   ()  (19121988),         ,        ,    .          1934. . 1963.,   ,        .          -  1968.,   1977      .                ,  ,    ,   :      ,             .  .         . , . , .   .  .:  ..  :   . .,1997.    (1911-1988)   -.  1932.   ,  1933.   ,  .   1941.       ,         .  1943.           .  1949.  .   -5    1949.,         14   .   , ,  ,          .24  1959. .       ,             .  1988.         .].

   ,     ,  ,  ,           ,              .        ,     ,         ,   (    ..)   .

    ,  ,      .    (      ..),          ,    ,       .    ,                ,    ,     ;   ,           .

    ,          :

   1956.       .          ,              .         ,     ,               .

     ,  ,     ,          .   ,    ,    .     , , ,      ,      :

  ,      (dezerters)      .      ,      ,     ,                ;   ,          ,   

     ,    - .               .     .

    ,    ,   ,          :

        ,            ,    ,             .  ,     ,     ,             ,     ,     ,      ,      .

  , ,         ,     ,          ,     . , ,                     ,   ( )   ,         

     , ,    .                  -     .   -          .     ,             ,            .       ,       ,   ,        .

,           ,   ,   ,    ,    ,  ,    ,     ,       ,      , , ,     ,     .                .

,        -       , ,     .

     15  . ,      .

          :

        ,   ,     .           , ,   ,           .

                ,    

 ,          ,      .           ,  ,  ,    ,      ,      

   ,            ,     ,             ,               .         ,                .

           ,     ,  , ,  -       ,       .

 ,    ,    ,  ,        .     ,      ,        ,     ,       .       ,     ,    ,     (,  ).

    ,       ,   .

          ,      ,     , ,        ,      ,     .

        :

      , -,    ,         .

-,       ,               

    ,    .  :

1)     ,        ;

2)       .     ,       ,    ;

3)   ,   ,                   ,       .

  ,   ,  ,    ,     ,          ,      

      ,          .      ,             

         ,     ,           ,       ,                     .

      ,        ,    ,      ,     , ,      ,  ,       ,    .

             , , ,       .

   1955.     - ..  ,        ,  , ,     .

     ,  , , ,    ,    ,   ,    ,   .         .

   -           -  ,   .

,   1954.            . [12 -    (19211992).    .   1945.   ,       .   1952.     ,   1953.     .  ().    1959.           .           .           ,         (1965),    (The Secret World, 1959), Watchdogs of Terror (1979); The KGB: Masters of the Soviet Union (1982).           ,  ,   .      .  The Spy Who Saved the World (1992).     ,   :        (., 1993).].

  1954.             .    , ..[13 -     27  1992. 308 ..   ,     -,            1992.        .         ,     1989.     .        .       1992.       .    ,     .. ,       ,        . ,       ..      ,  ..   .    . ., 2008, . 331332.]  ,    .

           ,            .

          . , . , . , .            .

   ,               ,           ,   ,      ,        ,  .

     ,        .          ,     .

  ,     ,  ,    ,        1981.    70   15   450    [14 -  .:    (), ., 2004, N 15, 23 .].

     .         ,         - . ,    . ,         .

     .       .         ,         ,    .. [15 -  ..  :    . ., 1993, . 156.].

       ..          155 ,        [16 -  ..    :    . 1918  2000. ., 2005, . 530  538.].

             (19541991.),    .

-,   ..  ,        ,            .

-,        ()   .

    ,     ,   1954.   1991.   52  ,    37   .

   ,         ,        -    .

   ,  . ,   ,    .

     1973-1975        :   ,     .          ,   .    (    , ..), ,   ,  ,   ,        [17 -  ..  . i, 2001, . 226.].

      ,   .  ,           ,  ,      .

   ,    1959.   34   ,   1967. 130 ,  1969. 273,  1971. 471 .  70-     ,   ,  500  .

  1954     1956   ,    ,          ,    40     [18 - .:   :   . ., 2004, . 633.].

   50-60-             ,          ,     .   1958.     . ,    1962.  . .            ,      (.)[19 - ..                   1953.  .. ,         ,           .          ..        -.  1962. ,      ..           ,     -       .   1986., .  .:  ..    . 9  . ., 2004.].

            ,              (  )[20 -    (19071963).  19371938.       ,     19411944 .   .  1951.  ,  1956.    ()  ,    .         (. ),         ,          . ,               .          .    ..       . ., 2004, . 405406.].

       ,       -                .

       XXI   (27   5  1959.) ,      ,  ,  ,   ,   [21 -  1     .  . .1. ., 1959, . 105.].

        ,   ,        90-   ,       .

-         -               ,                ,         .

  ,  -   ,      ,   ,      ,     (, , -  ..),    ,   ,      ,    ,  .

  50- ,     .   ,           ,              ,           .

     4  ,      ,  -          .

 ,        ,            - ,   ,     , ,     .

   1954.     , ,        .

,  11  1954.                   ,                 .  ()  (  ).

          ,       ,           -      50- .

  23  1954.       () . [22 -    (1913  2006).  1930.      (),         . .    ,     .   1941.   .         (),    ,           .            . (       19411944. .:          . 19411945.. .,  1-3).     ,  , , ,       ,     ..  (.:  , 21  2004.). 1947.         , , ,  ,       1950.   . ,    ,  -   ,   1950.  (.. )   ,   - .   1954.,   1960.   ,    ,               ,        .             .           ,   .11  2003.    ,  90- . .    ,    .   (  ):      i   (1940-1950). i, 2007.],             .

              .

      22  1957.         ..  ,    ..    2 508  ,      ,       2 316 .                   ,   ,  ,  ,    .

   ,            ,   ,      ,              4 504 ,      1 750.

     ,      , 907      330               .

       ,      .

      ..     ,             ,        ѻ[23 - :  ------. 19171991. . . ., 2003, .687688.].

 ,    ,             1957.:

             ,                 ,            ,           .  2     ,         ,     

     .     80       

                  ,     ,      ,       .

        :

         ,    ..    (),    ()    [24 - -       -   -    ( )  ,        30-      . 19411944        ,        ,        (  ),  1943.        .  1945.       -6,    .           .      ,             ..  .:  ..  .     . ., 2007, . 187  270.   20-       ,   , ,   .              ()         .              . 1933.         ,    .   .       -1  -2. 19411945.          ,   1942.      ,       ().       1944.     ,    ,    ,     ,       50- .            ,    ,   .     ,      -   .  ,    .:         19411945 .  .  13. ., 19952004.].

           ,        .  ,     100.       .

                 ,    (, ,   ),     , , ,  , ,          .

          ,    ,     , ,             ,       ,              .

         ,            ,      ,     .

         ,    ,        

     ,                  .

         ,            .

          ,          ,        ,          ,       - .

           -   ,          ,       ,   .

       ,    ,    - ,             .

             .

 ,         .   ,  ,    ..   XX  ,         ,    .

     1956.               ,           ,         ,   , ,       .

                  ,   ,   - ,            .

, ,        :

                 ,          .

          ,     ,     ,            , , ,       .

              ,    ,     .                 .

    ,           ,      ,     .

    ,            800 ,    ,      , -   .          ,                       [25 - :  ------. 19171991. . . ., 2003, .688692.].

           .  1954.        ,                .

  ,   ..          ,       .

   ,   -:   ʻ (1956) .. ;    ..  (1956).

         ..,    .

 1958.           (19171921.).

   ,         ,      29  1955.        (         ,         ).   ,    600   ,      .

                        , ,          .

      , ,       ,    ,      .

        ,   ,         , ,   ,      .




  


               ,            30-   50- .

     ,            1953. . .. .

  5  1953.    ,           ,   .. [26 -    (1899-1954),  9  1945.  ,  30  1941.   .  1921-1938.        ,  1931-1938.    () .  22  1938. 25  1938.      ,  29  1938.      ()  ,  25  1938  29  1945.    , 19465  1953.        ( 16  1946.). 5  1953.      ,      ,          .         26  1953.        .     23  1953.]   .. , .. , .. . (             ).

 , 27  1953.         ,    .. .

         1 201 738  ( 45% ),       1  1954.  1 360 303 [27 - .: :   .  1953   1956.       .  I. ., 2000, . 144.].         , ..   58   1926.

 ,       ,    :       ..  8  1938.,          .

  1939-1940.     223 800 ,    -  103 800  (   327  )[28 - .:  ..,  ..  , ., 2008 . 22.].

,      .. ,               ,   1954.   827 692 ,   19171953 .       .       1 128 ,  0,14%,     [29 - .:  ..   : ,    .   . ., 1997, . 176177.].

11  1953.         ..       ..  ,           , ,   , :    ,                         [30 -  :  ..   . 10    . ., 2006, . 446.   (1901-1988),   (1943),    (1943).  1930.      (); 1934-1939.       ().  1939-1946  1948-1953.  ,   19391946.    ().  1941-1945.      ().  19461953  1955-1957.     . 29  1957.                .].

         :  ,   ,        (..  ).

 , -         ,   ..   .. [31 -    (1908-1954),  1943.    2- ,  1945.  .   1938.    ,  25  1941.     .  19  1941.     ()    .   .   1943.        (  ),       .. .   1946.    .  12  1951.       .      19  1954.   . .           .   (19041983).    -  19201935.,    .  8  1951  5  1953.   .  , ,    ,             ,       ,     ,           ,       黻.  1953.   1960.   .], , ,                .

  3          .                     ( 37 ).       -    .

     ,     ,        .

   ,                 .. [32 -  :  ..   . 8   . ., 2006, . 446  447.].

 IX      10  1953. :

  .  ..     ,        ,         ,         ,   ,           [33 - :   .  1953   1956.       .  I. ., 2000, . 23.].

     ,    ,      -    XX  .

         -   .

 26  1953.                   .. .

              ,       1953.,           () (       ).

            ..     29 .

         26 1953.         .. ,      ,     :         .    ,         ,          ,     .

    ,     ,       ,   50-         ,         .             ,         .. [34 -    .:   : :   ---.  1922   1936. . . 2003; :      . 1937-1938. ., 2004; :   -- . 1939-1946. ., 2006; :    .  1946   1953. ., 2007.].

                   -  ,        ,       .

13  1953.    ..    ..            .

      :  ,   .    ,   .    .     ,  ,  .        :        .    ,  , .             ,   .     . -,    .   ,       [35 - .  ..   . 10    . ., 2006, . 456, 474.].

  ,       ..    ,                     ,        .

      19  1954.   ..      ..  ,   ,     467 946    ,      ,    - ,             62 462 .

,          26  1948. N 241/66  45 048 ,     ,     , 12 081                .

, ,              21  1948.        , , , , , , ,   ,             [36 - .:   :   . ., 2004, . 621.].

,              ,         ,      .

   ..   ..   ,    1953  1  1954.    78 982      ,            [37 - :   .  1953   1956.  I, ., 2000, . 103104.].

      ,        /     ()  19341953    442 531 ,        (         ,              ).  19411944          ,     .

       19    (   1  1953.)       10 101 ,        360 921,      67 539 [38 - .: :   .  1953   1956.       .  I., ., 2000, . 72.].

     ..      .. ,     19 ,   1954.               ,     ( 58   1926.    10        , , ,         5810).

            ,     ()    .

     ..      29  1955.,        237 412 ,        125 202    .

             8 973 ,     ,       21 797 ,   1 371 .       76 344     2 891          [39 -  , . 213.].

          (    97),           ,     .

            ,     ,       ,                    ,        ,       [40 -  .    :      . // : - . ., 2004, 1, . 91  100.].                    ,     ,          .

     ,      .. , ..    .. [41 - -    (19071996)       20- ,    ,     .   1938.     5  ()     ()  .     ..      ,    1942.    IV   ,         .          - .21  1953. ..          1956.   15   .     .       1968.   1992.    ..   .         ,      .   .. .      :   ,    1996.    .21  1953.        - .. ,      .   (18991981,   )          1919.      ().  1924.      ,    ,      .  , , , , , .  1936.       .. ,    ,   1938. .  1940.      .. .  1941. ..     1-   ,   1941.     ..   .            ,    , , , .       ,        .  1951.           (  ..       ),     10   .  1953.,    ,    ..        . 1957.      12   ,       1964.  1992.  .  1953.        (18921956).          ,          .        1920.,  1923.    ,     ()              .   1929.         (  ),           ,   .  1938.              .            .. .7  1941.    ..       ,                ..     .. .   ..       IV  ,        .       1941  ,   ,   .30  1956. ..            .  1971.        1941.  ..   ,   .       1996. ..      . ( .:  ..,  ..   . ., 2001, . 348352).].

             ,   1955.            ..   ..      ---   30-  50- [42 -      .: :   .  1953   1956.       .  I. ., 2000; :   .  1956   80- .       .  2. ., 2003;  ..        . . ., 2002.].

 ,           .

    .

 ,        1954-1957 ,           ,       ,     .

 1954.        ..     ,           5  1954.                ,  , .

       ,     .

 1  1953.           ()  .

19  1954.                 ,     5 .

3  1954.        -.

17  1955.      ()     ,        ,            ,     .

29  1955.,          ,                  ,    .

,               1956.     ..      .. ,     .  ,   ,         ,     .

              ,  , ,     .

                    (1424  1956.),        . ,     .

     25  ..     ..   ,       .           ,   ,     [43 -              -       .       :       ?          , . 34 137(!         ,             - )     ,     26,8% ,        ,      .             -.   50,4%     ,           (         ).    13,2%     ,       .4,6%     :      ?. ,  ,         .40,1%    ,       ,    ,  30,1% ,       .20,3%     ,  9,5% ,   ,   . 1 094 ,        , 62%       ..  , 18%  ,      ,  ,        .].

    ,      ,      ,        14  1956 .,      .

  ,          .       -        ,  .

                ,   . ,               .

  ,            ,          .

,        , 27  1956.                       . ,  ,       ,     1  1,5  ,      650  ,      150 ,      ,   .

      ,       1955-1960 ,       .          . [44 -  .:  ..  . ., 2008 . 2426, 4753, 5662.].

        ,      ,  ,   ,   ,      ,    ,    ,         .

               ,      ,         ,           [45 -  :  .     . New-York, 1989, . 242244.].

,                    ,      ,     .

 , ..  :

 ,             ,  .      ,       -     ,      ,        .                 .

        ,          ,     ,   .    ,         .

 ,  ,          ,   ,       ,     .. .         .

    ,   .         .       .          .         ,   .         .

,   , ,        ,       ,         ,       .

 ,                     . , ,    .  ,           ,     ,    .

 ,             .         .    ,         .  ,               .  ,   ,   1951 , 100         .          ,    .

         :

     ,       ,         .

         ,          ,     [46 -      .  . ., 1956. . 1, . 42, 9495.].

  ,    ,      - ,    - ,    ..     ,     ,       .

             ,          .

       ,    ,    ,  ..   .. ,     .

         1952  1  1956  :

          ,  ,  ,   ,                  ,               Ė ,     ,      (. )     (. )                - .         ,      -             ,   ,  

    Ѕ   ,         ,       ,              ,        ,     10  15 ,   [47 -  : :   30-  50- . ., 1991, . 68  75.].

  ,     ,     ,                       .         .

   ,      ,    1956.  ,               :         (   , ..  )     [48 - .:  .,  .    :          //  . ., 1994, N 14, . 7.].

                           : 4  1956.           - ,            .

       1963. .  :                  .      ,          ,      ,          [49 - .:  .  . ., 1964, . 83.].

  ,          ,           ..       ,       [50 - See: Khrushchtev speaks: Selected speeches, articles and press conference: 19491961. New-York, 1963, p. 126.            1956.: Anti-Stalin Campaign and International Communism. New-York, 1956.].

        ,    1988  1989.                ,   -     . (        ,  ,        ).

      ..         ..           1989.    ѻ (N 3(4).

,       ,          ,     ,   ,        1956.       .

  ,  , ,             (Furr Grover)  ,  2006 ,      ,   . (       :  ! (Khrutchev Lied).

          ,       ,    ,     [51 -    . ., 2007, . 6.].

 ,       ,        .          ,            , , ,   ..,      ,            30-  50- .

      60-   ..    ,    ,   , ,  ,      .       [52 -   ,    60-  ..      , ,        .     : ?   ,     .    ;    . ( .. . . . . ., 1999. 2, . 152, 179).]

  ,        , ,    ,     .       :   ,             ,         .  ,    ,       .       :   50-    ,    ,   ,         [53 -  .. . . . . ., 1999, . 2, . 152.].

     ..               , ,    30-  40-   50-      25  1988.[54 - :   .  80- -1991. .  III. ., 2004, . 146  147.].

       ..         ,       19531954 ,     ,     .

   ,  .. ,    ,   -  ,    ,    ,              .   (   , ..) ,    ,  ,   .

         1-     11  1953     .


                   1921-1953.

       1921-1929 

(*    . 58  .       5810  .

**       ).








       1930-1936 








     1937-1938 








   1939-1953 








(   ..  1     )[55 -   . 9401, . 1, . 4157, . 201  205.  :  (  ). 1917-1960. ., 2000, . 431434.].

           ---- ,     19211953         4 060 306  ( 19211929  208 863 , 19301936   1 391 093 , 19371938   1 344 923 ,  19391953 ( ) 1 115 427 ).

  ,     1 115 427       1939    1953 ,      19411945   476 617 .

        799 455       ,     , ,      (  ,  ,  - ,  )[56 - :   . -1953   1956.       .  I. ., 1999 . 7677.].

                 ,  1940  1952.      (  )  2. 300  [57 -        40-  50-        л         ,   ,     30-  40-   50-   23  1988. (16441-) :  ,        ,      ,      ,               , ,   ,       ,    , ,     ,     ,      .                5  8      20 ,           20 .  .            618.084.,   49.107 .     :  57.546., 7.682  (1941. 15.171, 1949. 42.322, 1951. 53);   108.034., 11.308  (1941. 15.851, 1948. 39.766, 1949. 29.180, 1950-1952. 22.804);   30.127., 4.116  (1941. 9.156, 1949. 20.702, 1951. 269);   250.376., 11. 121  (1940. 121.996, 1941. 41.645, 1947. 77.751, 1951. 8.984);   105.257., 9.401  (1940. 73.521, 1941. 31.754);   66.726., 5.479  (1941. 29.839, 1949. 34.270, 1951. 2.617).           ,     .      , , ,  ,       1,5.   .        , , ,    ,  , , , ,           ,            :    815. .,   93.139,  -190. .,   387.229.,   91.250.,   37.103.,   70.095., -   90. . ,  1940.  1952.       2. 300. .                   -  .            .                 ,                 ,        ,    ,           ,         .  1941-1950.     3 426  .     5 155 .     878  .                 ,       .   60-  80-        ,   ,     .  ,    ,              ,          .     ,             4050- ,         ,    ,  ,     ..:      . // . ., 1996, 1, . 137  139.].

 ,        ,   1988.             ,   ,     30-  40-   50- ,  .. ,      ,       ,      -   .

           , ,      ..   ,  ,    ! ,         ,      !

      1956.   ..   ..          ,      ,          ,  , ,      ,  ,        ,   . 

    ,     ,        , , ,  ,   .

     ,  :

      ,  : ,   :           . ,     ,  :       ,   ,   ,    .

,    ..        :

  ,    ,         .    ,     ?!

         ,        .. .

  ,   ,         :      ,        ,             [58 -  .. . . . . ., 1999, . 2, . 176-193.].

,      ,      ,              ?

    ,   : ,            5  1956.,    ,       ,       ,            

     ? !

 25 ,    , ..  :

    ,      ,    .

              ,       -  ,      ,          ,     ,     ,      .

  ,      ,              .

  19351938 ,     ,           .      ,    ,       ,              ,  ,          ,       .

 ,           (),           . ,        ,    ,   .

   ,  ,        ,      .

    ,  ,  ,   ,   ,       -      : ,   .

,     ,      ,     ,    ,   .         ,           .        

          ,           (      ..),    ,           ,   ,   ,      ,  , ,        ,        酻.

  ,      19531955             ,     .

      , ,   ..     ,  ,    ,     (   )     

              .

 ,   1954.          7 679 ,      

,  ,   ,     ,   ,     

  ,                  ,  ,      ,      ,            

  ,      ,       -,      .

   :

    -            ,               ;

                         ,     ,   ,     ;

   ,    ,     ,  .

  ..           ,     -  ,       ,    ,         [59 - .: :   .  1953   1956.       .  I ., 2000, . 380.].

 .. ,   ,  -  .       ,                      , ,               ,       .      ,                   ,      [60 -  ..  . . 1. ., 1996, . 44.].

 , ,   ,        ,            XX .            .                 ,     (          ).

                      ,        5  1956.

,     70-   ,      ,       ,   ,                       ,             ,            .

    ,  , ,                 ,       ,             ,   ,     ,     .

    ,         ,       .. .   ,         ,   ,   ,          ;      ,          

  ,         -,           ,         .

      ,     -  ,       ,    ,          

        ,     .. , ,      .    ,         ,         ,      腻.

   ,          ,    ,               ,          ,           .    ,      ,        .      ,       ,         ,    .

  ,    ,         ,     :

     ,    ,      ,    .

         .                     .

 ,  ,                    .

   ,                                    -,          ,        .

  ,   ,           ,              .    ,  ,    (  ,   ),  100              . ,              ,      ,      .          25     ,        [61 -                 ,               1953.   ,      XVIIIXX  ..  ,                 ,                         ,                  ,           . .  , . 172.        ,               ,          80- ,      ,    -    ,   ,    .].

   :                 ,          ,     ,      

,     ,          ,        ,    -  ,     ,          .

     ,              ,              .

       ,     .

      ,     .

 19  1956.     ()         1  1934.             14  1937.     -   .

28         1944.       ,                 .

24 1956.            ,    1944. (     9  1957).

       ,    [62 -  .:    . 1954-1994. ., 1994.].

                                   .

              1956-1961  ,     387         ,  347      .    10       (  )   , 77   , ,     -, 72      [63 - .: :   30-  50- . ., 1991, . 86  88.][38].

..           1957.,        ,     1954.      18  ,     2 300     ,      .  200       , 40    .   , ,    1954.,          50%,   1955.         7 678   7 800        [64 - .: :  ------. 19171991. . . ., 2003, . 688689.].

            1989.    .. ,   19541957     ,    ,      1 342  -,          ,         -    . 2370         (   ,   ,  ,    ..)[65 - .:     ..      14  1989. //    :           . ., 1990, . 30;  ..   . ., 2006, . 1.].

               ,   ,     30-  40-   50- ,  3  1988.    19531962    1 197 847 ,    1983.  157 055 [66 - .: :   . . . 3. ., 2004, . 77.].




   


     .   ,  ,              .    ,        .       ,     .



.. ,  ,   .



  ,  1994.


  1955.         :    .[].[]     ,    [67 -   .  1. ., 1955, .291292.].

  ,               .      ?

 ,         , .    , ,   ..         . 1954-1989.[68 -  ..         . 1954-1989. //      .  3. ., 2007, . 306  317.  .:  ..    // / Observer. ., 1997, 56. . 95-100.].

         ,      ,      .       -        ,          ,        , ..    ,          .    5   ,      .

      .. ,    .. ,             ,        ,       .

     ,  ,        ,           .              .  (1947-1953.),   .  (1954-1963.),     .  (1964-1980.)     . (1981-1988.)   .

  ,    ,          ,             5-  .

 ,       -              ,         ,         .

,      1964.         ,      -   ,       .

       ,        .

     ,   ,   1911 ,   ( ),   - ..  ,         ,    ,     .

        :   ,      ,  ,  , ,  ,  ,  ,     .

   ,  ,          :             ,          .    ,   ,        ,   -   .            , , , .          .

 ,   1915.     , .. ,      5      (), ,            ,     , - () ,     ,    [69 - .:  ..    . ., 2001, .8088;  ..      //  :   :      19972000 . ., 2002, .7274.].

     ,      1921.,                2  :

1.        .

2.               , ,  ,     ,      .

  ,    ,      .

    :         ,         .                .

   ,  1923.                   :       ,                 ,         .

           , -     .. .

 ,  ,        ,  :

 ,       ,        ,   ,        ,        .    .          .

      ,         ,      ,    , ..  [70 -  :  ..        //   :    . ., 2007, . 9192.].

 1925.      ,   . .     ,  :

                  ,    ,     .

  ,            ,  70   :   ,        ,         ,  ,    ,    ,      . (Illustrierte Zeitung, 26  1936.)[71 -  :  ..        //    :    . ., 2007, . 101, 116.].

       1938.           -         : ,       ,  .      ,       ,        ().  ,        ,   ,       ,              .

,                 ,               .

     ,  ,               ,      ,       (),       (),   (  ).

  ,     ,     ,      5     ,    2-     .

                   -    .

    ,   ,   ,   ,          [72 -  :    ., ., 2007, . 283.].

       ,        ..     1924.,     , ,         , ,  ,       .        ,        .         ,           ,     .                  ,   [73 -  ..,  ..  //   . . 1905-1924. ., 2007, . 432.].

   ,  .. ,      .,           ,           .        ,                   ,     ( , . 417).

    ,    ,    :      ,        ,    ,    ,        ,         ,     .

      .. ,  ,          ;       .

       :     ,    ,        ,          ( , ..),     ,          ,       .

..   ,                ,         ,    ,          ,       .       :  , ,   .

   ,   ,      ,        [74 -  ..,  ..  //   . . 1905-1924. ., 2007, . 428  431.].

        :                                .    ,        ,     , ,             -              .

               - ,     .

  ,        ,      ,     ,       .             [ , ..],   .

       :

1)   ,  , , , ,  ,      , ,  ,        ,  , , , , .




  .


   .

   ,     (https://www.litres.ru/book/oleg-hlobustov/kgb-sssr-1954-1991-tayny-gibeli-velikoy-derzhavy-8277382/chitat-onlayn/)  .

      Visa, MasterCard, Maestro,    ,   ,     ,  PayPal, WebMoney, ., QIWI ,       .



notes


  





1


 , 3  2004.




2


 .     . New-York, 1988, . 15.




3


   .:     ( 80-  2008 ) //  ..  . ., 2009, . 534  565.




4


   (19071977),   (1945).      1938.,  1945-1953  19541956.    .  1959.   ,     .  .:  ..   : 10    . ., 2006.




5


.: :  -----. 19171991. . . ., 2003, . 684.




6


   (19051990)   ( 8  1955., 7  1963.     -).    1928.  19351938.     .   1938. ,    -  ()  ,   1939.       ()   2    .

  1939.     .  25  1941.      ,  30  1941.     . 29  1945.        (  12  1963.).  6  1945.        ()  ,           ,            ,     .  25  1947.  13  1954.      .  13  1953.  8  1958.     .  19581963.     ()   .   1963.   1965.         .      .




7


   (1984-1971)    , - (1943),    (1964),     (1954, 1957, 1961).  ()  1918.  1924.     .  1928.    () .  1932. ,   1934.      (),  1934.   ().  1938-1949.    () ,   1941-1944.    - , -, , -, , , 1-  .  1944-1947.           .  1949-1953.   () ,     .  12  1953.    ,   27  1958.    .

                .   .

  ,   ,   1971.   . .:  .. . . . . ., 1999, . 14.




8


 : :  ------.19171991. . . (  ..,  ..) ., 2003, . 151.




9


   (1907-1980), -.  1940.   ,  1942.        (),  27  1953.  9    ( ),  30       .  13  1954  28  1959.      .  19591960.      . 1 1960.     .

   (1908), -.  1942.   ,   1951   1952.    .   1954   1959.   ,  1959-1967.      .    1980.      .

   (1910), -.  1941.    ,    .

  1944.   (),  13  1954.  .  11  1959   1963.                 .

   (1912-1967), -.   ,   1947.     () .  25  1954.   ,   27  1954.  8   .   1961.       .        1967.

   (1909  2002),  ,    (1985).    1931.   1939.     .  1939-1940.     23        .         (  1943.    -,  3  ,       .  17   7  1954.  5     ,  7  1954. ,  24  1956.       .        (3  )  .  18  1963.          (  1987.).  .:   :   . ., 2005, . 245  253.




10


     1964.  ,       .  ,     ,     ,      1963.




11


          .

         1958.   -    (1903-1971).       ,   -         .  1920.    .  1925.   .  1927.   ( )  .       .        IV ()   .

  1948.        .    1957.    .

 1962.     .

            (1922-1970),   .

     ..     .          1951.   1954.       .      1961.,   25  .

            (),       30- .  1948.           (-),   1954.     .

  -,                 .  ,     -5,    :          !  ,          !.

 1964. .. -         . ,       1969.  1996          .

         ,           .      ..  ( ).

   1965.       (Lonsdael G.  Memuirs of the Soviet Spy. London, 1965), ,              .           .

 1990.    .     :   ,                .

   ,      ,    ,        .

   ()  (19121988),         ,        ,    .          1934. .

 1963.,   ,        .          -  1968.,   1977      .                ,  ,    ,   :      ,             .

  .         . , . , .   .  .:  ..  :   . .,1997.

    (1911-1988)   -.  1932.   ,  1933.   ,  .   1941.       ,         .  1943.           .  1949.  .

   -5    1949.,         14   .

   , ,  ,          .

24  1959. .       ,             .  1988.         .




12


   (19211992).    .   1945.   ,       .   1952.     ,   1953.     .  ().

    1959.           .           .           ,         (1965),    (The Secret World, 1959), Watchdogs of Terror (1979); The KGB: Masters of the Soviet Union (1982).

           ,  ,   .      .  The Spy Who Saved the World (1992).     ,   :        (., 1993).




13


    27  1992. 308 ..   ,     -,            1992.        .         ,     1989.     .        .

       1992.       .    ,     .. ,       ,        . ,       ..      ,  ..   .    . ., 2008, . 331332.




14


 .:    (), ., 2004, N 15, 23 .




15


 ..  :    . ., 1993, . 156.




16


 ..    :    . 1918  2000. ., 2005, . 530  538.




17


 ..  . i, 2001, . 226.




18


.:   :   . ., 2004, . 633.




19


..                   1953.

  .. ,         ,           .          ..        -.

  1962. ,      ..           ,     -       .   1986., .  .:  ..    . 9  . ., 2004.




20


   (19071963).  19371938.       ,     19411944 .   .  1951.  ,  1956.    ()  ,    .         (. ),         ,          .

 ,               .          .    ..       . ., 2004, . 405406.




21


 1     .  . .1. ., 1959, . 105.




22


   (1913  2006).  1930.      (),         . .    ,     .   1941.   .         (),    ,           .            . (       19411944. .:          . 19411945.. .,  1-3).

     ,  , , ,       ,     ..  (.:  , 21  2004.).

 1947.         , , ,  ,       1950.   . ,    ,  -   ,   1950.  (.. )   ,   - .

   1954.,   1960.   ,    ,               ,        .

             .           ,   .

11  2003.    ,  90- . .    ,    .   (  ):      i   (1940-1950). i, 2007.




23


:  ------. 19171991. . . ., 2003, .687688.




24


-       -   -    ( )  ,        30-      .

 19411944        ,        ,        (  ),  1943.        .  1945.       -6,    .           .

      ,             ..  .:  ..  .     . ., 2007, . 187  270.

   20-       ,   , ,   .              ()         .

              .

 1933.         ,    .   .       -1  -2.

 19411945.          ,   1942.      ,       ().       1944.     ,    ,    ,     ,       50- .

            ,    ,   .     ,      -   .

  ,    .:         19411945 .  .  13. ., 19952004.




25


:  ------. 19171991. . . ., 2003, .688692.




26


   (1899-1954),  9  1945.

  ,  30  1941.

   .  1921-1938.        ,  1931-1938.    () .  22  1938. 25  1938.      ,  29  1938.      ()  ,  25  1938  29  1945.    , 1946

5  1953.        ( 16  1946.).

 5  1953.      ,      ,          .

         26  1953.        .     23  1953.




27


.: :   .  1953   1956.       .  I. ., 2000, . 144.




28


.:  ..,  ..  , ., 2008 . 22.




29


.:  ..   : ,    .   . ., 1997, . 176177.




30


 :  ..   . 10    . ., 2006, . 446.

   (1901-1988),   (1943),    (1943).  1930.      (); 1934-1939.       ().  1939-1946  1948-1953.  ,   19391946.

    ().  1941-1945.      ().  1946

1953  1955-1957.     . 29  1957.                .




31


   (1908-1954),  1943.    2- ,  1945.  .   1938.    ,  25  1941.     .  19  1941.     ()    .   .   1943.        (  ),       .. .   1946.    .  12  1951.       .

      19  1954.   . .           .

   (19041983).    -  19201935.,    .  8  1951  5  1953.   .  , ,    ,             ,       ,     ,           ,       黻.

  1953.   1960.   .




32


 :  ..   . 8   . ., 2006, . 446  447.




33


:   .  1953   1956.       .  I. ., 2000, . 23.




34


   .:   : :   ---.  1922   1936. . . 2003; :      . 1937-1938. ., 2004; :   -- . 1939-1946. ., 2006; :    .  1946   1953. ., 2007.




35


.  ..   . 10    . ., 2006, . 456, 474.




36


.:   :   . ., 2004, . 621.




37


:   .  1953   1956.  I, ., 2000, . 103104.




38


.: :   .  1953   1956.       .  I., ., 2000, . 72.




39


 , . 213.




40


 .    :      . // : - . ., 2004, 1, . 91  100.




41


-    (19071996)       20- ,    ,     .   1938.     5  ()     ()  .

     ..      ,    1942.    IV   ,         .          - .

21  1953. ..          1956.   15   .     .

       1968.   1992.    ..   .

         ,      .   .. .

      :   ,    1996.    .

21  1953.        - .. ,      .

   (18991981,   )          1919.      ().  1924.      ,    ,      .

  , , , , , .  1936.       .. ,    ,   1938. .  1940.      .. .

  1941. ..     1-   ,   1941.     ..   .            ,    , , , .

       ,        .

  1951.           (  ..       ),     10   .

  1953.,    ,    ..        .

 1957.      12   ,       1964.  1992.  .

  1953.        (18921956).          ,          .        1920.,  1923.    ,     ()              .   1929.         (  ),           ,   .

  1938.              .            .. .

7  1941.    ..       ,                ..     .. .

   ..       IV  ,        .

       1941  ,   ,   .

30  1956. ..            .

  1971.        1941.  ..   ,   .       1996. ..      . ( .:  ..,  ..   . ., 2001, . 348352).




42


     .: :   .  1953   1956.       .  I. ., 2000; :   .  1956   80- .       .  2. ., 2003;  ..        . . ., 2002.




43


             -       .

       :       ?          , .

 34 137(!         ,             - )     ,     26,8% ,        ,      .             -.

   50,4%     ,           (         ).

    13,2%     ,       .

4,6%     :      ?. ,  ,         .

40,1%    ,       ,    ,  30,1% ,       .

20,3%     ,  9,5% ,   ,   .

 1 094 ,        , 62%       ..  , 18%  ,      ,  ,        .




44


 .:  ..  . ., 2008 . 2426, 4753, 5662.




45


 :  .     . New-York, 1989, . 242244.




46


     .  . ., 1956. . 1, . 42, 9495.




47


 : :   30-  50- . ., 1991, . 68  75.




48


.:  .,  .    :          //  . ., 1994, N 14, . 7.




49


.:  .  . ., 1964, . 83.




50


See: Khrushchtev speaks: Selected speeches, articles and press conference: 19491961. New-York, 1963, p. 126.            1956.: Anti-Stalin Campaign and International Communism. New-York, 1956.




51


   . ., 2007, . 6.




52


  ,    60-  ..      , ,        .     :

 ?   ,     .    ;    . ( .. . . . . ., 1999. 2, . 152, 179).




53


 .. . . . . ., 1999, . 2, . 152.




54


:   .  80- -1991. .  III. ., 2004, . 146  147.




55


  . 9401, . 1, . 4157, . 201  205.  :  (  ). 1917-1960. ., 2000, . 431434.




56


:   . -1953   1956.       .  I. ., 1999 . 7677.




57


       40-  50-        л         ,   ,     30-  40-   50-   23  1988. (16441-) :

  ,        ,      ,      ,               , ,   ,       ,    , ,     ,     ,      .

                5  8      20 ,           20 .  .

            618.084.,   49.107 .     :

  57.546., 7.682  (1941. 15.171, 1949. 42.322, 1951. 53);

   108.034., 11.308  (1941. 15.851, 1948. 39.766, 1949. 29.180, 1950-1952. 22.804);

   30.127., 4.116  (1941. 9.156, 1949. 20.702, 1951. 269);

   250.376., 11. 121  (1940. 121.996, 1941. 41.645, 1947. 77.751, 1951. 8.984);

   105.257., 9.401  (1940. 73.521, 1941. 31.754);

   66.726., 5.479  (1941. 29.839, 1949. 34.270, 1951. 2.617).

           ,     .      , , ,  ,       1,5.   .

        , , ,    ,  , , , ,          

 ,            :    815. .,   93.139,  -190. .,   387.229.,   91.250.,   37.103.,   70.095., -   90. .

 ,  1940.  1952.       2. 300. .

                   -  .            .

             

    ,                 ,        ,    ,           ,         .  1941-1950.     3 426  .     5 155 .     878  .

                 ,       .   60-  80-        ,   ,     .

  ,    ,              ,          .

     ,             4050- ,         ,    ,  ,     .

.:      . // . ., 1996, 1, . 137  139.




58


 .. . . . . ., 1999, . 2, . 176-193.




59


.: :   .  1953   1956.       .  I ., 2000, . 380.




60


 ..  . . 1. ., 1996, . 44.




61


                ,               1953.

   ,      XVIIIXX  ..  ,                 ,                         ,                  ,           . .  , . 172.

        ,               ,          80- ,      ,    -    ,   ,    .




62


 .:    . 1954-1994. ., 1994.




63


.: :   30-  50- . ., 1991, . 86  88.




64


.: :  ------. 19171991. . . ., 2003, . 688689.




65


.:     ..      14  1989. //    :           . ., 1990, . 30;  ..   . ., 2006, . 1.




66


.: :   . . . 3. ., 2004, . 77.




67


  .  1. ., 1955, .291292.




68


 ..         . 1954-1989. //      .  3. ., 2007, . 306  317.  .:  ..    // / Observer. ., 1997, 56. . 95-100.




69


.:  ..    . ., 2001, .8088;  ..      //  :   :      19972000 . ., 2002, .7274.




70


 :  ..        //   :    . ., 2007, . 9192.




71


 :  ..        //    :    . ., 2007, . 101, 116.




72


 :    ., ., 2007, . 283.




73


 ..,  ..  //   . . 1905-1924. ., 2007, . 432.




74


 ..,  ..  //   . . 1905-1924. ., 2007, . 428  431.


